IV SA/Wr 19/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w urzędzie pracy i nie otrzymuje żadnych dochodów. Jest uczestnikiem projektu zorganizowanego przez urząd pracy. Nie może liczyć na pomoc najbliższych. Posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i w związku z tym osobiste uczestnictwo w postępowaniu sądowym stanowi dla niego dodatkowe utrudnienie. Ze względu na zły stan zdrowia ponosi wydatki związane z zakupem leków i dojazdami do służby zdrowia. Niejednokrotnie jest zmuszony zrezygnować z części wydatków związanych z leczeniem. Jego sytuacja nie pozwala mu ustanowienie adwokata z wyboru. Oczekuje na specjalistyczny zabieg i rehabilitację. Posiada kredyt hipoteczny zaciągnięty w 2007 r. na kupno mieszkania razem z innym kredytobiorcą, położonego we [...]. Naprzemiennie ponosi wydatki związane z utrzymaniem zakupionego mieszkania i spłatą zaciągniętego kredytu. Na dzień 3 lutego 2017 r. według jego wiedzy mieszkaniem, na którego kupno został zaciągnięty kredyt, opiekuje się współwłaściciel i współkredytobiorca. Nie dysponuje wiedzą, czy lokal ten jest wynajmowany i czy w związku z tym czerpane są jakiekolwiek korzyści i kto je czerpie. Ze względu na sytuację zdrowotną i finansową nie jest w stanie zaciągnąć kolejnych zobowiązań. Podał, że z własnością kupionego mieszkania związany jest także udział w samodzielnym lokalu użytkowym. Nie posiada oszczędności oraz przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. Ponadto podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika bez pomocy, którego nie może skutecznie realizować swoich uprawnień w postępowaniu. Wartością niewymierną jest jego codzienny, osobisty, bieżący wkład w wychowanie i utrzymanie córki. Wraz z tym wnioskiem przedłożył zaświadczenie z dnia 1 lutego bieżącego roku z którego wynika, że od stycznia 2015 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz okresowe orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności i zaświadczenia lekarskie dotyczące stanu zdrowia. Ponadto wraz ze skargą skarżący złożył kopię zeznania podatkowego za 2015 r. W odpowiedzi na pismo referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2017 r. wzywające do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń skarżący pismem z dnia 27 lutego 2017 r. podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i związku z tym obecnie nie uzyskuje dochodów, a wcześniej utrzymywał się z zasiłków okresowych i celowych z pomocy społecznej, które jednak od lipca 2016 r., nie są mu wypłacane. W chwili obecnej utrzymuje się z pomocy sąsiadów i podał, że "czasem przykręci śrubkę za przysłowiowy talerz zupy". Pożycza również pieniądze od innych osób. Sezonowo zbiera grzyby i wymienia butelki na artykułu spożywcze. Co raz bardziej ogranicza go stan zdrowia. Mieszkanie w którym zamieszkuje stanowi własność jego matki, która ze skromnej emerytury opłaca koszty utrzymania tego mieszkania. Ze względu na brak jakichkolwiek dochodów nie jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania mieszkania w którym zamieszkuje. Nie posiada kont bankowych ani lokat bankowych i kart kredytowych. Naprzemienność spłaty kredytu mieszkaniowego z innym kredytobiorcą polega na tym, że w chwili obecnej współkredytobiorca opiekuje tym mieszkaniem i ponosi wydatki związane ze spłatą kredytu. Nie ma dostępu do konta bankowego drugiego kredytobiorcy i dlatego też nie jest w stanie dostarczyć dowodów potwierdzających spłatę rat kredytu mieszkaniowego w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. Na pytanie czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką z którą mieszka odpowiedział, że jest osobą pełnoletnią i nieubezwłasnowolnioną, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Sam sprząta, sam gotuje i sam robi zakupy. Nie złożył jeszcze zeznania podatkowego za 2016 r. Jedynym dochodem jaki uzyskał w ubiegłym roku są świadczenia z pomocy społecznej. Nie dysponuje wiedzą, czy mieszkanie, którego jest współwłaścicielem jest wynajmowane i czy czerpane są z tego tytułu korzyści i kto je czerpie. Według jego wiedzy mieszkaniem tym opiekuje się współkredytobiorca. Zawsze wywiązywał się z obowiązków wobec córki. Wraz z tym pismem dodatkowo przedłożył harmonogram spłaty kredytu mieszkaniowego sporządzony dnia [...] lipca 2015 r. obejmujący raty od [..] lipca 2015 do [...] lipca 2018 r. , z którego wynika, że wysokość miesięcznej raty w tym okresie wynosi [...] zł. W harmonogramie tym znajduje się numer rachunku głównego i pomocniczego kredytobiorców. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz małoletniego dziecka w wysokości 600 zł miesięcznie. