I CSK 279/24

I CSK 279/24 POSTANOWIENIE 23 stycznia 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marta Romańska na posiedzeniu niejawnym 23 stycznia 2025 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.K. przeciwko […] Spółdzielni Mieszkaniowej […] w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 czerwca 2023 r., VI ACa 691/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia powodowi odpisu niniejszego postanowienia, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. A.W. UZASADNIENIE Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest I CSK 279/24 2 sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na jej oczywistą zasadność. Stwierdził, że skoro przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu w majątku pozwanej, to spółdzielnia ma obowiązek utrzymywać substancję budynku, w którym znajduje się lokal. Odwołując się do ustaleń faktycznych dotyczących rozbudowy nieruchomości oraz dokonania na niej modernizacji przytoczonych w uzasadnieniu wniosku, skarżący utrzymywał, że „skoro właścicielem budynku jest (i zawsze będzie) spółdzielnia, to remont rozbudowanej części budynków w tzw. częściach wspólnych dotyczy sfery obowiązków spółdzielni, a nie członka tej spółdzielni, szczególnie gdy od 2001 r. pozwana nie tylko nie wykonuje prac konserwacyjnych w budynku, ale nawet nie dokonuje jego przeglądów okresowych. Normalnym stanem rzeczy jest dokonywanie remontów części wspólnych budynków wielolokalowych mających na celu utrzymanie rzeczy w stanie nadającym się do umówionego użytku, co najmniej raz na 10 lat”. Zdaniem skarżącego, Sąd Apelacyjny nie analizował i nie ustalił obowiązków ciążących na spółdzielni na gruncie ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 558; dalej – u.s.m.), pomimo że zostały one wyraźnie określone w art. 171 ust. 6 w zw. z art. 1 ust. 1 i 3 w zw. z art. 4 ust. 4 w zw. z art. 4 ust. 41 oraz art. 27 ust. 2 tej ustawy. Ponadto, zdaniem skarżącego w sprawie występują istotne zagadnienie prawne, które przedstawił w formie następujących pytań: - „czy możliwe jest sankcjonowanie uznania powództwa w sytuacji stwierdzenia przez Sąd meritii nadużycia przez powoda prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), z uwzględnieniem zakazu reformationis in peius?”; - „czy remont części wspólnych budynku stanowiącego własność spółdzielni mieszkaniowej przez członka spółdzielni stanowi wprost wzbogacenie tej spółdzielni w zakresie, w jakim wykonane prace stanowią części składowe tego budynku?”. I CSK 279/24 3 Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga samodzielnego czyli odrębnego od podstaw kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa (procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że objęty skargą wyrok jest wadliwy i dlatego skarga powinna zostać przyjęta do rozpoznania. Skarżący zarzucał Sądowi Apelacyjnemu rażące naruszenie przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, które w istocie regulują kwestie wstąpienia przez nabywcę spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w poczet członków spółdzielni, cele powołania spółdzielni mieszkaniowej i obowiązki zarządzania przez spółdzielnię jej mieniem lub mieniem nabytym przez jej członków, jako też obowiązki pokrywania przez właścicieli lokali niebędących członkami spółdzielni opłat związanych z eksploatacją i utrzymaniem tych lokali oraz nieruchomości wspólnych, ewidencję i rozliczenia zarządu spółdzielni z ponoszonych zobowiązań finansowych, a także odesłanie do przepisów ustawy o własności lokali w zakresie nieuregulowanym w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych. Z motywów zaskarżonego wyroku nie wynika, żeby Sądy meriti w oczywisty sposób naruszyły wymienione przez skarżącego przepisy, co miałoby prowadzić do wydania jawnie niesprawiedliwego i wadliwego rozstrzygnięcia. Niektóre z tych przepisów oczywiście nie dotyczą przedmiotu sporu. Powodowi nikt nie uniemożliwił wstąpienia w poczet członków spółdzielni, zaś działania spółdzielni nie przeczyły celowi jej powołania. Co więcej, spór nie dotyczył obowiązków pokrywania kosztów eksploatacyjnych przez właścicieli lokali, a materiał dowodowy zgromadzony w tym zakresie miał dotyczyć jedynie zakresu prac wykonanych I CSK 279/24 4 w budynku, w lokalach i poszczególnych częściach wspólnych, a dodatkowo potwierdzić, że powód nie uiszcza opłat na rzecz pozwanej. Trudno więc w sprawie doszukiwać się wątku braku należytego prowadzenia ewidencji wydatków przez spółdzielnię, gdyż ten problem nie był przedmiotem rozpoznawanej sprawy. Ustalone okoliczności faktyczne pozwoliły Sądom meriti na wniosek, że spółdzielnia wywiązywała się należycie z obowiązków ciążących na niej jako podmiocie, w którego zasobach znajdował się budynek byłej hydroforni i jego rozbudowana część. Do czasu nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu użytkowego przez powoda pozwana nie miała problemów, aby uzyskiwać każdorazowy i niezbędny dostęp do budynku, przeprowadzić tam wymagane prace konserwacyjne oraz wywiązać się z obowiązków nałożonych na nią odpowiednimi przepisami. Dopiero od chwili, gdy powód zaczął dysponować nabytym prawem i manifestować swoje uprawnienia, powstały