III CRN 459/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN J. Niejadlik (spr.).Sędziowie SN: T. Bielecki, M. Sychowicz.Protokolant: D. Krajewska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 1988 r. na rozprawie sprawy z wniosku Pelagii K. z udziałem Anny G., Zbigniewa G. i Leokadii C. o nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości, C III 5311/1483/87 na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 20 stycznia 1987 r., sygn. akt. I Cr. 3/87, postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie,jak również postanowienie Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 11 lipca 1986 r., sygn. akt I Ns 933/85, i oddalić wniosek.Uzasadnienie faktyczneW K., przy ulicy P., znajduje się dom mieszkalny wnioskodawczyni Pelagii K. wzniesiony na nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1792. Do południowej ściany tego domu przylega, wgłębiona w ziemię, murowana piwnica (14 m2) z drewnianą nadbudówką mieszkalną, usytuowane nie nieruchomości stanowiącej działką oznaczoną numerem 12 (84m2). Jedyne wejście do tej piwnicy prowadzi z kuchni domu wnioskodawczyni, ona też tą piwnicą faktycznie włada od ponad 40 lat, ale nadbudówkę mieszkalną nad tą piwnicą zawsze posiadali właściciele nieruchomości oznaczonej jako działka nr 12 (obecnie: KW nr 507). Spadkobiercy Stefanii D., która przez zasiedzenie nabyła własność tej nieruchomości, sprzedali - aktem notarialnym nr 1554, nieruchomość stanowiącą działkę nr 12 uczestnikom postępowania Zbigniewowi i Annie małżonkom G. Od tego czasu więc oni wykonują posiadanie mieszkalnej nadbudówki nad piwnicę. Okoliczności te są bezsporne.Sąd Rejonowy w P. - powołując się na to, że piwnica nie może być przedmiotem odebranej własności (art. 47 § 1 k.c.) - postanowieniem z dnia 26 sierpnia 1986 r. oddalił wniosek o stwierdzenie, że Pelagia K. w drodze zasiedzenia nabyła własność przedmiotowej piwnicy i gruntu pod nią się znajdującego (działki nr 12/1 o pow. 42 m2 - po podziale działki nr 12 na działki nr 12/1 i 12/2). W uwzględnieniu rewizji wnioskodawczyni orzeczenie to uchylił - postanowieniem z dnia 27 września 1985 r. - Sąd Wojewódzki w L. W toku ponownego rozpoznawania sprawy Sąd Rejonowy nie odstąpił od poglądu, wyrażonego w uchylonym postanowieniu. Wychodząc z założenia, że najpóźniej od 1965 r. wnioskodawczyni współposiadała z właścicielami część nieruchomości zajętą pod piwnicę, postanowieniem z dnia 11 lipca 1986 r., sygn. akt I Ns. 933/85, Sąd Rejonowy w P. stwierdził, że zasiedziała ona tylko udział w 1/2 części we współwłasności działki nr 12/1, a nie - jak tego żądała - własność tej działki w całości. Tej konstrukcji nie podzielił Sąd Wojewódzki w L. w toku rozpoznawania sprawy wskutek rewizji wnioskodawczyni. Mogłoby tu bowiem -według tego Sądu - wchodzić w grę jedynie uprawnienie wnioskodawczyni do korzystania z nieruchomości w zakresie służebności gruntowej (art. 292 k.c.), ale z takim żądaniem nie wystąpiła. Oddalił jednak - mimo uznania za wadliwe zaskarżonego orzeczenia - rewizję wnioskodawczyni w powołaniu się na to, że uczestnicy postępowania nie wnieśli rewizji (art. 13 § 2, 382 k.p.c.).W rewizji nadzwyczajnej - zarzucającej rażące naruszenie art. 197 k.c., art. 172 k.c. w związku z art. XLI § 2 przep. wprow. k.c., oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - Minister Sprawiedliwości wnosił o uchylenie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w L. z dnia 20 stycznia 1987 r., sygn. akt I Cr. 3/87, jak również postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia 11 lipca 1986 r., sygn. akt I Ns. 933/85, i oddalenie wniosku.