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w wiarygodny sposób jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Wątpliwości budzi w niniejszej sprawie oświadczenie skarżącego, iż nie dysponuje on wiedzą, czy mieszkanie, którego jest współwłaścicielem i którego kupno zostało sfinansowane wspólnym kredytem jest wynajmowane i czy czerpane są z tego tytułu korzyści i kto je czerpie. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że skarżący jest współwłaścicielem mieszkania oraz że dysponuje udziałem w samodzielnym lokalu użytkowym (komórka lokatorska). Potwierdza to odpis z księgi wieczystej na dzień [..] lipca 2016 r., z którego wynika, że zarówno udział skarżącego jak i drugiego współwłaściciela (matki dziecka skarżącego) wynosi ½. Na nieruchomościach została ustanowione hipoteki, a termin spłaty kredytu to [...]. Skarżący podał, że nie mieszka w powyższym mieszkaniu, którego jest współwłaścicielem, ponieważ mieszka wraz z matką, w mieszkaniu należącym do jego matki (oświadczenie z dnia 27 lutego bieżącego roku k-57 pkt c). Z akt administracyjnych sprawy wynika ponadto, że również drugi współwłaściciel nie zamieszkuje w tym mieszkaniu, skoro matka dziecka w wywiadzie środowiskowym z dnia [..] czerwca 2016 r. podała, że zamieszkuje wraz z dzieckiem w innym mieszkaniu, należącym do jej rodziców, gdzie zajmuje jeden pokój, zaś skarżący we wniosku o prawo pomocy podał, że mieszkaniem na którego kupno zaciągnął wspólny kredyt opiekuje się drugi kredytobiorca. W świetle powyższego przyjąć należy, iż niewiarygodne jest twierdzenie skarżącego, że nie posiada on żadnej wiedzy czy wynajmowane jest mieszkanie, którego jest współwłaścicielem, a więc do którego posiada tytuł prawny. Wyjaśnienie tej okoliczności miało na celu ustalenie, czy skarżący otrzymuje dochody z tytułu wynajmu powyższego mieszkania. Brak tych danych uniemożliwia ocenę, czy sytuacja dochodowa skarżącego kształtuje się tak jak podał skarżący we wniosku o prawo pomocy, tzn. czy rzeczywiście nie uzyskuje on żadnych dochodów, w tym dochodów z tytułu najmu. Skarżący nie przedłożył także dowodów potwierdzających kto spłacał raty kredytu bankowego w ciągu ostatnich sześciu miesięcy, tj. w szczególności nie przedłożył dowodów potwierdzających z czyjego konta bakowego te raty są spłacane i w jakiej wysokości. Dokumenty te miały na celu ustalenie, czy rzeczywiście skarżący obecnie nie spłaca tych rat z uwagi na brak dochodów, skoro w oświadczeniu z dnia 27 lutego 2017 r. k-57 "pkt e" podał, że w chwili obecnej drugi kredytobiorca opiekuje się nieruchomością i ponosi wydatki związane ze spłatą kredytu. Twierdzenie skarżącego, iż nie ma dostępu do konta bankowego drugiego kredytobiorcy i dlatego też nie jest w stanie dostarczyć dowodów potwierdzających spłatę rat kredytu mieszkaniowego w ciągu ostatnich sześciu miesięcy nie pozwala na przyjęcie, że raty kredytu obecnie spłaca drugi kredytobiorca. Ponadto skarżący jako kredytobiorca mógł przedłożyć inne dokumenty potwierdzające kto spłaca raty kredytu, np. zawiadomienie banku o spłacie rat, czy też dokumenty dostępne przy pomocy systemu bankowości elektronicznej. Wątpliwości tych nie usuwa również nadesłany harmonogram spłat rat kredytu obejmujący okres do lipca 2018 r., gdyż potwierdza on wyłącznie wysokość miesięcznej raty w kwocie [...] zł. Poza tym w harmonogramie tym został podany numer rachunku bankowego głównego i rachunek pomocniczego skarżącego i drugiego kredytobiorcy. Ze strony internetowej Banku [...], który przesłał ten harmonogram skarżącemu wynika, że z dniem [...] w KRS został zarejestrowany podział tego Banku oraz że bank, który przesłał harmonogram prowadzi obecnie wyłącznie obsługę kredytów hipotecznych. Istotne jest, że numery rachunków do spłaty kredytu hipotecznego (numery znajdujące się w ostatnio przesłanym harmonogramie lub zawiadomieniu o spłacie rat) pozostają bez zmian. Skarżący dysponujący powyższymi rachunkami ma zatem możliwość dostępu do danych dotyczących spłaty jego kredytu. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej, w kwestii czy wynajmowane jest mieszkanie, którego skarżący jest współwłaścicielem i czy skarżący uzyskuje z tego tytułu dochody, w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji, skoro skarżący nie wykazał jaka jest rzeczywista wysokość jego dochodów, to pozostałe argumenty wskazane przez skarżącego dotyczące obowiązku alimentacyjnego, złego stanu zdrowia, statusu osoby bezrobotnej, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, braku dochodu w zeznaniu podatkowym za 2015 r., nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Okoliczności tej nie stanowi również wskazany we wniosku o prawo pomocy brak możliwości realizacji swoich uprawnień w postępowaniu sądowym zwłaszcza, że z akt administracyjnych sprawy (np. str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji) wynika, ze skarżący posiada wykształcenie [...] ([...]). Z tych względów należało w pkt I sentencji odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.