V KK 390/21
WyrokIzba Karna2022-07-06
Skład orzekający: Marek Siwek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy pokrzywdzony, który nie był stroną w postępowaniu przygotowawczym, może wnieść subsydiarny akt oskarżenia, jeśli czyn przypisany w tym postępowaniu dotyczył innej osoby?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy stwierdził, że subsydiarny akt oskarżenia może być wniesiony tylko co do czynu, w związku z którym prokurator ponownie odmówił wszczęcia lub umorzył postępowanie, a skarga subsydiarna może obejmować zarzut popełnienia czynu, który zachowuje przymiot tożsamości z tym, który był przedmiotem decyzji kończących postępowanie przygotowawcze. Kluczowe jest ustalenie tożsamości czynu, w tym podmiotu, przedmiotu czynności wykonawczej i przedmiotu ochrony, a także osoby pokrzywdzonej. Osoba wnosząca subsydiarny akt oskarżenia musi być rzeczywistym pokrzywdzonym w prowadzonym wcześniej postępowaniu przygotowawczym, a weryfikacja tego faktu następuje przez pryzmat opisu czynu będącego przedmiotem tego postępowania.Stan faktyczny
Oskarżony D. D. został oskarżony o nieumyślne spowodowanie wypadku drogowego w dniu 26 lipca 2012 r., w wyniku którego zginął kierowca samochodu J. Ś., a pasażer A. D. doznał obrażeń. Sąd Rejonowy uznał oskarżonego za winnego. Sąd Okręgowy uchylił wyrok i umorzył postępowanie z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela. Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik oskarżycielki subsydiarnej M. Ś., wdowy po zmarłym J. Ś., zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego dotyczących możliwości wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną i obciążył oskarżycielkę subsydiarną kosztami postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt V KK 390/21 POSTANOWIENIE Dnia 6 lipca 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 6 lipca 2022 r., sprawy D. D. oskarżonego z art. 177 § 1 k.k. w zb. z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej M. Ś. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt V Ka […] uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 21 grudnia 2020 r., sygn. akt II K […]. p o s t a n o w i ł I. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; II. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążyć oskarżycielkę subsydiarną. UZASADNIENIE D. D. oskarżony został subsydiarnym aktem oskarżenia, o to, że w dniu 26 lipca 2012 r. na drodze publicznej pomiędzy S. a Ż., gmina M., kierując kombajnem zbożowym J. […] o szerokości 3,8 m wraz z przyczepą, na której znajdowało się urządzenie tnące, tzw. heder, umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym poruszając się po drodze publicznej bez wymaganego bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa zezwolenia na przejazd pojazdu ponadgabarytowego, a także poruszając się w ten sposób nie będąc wbrew bezwzględnie obowiązującym przepisom prawa poprzedzony pojazdem
2 wykonującym pilotaż, pokonując niebezpieczny zakręt w lewo o ograniczonej widoczności z uwagi na znajdującą się tam roślinność, jadąc przy tym całą szerokością jezdni wynoszącą w tym miejscu 3,8 m, nie zaś prawą częścią pojazdu po jego poboczu, nieumyślnie spowodował wypadek w ten sposób, że doprowadził do zderzenia z jadącym prawidłowo w przeciwną stronę samochodem marki V. […]o numerze rejestracyjnym […] kierowanym przez J. Ś., który wchodząc w zakręt w prawo z dozwoloną administracyjnie i dostosowaną do warunków panujących na drodze prędkością 73 km/h, dostrzegłszy jadący z naprzeciwka wyżej opisany kombajn, poruszający się w powyżej opisany sposób, nie mając możliwości jego wyminięcia, rozpoczął gwałtowne hamowanie, w skutek czego zjechał na lewą stronę jezdni, gdzie doszło do zderzenia obu pojazdów w wyniku którego gardziel kombajnu znajdujący się w pozycji maksymalnie uniesionej ku górze wbił się w kabinę V. […] - jej lewą stronę, aż do środka fotela kierowcy, tj. na odległość 1,6 m, w następstwie którego to zdarzenia kierowca samochodu V […] J. Ś. poniósł śmierć na miejscu, a jego pasażer A. D. doznał obrażeń ciała w postaci złamania obojczyka lewego, które naruszyły czynności narządów jego ciała na okres przekraczający 7 dni, tj. popełnienie przestępstwa z art. 177 § 1 k.k. w zb. z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z 21 grudnia 2020 r., sygn. akt II K […], uznał oskarżonego za winnego zarzucanego mu czynu z art. 177 § 1 k.k. w zb. z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., za co wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 3 lat próby (pkt 1), na podstawie art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył także D. D. karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych określając wysokość jednej stawki na kwotę 20 zł (pkt 2), zobowiązał oskarżonego do pisemnego przeproszenia pokrzywdzonego A. D. i oskarżycielkę subsydiarną M.Ś. w terminie miesiąca od uprawomocnienia się wyroku (pkt 3), a także rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt 4). Sąd Okręgowy w K., po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora oraz obrońcę oskarżonego, wyrokiem z 12 maja 2021 r., sygn. akt V Ka […], uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. umorzył postępowanie z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela (pkt 1), zwolnił oskarżycielkę