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Nie nasuwa zastrzeżeń pogląd skarżącego, że zakres rozpoznawania sprawy wyznaczało do Sądu Rejonowego żądanie wnioskodawczyni zindywidualizowane przytoczonymi na jego uzasadnienie okolicznościami faktycznymi. We wniosku domagała się ona stwierdzenia na swą rzecz, w drodze zasiedzenia, własności piwnicy o powierzchni 12 m2, mieszczącej się w budynku przy ulicy P. w K., którego współwłaścicielami są uczestnicy postępowania. Jej pełnomocnik zaś w dniu 7 grudnia 1933 r. na rozprawie sprecyzował wniosek o tyle, że wnosił o stwierdzenie zasiedzenia piwnicy oraz gruntu znajdującego się pod tą piwnicą. W tym więc zakresie powinien był rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę Sąd Rejonowy.Materiał zebrany w sprawie wskazuje, że przedmiotowa piwnica jest częścią domu mieszkalnego, będącego częścią składową nieruchomości KW nr 507. Zasiedzenie jest uwarunkowane od samoistnego posiadania istniejącego przez czas określony w art. 172 k.c. Część budynku może być przedmiotem samoistnego posiadania (art. 336 zd. 1 k .c.) tylko wówczas, gdy stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności (art. 47 § 1 k.c.). Nie można więc nabyć w drodze zasiedzenia piwnicy, usytuowanej pod domem mieszkalnym, zajmowanym przez właściciela zabudowanego nim gruntu (art. 172 k.c). Nie mogąc być przedmiotem odrębnej własności, podpiwniczony budynek dzieli losy całości, a zatem - w danej sprawie - losy nieruchomości KW nr 507. Wnioskodawczyni zaś nie kwestionowała tego, że współwłaścicielem tej nieruchomości są uczestnicy postępowania Zdzisław i Anna małżonkowie G. Skoro ich tytuł własności obejmuje - jako część składową powyższej nieruchomości - również podpiwniczony budynek mieszkalny, to nie można odmówić racji obu Sądom, i poglądowi skarżącego, że wnioskodawczyni nie mogła dochodzić własności piwnicy w powołaniu się na przepisy regulujące nabycie własności przez zasiedzenie (art. 172-177 k.c.). Orzeczenie zgodnie z jej żądaniami nie dałoby się bowiem pogodzić z zakazem zawartym w art. 47 § 1 k.c.Trafnie skarżący podnosi, iż wnioskodawczyni nawet nie twierdziła, żeby kiedykolwiek posiadała mieszkalną nadbudówkę nad piwnicą oraz przybudówki do tego budynku (art. 143 k.c.). Należy - w tej sytuacji - zgodzić się również z Sądem Wojewódzkim, że uznanie, iż nabyła ona w drodze zasiedzenia udział we współwłasności (1/2 część), działki nr 12/1, w którą wgłębiona jest sporna piwnica, rażąco godzi w dalsze - na wstępie powołane - przepisy prawa materialnego. Nie usprawiedliwiało ono zatem - pomijając tu wykroczenie ponad wniosek - wydania takiego orzeczenia, jakie wydał po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy. Niedopuszczalność zasiedzenia części składowej nieruchomości powinna była prowadzić do oddalenia wniosku.Orzekając odmiennie naruszył Sąd Rejonowy rażąco wskazane przepisy prawa. Nie może być uznane za trafne również orzeczenie Sądu Wojewódzkiego, jako że tylko z uwagi na przeszkodę z art. 382 k.c. nie wyeliminowało ono zaskarżonego postanowienia Sądu Rejonowego. Upływ terminu z art. 42 § 2 k.p.c. nie stwarzał przeszkody do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej. Nieprawidłowe uregulowanie praw własnościowych nieruchomości godzi bowiem w porządek prawny, a tym samym narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Zachodzą zatem obie podstawy rewizji nadzwyczajnej z art. 417 § 1 k.p.c.Uchylając zaskarżone postanowienia oddalił więc Sąd Najwyższy - wniosek (art. 422 § 1 k.p.c.).