po stronie spółdzielni znaczące trudności w wykonywaniu uprawnień i obowiązków odnośnie do utrzymania stanu technicznego substancji budynku, który powód bez zezwolenia spółdzielni remontował. Te okoliczności powód następczo starał się wykorzystać przeciwko spółdzielni w toczącym się postępowaniu, chociaż źródłem nieporozumień między stronami było de facto jego niezgodne z zasadami współżycia społecznego postępowanie. Z motywów zaskarżonego wyroku wynika, że ustalenia odnoszące się do tego, w jakich okolicznościach powód podejmował prace remontowe zaważyły na ocenie żądania powoda zmierzającego do uzyskania zwrotu poczynionych na nie wydatków jako stanowiącego nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. W warunkach, gdy powód modyfikował żądanie, nie przytaczając jednej i jednoznacznej jego podstawy, Sąd Okręgowy pod kontrolą Sądu Apelacyjnego rozważył ustalony stan faktyczny na wielu potencjalnie możliwych do zastosowania i wspominanych przez powoda podstawach, nie zaś tylko w świetle ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Stwierdzenie Sądu Okręgowego, że żądanie powoda podlegałoby ocenie na podstawie art. 5 k.c. zostało poprzedzone stwierdzeniem, że Sąd ten nie znajduje dla niego podstawy, poza tylko kwotą wydatków na wymianę rynien, obejmujących materiały i wykonanie robót, gdyż ten remont dotyczył bezpośrednio substancji wspólnej I CSK 279/24 5 budynku, a spółdzielnia deklarowała, że remont ten samodzielnie wykona, co powód jej uniemożliwił. Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie. Pytania sformułowane przez powoda nie mają charakteru zagadnień prawnych w znaczeniu przytoczonym wyżej. Trudno przyznać rację skarżącemu, jakoby pytania te dotyczyły kwestii posiadających walor „istotności” oraz żeby odpowiedź na nie miała znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Powód uzasadnił sformułowane wątpliwości z pominięciem istoty sporu. Powód nie pogłębił argumentacji kwestionującej możliwość oceny jego postępowania w świetle zasad współżycia społecznego, zaś Sąd Apelacyjny przedstawił w związku z art. 5 k.c. przekonujący wywód odnośnie do zastosowania tego przepisu przez Sąd Okręgowy do działań powoda, które zaprzeczyły zasadzie lojalnego zachowania powoda wobec spółdzielni ponoszącej określoną w przepisach u.s.m. i statucie spółdzielni odpowiedzialność za stan budynku. Zauważyć należy, że w świetle poczynionych ustaleń nie tylko powód, lecz także jego następca, który nabył prawo do lokalu, prowadzili działania niezgodne z podstawowymi normami prawa budowlanego, a ostatecznie nawet nie podejmowali prób ich zalegalizowania, lecz tylko założyli, że uzyskają rekompensatę pieniężną za wydatki wyłożone na przebudowę lokalu. I CSK 279/24 6 Przede wszystkim jednak powód stracił z pola widzenia kwestię, że częściowe uznanie powództwa wynikało z zakresu prac szczegółowo określonych w motywach pisemnych, tzn. w zakresie kosztów nabycia materiałów potrzebnych do wymiany, naprawy rynien i rur spustowych. Z tych względów pozwana uznała powództwo co do kwoty 2.619,37 zł i 1.363,55 zł, a zasadność podniesienia tego wydatku potwierdziła opinia biegłego. Spółdzielnia wyrażała gotowość wykonania tych prac i poniesienia ich kosztów w pismach z 2013 r. Pozostałe prace wykonane w lokalu i częściach wspólnych budynku wynikały jedynie z przedsięwzięć powoda podjętych wyłącznie w celu realizacji jego pomysłów i zamierzeń gospodarczych, na które spółdzielnia nie miała nawet możliwości ewentualnie wyrazić zgody, ponieważ powód jawnie ją ignorował. Dlatego chybiony jest pogląd powoda, jakoby częściowe uwzględnienie powództwa w związku z jego uznaniem co do przytoczonych wyżej kwot miało podważać możliwość oceny pozostałej części zgłoszonego żądania na podstawie art. 5 i art. 213 § 2 k.c. Ocena słuszności dalszej części żądania różni się od oceny słuszności żądania zasądzenia na rzecz powoda kwoty wydatkowanej na wymianę rynien. Samo stosowanie art. 5 k.c. jest w orzecznictwie uznawane za domenę sądów powszechnych, czyniących ustalenia faktyczne adekwatne do zweryfikowania przesłanek jego zastosowania, a kognicja Sądu Najwyższego w tym zakresie ograniczona jest do sytuacji wyjątkowych, gdy zastosowanie to było rażąco i oczywiście nieuzasadnione. Zagadnienie prawne związane z problematyką zastosowania art. 191-194 k.c. zostało poruszone przez powoda dopiero na etapie postępowania kasacyjnego, a skoro wynika ono z argumentacji powiązanej z przyjęciem własnej propozycji rozstrzygnięcia zgodnie z oczekiwanymi rezultatami, tzn. zwrotu środków pieniężnych za wykonanie „naprawy elewacji”, która w istocie naprawą nie była oraz modernizacji instalacji, co do których powód zgody spółdzielni nie uzyskał – a to zostało w postępowaniu rozpoznawczym wykazane – to nie posiada waloru uniwersalności i nie mogłoby przysłużyć się do ułatwienia rozpatrywania podobnych spraw w przyszłości. Rozważenie zgłoszonego zagadnienia stanowiłoby po prostu merytoryczne rozpoznanie przez Sąd Najwyższy jednostkowej sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 I CSK 279/24 7 k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), orzeczono jak w postanowieniu. A.W. [a.ł]