I CSK 1849/23

I CSK 1849/23 POSTANOWIENIE 9 sierpnia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 9 sierpnia 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.H. przeciwko Bank AG w W. o zapłatę i ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej Bank AG w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 3 lutego 2023 r., V ACa 379/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwaną, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją I CSK 1849/23 2 w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank AG w W. powołała się na potrzebę wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 221 w związku z art. 3851 § 1 k.c. w zakresie możliwości przyznania kredytobiorcy statusu konsumenta i powoływania się przez niego na ochronę wynikającą z art. 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 1, 3 i 4 k.c. w zakresie możliwości uznania za indywidualnie uzgodnione takiego postanowienia umownego, którego treść nie została ustalona w wyniku negocjacji między konsumentem i przedsiębiorcą i przyjęcia, że konsument zaakceptował jego treść w postaci zaproponowanej przez przedsiębiorcę; art. 3851 § 1 i 2 w związku z art. 58 § 1 i 3 oraz z art. 358 § 1 i 2 k.c. w zakresie możliwości stwierdzenia przez sąd nieuczciwości tylko niektórych elementów warunku umownego w postaci klauzuli indeksacyjnej i zastąpienia go innym sposobem określenia kursu waluty obcej wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przekonuje, by istniała potrzeba wykładni wskazanych przepisów. Podniesione przez skarżącą kwestie koncentrowały się wokół abuzywności postanowień umowy kredytu powiązanej z walutą obcą i skutków tej abuzywności. Problematyka ta nie I CSK 1849/23 3 stanowi novum i była wielokrotnie podejmowana w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych. W judykaturze tej wyjaśniono w szczególności, że status konsumenta należy ustalać na podstawie kryterium funkcjonalnego, sprowadzającego się do oceny, czy stosunek umowny wpisuje się w ramy działalności niezwiązanej z wykonywaniem zawodu (handlu, przedsiębiorstwa) (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2024 r., I CSK 867/23). W wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 8 czerwca 2023 r., C-570/21, ECLI:EU:C:2023:456, stwierdzono ponadto, że konsumentem w rozumieniu dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29) jest osoba, która zawarła umowę kredytu do użytku częściowo związanego z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, a w części niezwiązanego z tą działalnością, jeżeli cel działalności gospodarczej lub zawodowej nie jest dominujący w ogólnym kontekście tej umowy. Sposób aplikacji tych reguł w konkretnych sprawach należy do kompetencji sądów meriti i nie może być co do zasady rozpatrywany w kontekście przyczyn kasacyjnych, o których mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. Uzupełniająco należało zauważyć, że - jak wynikało z wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych – in casu w lokalu zakupionym ze środków uzyskanych z kredytu nie prowadzono nigdy działalności gospodarczej. Obecnie nie ma już wątpliwości, że postanowienia umowy (regulaminu) określające zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, z którą związane jest saldo kredytu, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i powołane tam orzecznictwo). Niedozwolone postanowienie umowne (art. 3851 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Nie budzi też wątpliwości, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną (zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. - I CSK 1849/23 4 zasada prawna - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2021 r., III CZP 41/20 i z dnia 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22; por. również wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, ECLI:EU:C:2019:819 i z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341). W judykaturze wielokrotnie rozważano również przesłanki, które muszą być spełnione dla ewentualnego zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2023 r., II CSKP 303/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo), jak również warunki, które pozwalają uznać, że konkretne postanowienie umowne zostało uzgodnione indywidualnie w rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c. (por. np. wyrok Sądu Najwyższego, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, w którym stwierdzono, że dokonanie przez konsumenta wyboru między różnego rodzaju umowami oferowanymi przez bank nie stanowi formy indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych w rozumieniu art. 3851 § 3 k.c., nie świadczy bowiem o rzeczywistym wpływie konsumenta na treść postanowień umowy, którą wiąże się z bankiem). W tym stanie rzeczy należało uznać, że wywody wniosku – w zestawieniu z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego i judykaturą Trybunału Sprawiedliwości – nie ujawniały potrzeby dalszych wypowiedzi Sądu Najwyższego w objętej nimi materii, z uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych zadań skargi kasacyjnej. Należało zatem odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. I CSK 1849/23 5 (K.G.) [ms]