I NSK 11/19

Sygn. akt I NSK 11/19 POSTANOWIENIE Dnia 17 grudnia 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Joanna Lemańska w sprawie z powództwa G. S.A. w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o nałożenie kary pieniężnej , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 17 grudnia 2019 r., skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt VII AGa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od G. S.A. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej jako: Prezes UOKiK lub pozwany) decyzją z 28 listopada 2011 r. nr DOK-(…) w oparciu o art. 106 ust. 2 pkt 3 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: u.o.k.k.) nałożył na I. S.A. z siedzibą w W. (obecnie: G. S.A. z siedzibą w W. – powód) karę pieniężną w wysokości 2.047.475,10 zł. Przyczyną nałożenia kary pieniężnej był brak współdziałania powoda z Prezesem UOKiK w trakcie kontroli prowadzonej przez Prezesa UOKiK w ramach postępowania wyjaśniającego, przejawiający się usunięciem w toku kontroli przez pracownika powoda pliku dokumentu związanego z jej przedmiotem i zakresem z pierwotnego miejsca na dysku komputerowym do folderu „kosz” na tym dysku, przy użyciu funkcji „usuń”. 2 Odwołanie od powyższej decyzji wniósł powód, zaskarżając ją w całości. Wyrokiem z 3 lutego 2014 r. (XVII AmA (…)) Sąd Okręgowy w W. – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.377 zł tytułem kosztów procesu. Na skutek apelacji wniesionej przez Prezesa UOKiK, wyrokiem z 30 stycznia 2015 r. (VI ACa (…)) Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację i zasądził na rzecz powoda zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Skargę kasacyjną od wyroku sądu II instancji wniósł Prezes UOKiK. W wyroku z 21 kwietnia 2016 r. (III SK 23/15) Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego w W. – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, wyrokiem z dnia 26 lipca 2017 r. (XVII AmA (…)) Sąd Okręgowy w W. – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oddalił odwołanie powoda, zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.780 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości. Wyrokiem z dnia 4 października 2018 r. (VII AGa (…)) Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów postępowania apelacyjnego w kwocie 540 zł. Pismem z dnia 4 marca 2019 r. skargę kasacyjną od ww. wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł powód zaskarżając go w całości. Powód wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w (…); 2) zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; 3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Ponadto powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne [art. 3989 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2018, poz. 1360 ze zm.; dalej jako: k.p.c.)], które sprowadził do pytania: Czy dopuszczalne i zgodne z art. 6 ust. 1 i 3 pkt a-b EKPCz jest na etapie 3 postępowania sądowego z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu nakładającej na przedsiębiorcę karę z tytułu braku współdziałania w trakcie kontroli, rozszerzenie podstaw faktycznych decyzji poprzez zakwalifikowanie innych jeszcze działań lub zaniechań przedsiębiorcy – nie wymienionych i niepenalizowanych w decyzji – jako „brak współdziałania w trakcie kontroli” na podstawie art. 106 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (w brzmieniu wprowadzonym u.o.k.k. Dz.U. 2007, nr 50, poz. 331 obowiązującym do dnia 17 stycznia 2015 r.)? W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pismem z 1 kwietnia 2019 r. pozwany wniósł o: 1) odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) ewentualnie, w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o oddalenie skargi kasacyjnej; 3) zasądzenie od powoda na rzecz Prezesa UOKiK, kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: (1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne; (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów; (3) zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Oceniany wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej skarżący oparł o przesłankę występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że prawidłowe powołanie się na tę przesłankę wymaga sformułowania istotnego zagadnienia prawnego i wskazania argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Przy tym, musi tu chodzić 4 o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (tak postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, z 24 kwietnia 2018 r., II CSK 752/17, z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, z 11 stycznia 2019 r., I NSK 28/18, z 13 czerwca 2019 r., I NSK 7/19). Skarżący powinien dostrzegane zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których zagadnienie powstało (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2015 r., I CSK 976/14). W sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli wskazana przez stronę wykładnia przepisu jest powszechnie przyjęta w orzecznictwie oraz literaturze i została uwzględniona przez sądy obu instancji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 października 2001 r., I PKN 129/01). Przedstawione przez powoda zagadnienie prawne nie spełnia powyższych wymagań, ponieważ nie stanowi istotnego i nierozwiązanego dotychczas zagadnienia prawnego, które miałoby znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw. Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i w literaturze ugruntowany jest pogląd, że sądy orzekające w sprawie z odwołania od decyzji Prezesa UOKiK nie mogą przypisać odwołującemu się przedsiębiorcy innej praktyki niż wskazana w decyzji (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 18 lutego 2010 r., III SK 28/09; postanowienie Sądu Najwyższego z 11 marca 2014 r., III SK 65/13; a także: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 lipca 2012 r., VI ACa 202/12 oraz A. Krasuski, objaśnienia do art. 206, [w:] Prawo telekomunikacyjne. Komentarz, Warszawa, 2015, LEX pkt 5). Sąd Najwyższy ani sądy obu instancji nie mogą dokonać zmiany kwalifikacji prawnej praktyki zarzuconej powodowi w decyzji bez wyjścia poza zakres postępowania sądowego zdeterminowany sentencją decyzji Prezesa Urzędu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2017 r., III SK 49/16). Przy rozpoznawaniu spraw dotyczących kar pieniężnych nakładanych przez organ antymonopolowy lub organy regulacji rynku należy wziąć także pod uwagę 5 dotychczasowe stanowisko judykatury z którego wynika, iż przepisy upoważniające organ administracji publicznej do nakładania kar pieniężnych podlegają ścisłej wykładni, ograniczając ryzyko nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorcę bez uzasadnionej podstawy faktycznej i prawnej, a w zakresie w jakim dochodzi do wymierzenia przedsiębiorcy kary pieniężnej, zasady sądowej weryfikacji prawidłowości orzeczenia organu regulacji w tym zakresie, powinny odpowiadać wymogom analogicznym do tych, jakie obowiązują sąd orzekający w sprawie karnej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 14 kwietnia 2010 r., III SK 1/10; 1 czerwca 2010 r., III SK 5/10 r., 21 września 2010 r., III SK 8/10 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 2 lutego 2011 r., VI ACa 907/10). Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że w sprawach z odwołania od decyzji organu antymonopolowego oraz regulatorów rynku (np. Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej) nakładających kary pieniężne z tytułu niewykonania obowiązków wynikających z mocy ustawy lub decyzji, sądy związane są wskazaną w zaskarżonej decyzji podstawą prawną kary pieniężnej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2010 r., III SK 1/10). Z przytoczonego orzecznictwa wynika, że w postępowaniu sądowym zainicjowanym odwołaniem od decyzji Prezesa UOKiK, ukaranie przedsiębiorcy za czyn inny niż był mu zarzucany w decyzji Prezesa UOKiK jest niedopuszczalne, co więcej nie ma w tym kontekście znaczenia, czy sprawa dotyczy naruszenia zakazu praktyk ograniczających konkurencję, czy też naruszenia proceduralnego, takiego jak udzielenie informacji wprowadzających w błąd lub brak współdziałania. Orzecznictwo to jak również stanowisko doktryny popierające ten pogląd zostały obszernie powołane przez powoda w skardze kasacyjnej. Powód wskazał też na inny pogląd, zgodnie z którym sąd rozpoznający sprawę może rozszerzyć podstawy faktyczne decyzji poprzez zakwalifikowanie innych działań – niż wskazane w decyzji – lub zaniechań przedsiębiorcy, jako brak współdziałania w trakcie kontroli, jednak na jego poparcie przywołał wyłącznie jeden wyrok Sądu Okręgowego w W. – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, mianowicie wyrok w niniejszej sprawie (XVII AmA (…)). Jak wskazał powód, w sentencji zaskarżonej w postępowaniu decyzji Prezesa UOKiK penalizowana praktyka została opisana jako polegająca „na usunięciu w toku kontroli, poprzez skorzystanie z funkcji „usuń” w komputerze, pliku dokumentu związanego z 6 przedmiotem i zakresem kontroli z pierwotnego miejsca na twardym dysku”, natomiast powód zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawarł stwierdzenie, że „Umyślność działania Spółki przejawia się też w zachowaniu dyrektora jej oddziału A. P., który mimo posiadanej wiedzy o konieczności udostępnienia w ramach przeszukania także komputerów, nie przekazał swoim pracownikom wraz z informacji o prowadzonym w siedzibie Spółki przeszukaniu, informacji o konieczności udostępnienia wszystkich dokumentów, także elektronicznych przechowywanych na dyskach komputerów i nie utrudniania przeszukania (nie usuwania z nich jakichkolwiek plików)” (s. 7 skargi kasacyjnej). W opinii powoda z uzasadnienia wyroku wynika zatem, że SOKiK powołuje się na inne zachowanie, niż to wskazane w decyzji i penalizowane jako brak współdziałania w toku kontroli, a jednocześnie jego zdaniem Sąd Apelacyjny pominął tę kwestię i nie dokonał korekty takiego poglądu, proponując wykładnię wyroku SOKiK, która