I PZ 38/02

Sygn. akt I PZ 38/02 P O S T A N O W I E N I E Dnia 20 maja 2002 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca) SSN Andrzej Wróbel w sprawie z powództwa H. F. przeciwko Firmie Chemicznej „D.” Spółce Akcyjnej w O. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 20 maja 2002 r. zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt VI Pa (…) 1. oddala zażalenie w części dotyczącej odrzucenia kasacji powódki z dnia 9 lutego 2001 r.; 2. odrzuca zażalenie w części dotyczącej odrzucenia zażalenia powódki z dnia 15 stycznia 2001 r. Uzasadnienie. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z 7 września 2000 r. oddalił apelację powódki H. F. od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w O. z 30 grudnia 1999 r. w sprawie przeciwko Firmie Chemicznej „D.” SA w O. o przywrócenie do pracy. 2 Pismem z 20 września 2000 r. powódka wniosła o przywrócenie jej terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku Sądu Okręgowego z 7 grudnia 2000 r. wraz z uzasadnieniem. Równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu dokonała czynności procesowej - złożyła wniosek o doręczenie jej orzeczenia z uzasadnieniem. Postanowieniem z 26 października 2000 r. – wydanym po przeprowadzeniu rozprawy – Sąd Okręgowy oddalił wniosek w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem (punkt 1.) oraz odrzucił wniosek o doręczenie odpisu wyroku sądu drugiej instancji z uzasadnieniem (punkt 2). Uzasadniając oddalenie wniosku o przywrócenie terminu, Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka uchybiła terminowi do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem (wskazanemu w art. 387 § 3 KPC) w sposób zawiniony (przez brak należytej staranności), a zatem nie zostały spełnione przesłanki do przywrócenia jej terminu na podstawie art. 168 § 1 KPC. Z kolei uzasadniając odrzucenie wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, Sąd Okręgowy powołał się na to, że wniosek ten został złożony po terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji wyroku i jako spóźniony podlega odrzuceniu (na podstawie art. 328 § 1 zdanie drugie w związku z art. 391 KPC). Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła 15 stycznia 2001 r. osobiście powódka, kierując je do Sądu Apelacyjnego w (…). Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 168 § 1 KPC oraz „obrazę podstawowych zasad demokratycznego Państwa Prawa”; wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku Sądu drugiej instancji z uzasadnieniem celem wniesienia kasacji. Jednocześnie 9 lutego 2001 r. kasację od postanowienia Sądu Okręgowego z 26 października 2000 r. wniósł pełnomocnik powódki, zaskarżając je w całości. Jako podstawę kasacji wskazał naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 168 § 1 KPC, przy ocenie zawinienia powódki w spóźnionym złożeniu wniosku o doręczenie uzasadnienia wyroku. Pełnomocnik powódki wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Postanowieniem z 13 września 2001 r. Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie powódki z 15 stycznia 2001 r. (punkt 1.) oraz kasację wniesioną przez pełnomocnika powódki 9 lutego 2001 r. (punkt 2.). Uzasadniając odrzucenie obydwu złożonych środków odwoławczych Sąd zwrócił uwagę na to, że zgodnie z art. 392 KPC, w 3 brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2000 r., kasacja przysługuje jedynie od wydanych przez sąd drugiej instancji postanowień w przedmiocie odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie. Zaskarżone postanowienie nie dotyczy tego przedmiotu. Na niektóre inne postanowienia sądu drugiej instancji przysługuje zażalenie, zgodnie z art. 39318 KPC, w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2000 r., z tym że musi być to postanowienie, które kończy postępowanie w sprawie, ponadto nie jest postanowieniem, o którym mowa w art. 392 KPC, a także nie jest postanowieniem wydanym w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Rozważając kwestię, czy zaskarżone postanowienie z 26 października 2000 r. jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie, Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że orzeczenie o odmowie przywrócenia terminu nie ma takiego waloru, ponieważ strona może zakwestionować stanowisku sądu w zażaleniu na odrzucenie środka odwoławczego. Zażalenie na powyższe postanowienie Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik powódki, zaskarżając je w całości. Zarzucając naruszenie art. 168 § 1 KPC, domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego z 13 września 2001 r., mimo niewyczerpującego i częściowo niejasnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Zasadnicze znacznie dla oceny dopuszczalności wniesienia środka odwoławczego od postanowienia Sądu drugiej instancji z 26 października 2000 r. miało ustalenie rodzaju (charakteru) tego orzeczenia w świetle treści art. 392 KPC oraz art. 39318 KPC. W tym kontekście prawidłowo Sąd Okręgowy uznał, że od postanowienia tego nie przysługiwała kasacja (na podstawie art. 392 KPC), ponieważ nie miało ono za przedmiot odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania. Z tego względu odrzucenie kasacji wniesionej przez pełnomocnika powódki 9 lutego 2001 r. nie budzi zastrzeżeń. Rozważenia wymagało jedynie, czy postanowienie to podlegało zaskarżeniu innym środkiem odwoławczym, w szczególności zażaleniem. Pozytywna odpowiedź na to pytanie nie czyniłaby jednak dopuszczalnym zażalenia z 15 stycznia 2001 r. wniesionego osobiście przez powódkę, a to ze względu na brak po jej stronie tzw. zdolności postulacyjnej czyli możliwości osobistego sporządzenia i wniesienia środka odwoławczego od orzeczenia sądu drugiej instancji skierowanego do Sądu Najwyższego. Już tylko z 4 tego powodu zażalenie powódki podlegało odrzuceniu, czego nie dostrzegł Sąd Okręgowy. Wymagający rozstrzygnięcia problem – częściowo poruszony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – leży jednak głębiej, a dotyczy tego, czy orzeczeniu z 26 października 2000 r. można przypisać walor postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Postanowienie Sądu Okręgowego z 26 października 2000 r. jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 39318 § 2 KPC jedynie w części odrzucającej wniosek o doręczenie odpisu wyroku sądu drugiej instancji z uzasadnieniem (punkt 2.). W pozostałej części – oddalającej wniosek w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem (punkt 1.) – nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 39318 § 2 KPC, ponieważ powinno mu towarzyszyć postanowienie o odrzuceniu tego wniosku i właśnie to ostatnie postanowienie kończy postępowanie w sprawie. Sąd Najwyższy w wielu swoich wcześniejszych orzeczeniach wyraził już podobny pogląd, stwierdzając między innymi, że na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji zażalenie nie przysługuje (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2002 r., V CZ 59/02, nie publ.). Rozpoznając zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji, odrzucające wniosek o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, Sąd Najwyższy - na wniosek skarżącego - rozpoznaje poprzedzające je postanowienie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu, na podstawie art. 380 KPC w związku z art. 39319 KPC (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2001 r., I CZ 156/00, nie publ.). Pod rządami obowiązującego po dniu 1 lipca 2000 r. przepisu art. 39318 § 2 KPC zachowuje walor aktualności stanowisko Sądu Najwyższego, w świetle którego postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00 OSNC 2001, nr 1, poz.1). Z kolei postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem, przewidzianego w art. 387 § 3 KPC, jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., I CKN 179/00, nie publ.). 5 W związku z przedstawioną powyżej kwalifikacją prawną dwóch rozstrzygnięć zawartych w tym samym postanowieniu Sądu Okręgowego z 26 października 2000 r., odpowiednio należy ocenić możliwość i dopuszczalność ich zaskarżenia, a także rozważyć rodzaj środka odwoławczego. Skoro postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie orzeczenia tego sądu z uzasadnieniem (art. 387 § 2 KPC) nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, to znaczy, że nie podlega ono zaskarżeniu ani kasacją, ani zażaleniem (czy to do Sądu Najwyższego, czy to do Sądu Apelacyjnego, do którego zaadresowała swoje zażalenie z 15 stycznia 2001 r. powódka). Z tej przyczyny w części dotyczącej odmowy przywrócenia terminu zażalenie powódki z 15 stycznia 2001 r. oraz kasacja jej pełnomocnika z 9 lutego 2001 r. podlegały odrzuceniu jako niedopuszczalne, albowiem wniesione zostały od niezaskarżalnego (niekończącego postępowania w sprawie) orzeczenia. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego, postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające zażalenie na postanowienie tego sądu odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, a wobec tego nie przysługuje od niego ani zażalenie, ani kasacja (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2001 r., II CZ 46/01 nie publ.), inaczej mówiąc - zażalenie nie przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające zażalenie na postanowienie oddalające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia kasacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2001 r., III CZ 108/01, nie publ.), albo ogólniej - nie jest dopuszczalne zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie przywrócenia terminu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2001 r, IV CZ 93/01 oraz IV CZ 95/01, nie publ.). Z kolei postanowienie odrzucające wniosek o doręczenie odpisu wyroku sądu drugiej instancji z uzasadnieniem podlega zaskarżeniu, ale zażaleniem na podstawie art. 39318 § 2 KPC, a nie kasacją. Z tej przyczyny środek odwoławczy w postaci kasacji wniesiony przez pełnomocnika powódki podlegał odrzuceniu, jako niedopuszczalny, na podstawie art. 3935 KPC. Nie było możliwe potraktowanie kasacji wniesionej przez pełnomocnika będącego adwokatem jako zażalenia, na podstawie art. 130 § 1 KPC, nie tylko z tej przyczyny, że trudno przyjąć, aby wybór niewłaściwego (nieodpowiedniego) środka odwoławczego stanowił „mylne 6 oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności”, ale również dlatego, że kasacja została wniesiona w terminie właściwym dla tego środka odwoławczego (art. 3934 § 1 KPC) , a nie dla zażalenia (art. 39318 § 3 KPC w związku z art. 394 § 2 KPC), co oznacza, że została wniesiona po terminie przewidzianym dla zażalenia, a więc nawet gdyby możliwe było potraktowanie jej jako zażalenia, podlegałaby odrzuceniu jako spóźniony (wniesiony po terminie) środek odwoławczy. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że odrzucenie kasacji pełnomocnika powódki z 9 lutego 2001 r. było rozstrzygnięciem prawidłowym z różnych przyczyn, nie tylko tych wskazanych w zaskarżonym postanowieniu, a zażalenie pełnomocnika powódki na postanowienie Sądu Okręgowego z 13 września 2001 r. w części dotyczącej odrzucenia kasacji podlega oddaleniu na podstawie art. 39318 § 3 KPC w związku z art. 397 § 2 KPC i art. 385 KPC jako nieuzasadnione. Sąd Najwyższy rozpoznał w tej części zażalenie merytorycznie – ostatecznie je oddalając – ze względu na to, że od postanowienia odrzucającego kasację przysługiwało zażalenie na podstawie art. 39318 § 1 KPC. W części dotyczącej odrzucenia zażalenia powódki z 15 stycznia 2001 r. postanowieniem Sądu Okręgowego z 13 września 2001 r. zażalenie pełnomocnika powódki podlegało odrzuceniu jako niedopuszczalne. Zakres zaskarżenia objęty zażaleniem z 15 stycznia 2001 r. nie jest jednoznaczny, jednak z podniesionego zarzutu (obrazy art. 168 § 1 KPC) oraz zgłoszonego wniosku (o zmianę zaskarżonego postanowienia z 26 października 2000 r. i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wydanie wyroku z uzasadnieniem celem złożenia kasacji) można wywieść, że powódka zaskarżyła jedynie tę część postanowienia, która dotyczyła odmowy przywrócenia terminu. Ta część jednak – jako niekończąca postępowania w sprawie – nie podlegała w ogóle zaskarżeniu. Oznacza to, że postanowienie Sądu Okręgowego z 13 września 2001 r. w części odrzucającej zażalenie powódki z 15 stycznia 2001 r. nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 39318 § 2 KPC, z tej przyczyny nie przysługuje od niego zażalenie do Sądu Najwyższego. Z tego względu w tej części zażalenie zostało odrzucone na podstawie art. 39318 § 2 KPC w związku z art. 397 § 2 KPC i art. 370 KPC jako niedopuszczalne. Mimo niedopuszczalności zażalenia od postanowienia Sądu Okręgowego z 13 września 2001 r. w części dotyczącej odrzucenia zażalenia powódki z 15 stycznia 2001 r. Sąd Najwyższy uznał za celowe podkreślenie, że zaskarżone orzeczenie jest 7 prawidłowe również w tej części przede wszystkim z tej przyczyny, że zażalenie z 15 stycznia 2001 r. zostało sporządzone i wniesione osobiście przez powódkę. Tymczasem, zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji, wydane po dniu 1 lipca 2000 r., powinno być wniesione przez adwokata lub radcę prawnego, chyba że wnoszący zażalenie należy do kręgu osób wymienionych w art. 3932 § 2 KPC (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2001 r., III CZ 137/00, nie publ.). Powódka do kręgu tych osób nie należy, nie ma zatem tzw. zdolności postulacyjnej, a wniesiony przez nią środek odwoławczy już tylko z tego względu podlegał odrzuceniu. Zaskarżone postanowienie okazało się zatem prawidłowe, aczkolwiek z innych przyczyn niż ujawnione w jego uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.