pozostaje w sprzeczności z interpretacją uzasadnienia wyroku w świetle zasad języka i logiki (s. 8 skargi kasacyjnej). Wbrew twierdzeniom powoda, Sąd Apelacyjny wprost odniósł się do tego fragmentu wyroku SOKiK wskazując, że „ocena zachowania W. B. jest wystarczająca dla oceny, że powód dopuścił się naruszenia w sposób umyślny” (s. 21 wyroku Sądu Apelacyjnego), natomiast jak zaznaczył Sąd Apelacyjny „brak jest podstaw, by stwierdzić, że jakichkolwiek uchybień lub zaniechań obowiązków dopuścił się A. P. – dyrektor oddziału kontrolowanej spółki. Wskazanie w uzasadnieniu o pożądanej postawie A. P. w żaden sposób nie może być uznane za uwzględnienie przy ocenie wymiaru kary okoliczności faktycznych, które nie były objęte zakresem decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia, a tym samym nie stanowi naruszenia art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności” (s. 21 wyroku Sądu Apelacyjnego). Trzeba też podkreślić, że SOKiK wskazał wprost, że „problem prawny który wymagał rozstrzygnięcia sprowadzał się do odpowiedzi na pytanie: czy zachowanie polegające na usunięciu przez pracownika powoda – w toku kontroli prowadzonej przez Prezesa UOKiK – związanego z przedmiotem i zakresem kontroli pliku dokumentu z pierwotnego miejsca na twardym dysku komputera do folderu „kosz”, poprzez skorzystanie z funkcji „usuń” wyczerpuje znamiona czynu zagrożonego 7 karą pieniężną, o której mowa w art. 106 ust. 2 pkt 3 u.o.k.k.” (s. 6 wyroku SOKiK). Sąd I instancji wskazał też, że kwestia ta została rozstrzygnięta w sposób wiążący dla sądu orzekającego w niniejszej sprawie przez Sąd Najwyższy w wyroku z 21 kwietnia 2016 r.” (s. 6 wyroku SOKiK), Co więcej, wyraźnie zaznaczył, że przytoczone w uzasadnieniu wyroku stanowisko Sądu Najwyższego „przesądza ostatecznie, iż zachowanie zarzucone powodowi w zaskarżonej decyzji wypełnia znamiona czynu podlegającego karze pieniężnej” (s. 7 wyroku SOKiK). Stosując się do wytycznych Sądu Najwyższego, Sąd I instancji zawęził zakres rozpoznania sprawy do zbadania, czy za zachowanie stwierdzone w decyzji Prezesa UOKiK została na powoda nałożona kara w adekwatnej wysokości (s. 7-8 wyroku SOKiK), a odnosząc się do okoliczności mających wpływ na wymiar kary, Sąd I instancji wskazał, że „sekwencja zdarzeń i okoliczności dokonywania kontroli w siedzibie powoda wskazują, że pracownik powoda W. B. miał w chwili dokonywania usunięcia pliku wiedzę o prowadzone w siedzibie Spółki kontroli UOKiK oraz o jej zakresie” (s. 8 wyroku SOKiK). Sąd I instancji zaznaczył też, że biorąc pod uwagę stanowisko zajmowane w Spółce przez tego pracownika, jego wcześniejsze zaangażowanie w udzielanie odpowiedzi do UOKiK oraz uczestnictwo w szkoleniu dotyczącym ochrony konkurencji, jego działanie polegające na usuwaniu plików po powzięciu informacji o trwającym w Spółce przeszukaniu „musi świadczyć o jego winie umyślnej (łac. dolus)” (s. 9 wyroku SOKiK). Dodatkowo jedynie Sąd I instancji zauważył, że „umyślność działania spółki przejawia się też w zachowaniu dyrektora jej oddziału, A. P.” (s. 9 wyroku SOKiK), jednak odniesienie się do zachowania A. P. dokonane było dla wzmocnienia tezy o tym, iż W. B. wiedział o przeszukaniu w Spółce, przy czym kończąc tę część uzasadnienia Sąd I instancji wskazał, że W. B. „dokonywał kasowania plików już po uzyskaniu informacji o przeszukaniu, czemu nie zaprzeczał, a wręcz w trakcie przesłuchania w Sądzie w charakterze świadka przyznał tę okoliczność. O celowym działaniu W. B., nastawionym na usunięcie dowodów niezgodnego z prawem antymonopolowym działania Spółki Inco-Veritas, może więc świadczyć fakt, że jak sam zeznał, usuwał jedynie nieaktualne cenniki, które były jednak dowodem na zawarcie niedozwolonych porozumień, o czym musiał posiadać wiedzę, chociażby z racji przedmiotu szkolenia, które odbywał” (s. 10 wyroku SOKiK). Treść uzasadnienia wyroku SOKiK nie pozwala zatem na 8 uznanie, iż przy ocenie wymiaru kary uwzględnione zostały okoliczności faktyczne, które nie były objęte zakresem decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia. Wobec powyższego, nie znajduje potwierdzenia, zawarte w sformułowanym przez powoda zagadnieniu prawnym, twierdzenie o rozszerzeniu na etapie postępowania sądowego podstaw faktycznych decyzji poprzez zakwalifikowanie innych jeszcze działań lub zaniechań przedsiębiorcy – nie wymienionych i niepenalizowanych w decyzji – jako „brak współdziałania w trakcie kontroli” na podstawie art. 106 ust. 2 pkt 3 u.o.k.k. Reasumując, przedstawione przez powoda zagadnienie prawne nie ma istotnego charakteru, zostało bowiem rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy i nie podlega rozbieżnym ocenom prawnym, a ponadto nie występuje w niniejszej sprawie. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W oparciu o art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015, poz. 1804 ze zm.) Sąd Najwyższy zasądził od powoda na rzecz Prezesa UOKiK kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.