3 posiłkową subsydiarną M. Ś. od ponoszenia kosztów sądowych za I i II instancję (pkt 2). Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej subsydiarnej, który zarzucił: 1. rażące naruszenie przepisów prawa postępowania karnego mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, mianowicie naruszenie art. 55 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 49 § 1 k.p.k. w zw. z art. 52 § 1 k.p.k. w zw. z art. 330 § 2 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. - poprzez ich nieprawidłową wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym założeniu, że w realiach ocenianego stanu faktycznego i prawnego sprawy V Ka […] brak jest podstaw do uznania, że M. Ś. (działając przez swojego pełnomocnika) nie miała uprawnień do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w tej sprawie z uwagi na brak tożsamości czynu z tym czynem, którego dotyczyły obie decyzje kończące postępowanie przygotowawcze, podczas gdy prawidłowa ocena prawna i faktyczna przedmiotowej sprawy prowadzi do wniosku przeciwnego, 2. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku Sądu Okręgowego w K. naruszenie prawa procesowego w postaci art. 520 § 1 k.p.k. w zw. z art. 525 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 535 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., poprzez przyjęcie, że M. Ś. (działając przez swojego pełnomocnika) nie miała uprawnienia do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w niniejszej sprawie i w konsekwencji wniesienia również apelacji do Sądu Okręgowego w K. okaz kasacji do Sądu Najwyższego albowiem subsydiarny akt oskarżenia nie dotyczył czynu, w związku z którym prokurator ponownie odmówił wszczęcia lub umorzył postępowanie podczas, gdy prawidłowa interpretacja wskazanych wyżej przepisów oraz ich właściwe zastosowanie przez opisane w tym zarzucie instytucje publiczne prowadzą do wniosku przeciwnego. Skarżący wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy celem jej ponownego rozpoznania Sądowi II Instancji. Prokurator Rejonowy w K. w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Obrońca D. D. również złożył pisemną odpowiedz na kasację, w której wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest oczywiście bezzasadna. Kasacja może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Podniesione w kasacji wniesionej w niniejszej sprawie uchybienia w postaci naruszenia wymienionych w zarzutach przepisów w rzeczywistości nie miały miejsca. Sąd Okręgowy w sposób właściwy rozważył kwestię możliwości wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w niniejszej sprawie i słusznie uznał, że uprawnienie takie nie przysługiwało M. Ś., co w kolei prawidłowo doprowadziło do umorzenia postępowania. Przede wszystkim należy wskazać, że według regulacji z art. 55 § 1 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym w czasie wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w niniejszej sprawie), w razie powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania w wypadku, o którym mowa w art. 330 § 2, pokrzywdzony może w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu wnieść akt oskarżenia do sądu. Z powołanego przepisu wynika zatem w sposób niewątpliwy, że status oskarżyciela posiłkowego może uzyskać wyłącznie pokrzywdzony, a więc co do zasady osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo (art. 49 § 1 k.p.k.). Oczywiście uprawnienia pokrzywdzonego mogą być realizowane przez osobę zastępującą go (np. art. 51 § 1-3 k.p.k.) lub taką, która weszła w jego prawa (np. art. 52 § 1 k.p.k.). Warunkiem działania określonej osoby w charakterze oskarżyciela subsydiarnego, niezależnie czy jest to osoba pierwotnie pokrzywdzona, czy też osoba reprezentująca jej prawa, jest więc fakt pokrzywdzenia w rozumieniu art. 49 § 1 k.p.k. Fakt ten ma zarazem podstawowe znaczenie z punktu widzenia realizacji celów postępowania przygotowawczego, co wynika wprost z art. 297 § 1 pkt 4 k.p.k. Skutkiem realizacji tego celu jest przyznanie ex lege procesowego statusu strony osobie pokrzywdzonej, a co za tym idzie przyznanie określonych uprawnień w postępowaniu karnym. O tym jednak, kto taki status posiada decyduje opis czynu będącego przedmiotem postępowania przygotowawczego. Zważywszy na fakt, że oskarżenie subsydiarne, a więc realizowane przez
5 oskarżyciela nie będącego oskarżycielem publicznym, w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, ma charakter wyjątku od reguły oskarżania w takich sprawach przez oskarżyciela publicznego, ścisłej wykładni odpowiednich przepisów procesowych powinno podlegać to, co może być przedmiotem takiego postępowania. Słusznie zatem przyjęto w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że uprawniony pokrzywdzony może wnieść subsydiarny akt oskarżenia tylko co do tego czynu, w związku z którym prokurator ponownie odmówił wszczęcia lub umorzył postępowanie, a zatem skarga subsydiarna może obejmować zarzut popełnienia czynu, który zachowuje przymiot tożsamości z tym, którego oceny dotyczyły decyzje kończące postępowanie przygotowawcze (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2020 r., III KK 149/19, postanowienie Sądu Najwyższego z 9 lutego 2017 r., IV KK 299/16). Podkreśla się przy tym, iż dla stwierdzenia tożsamości czynu niezbędne jest ustalenie niezmienność podmiotu czynu, przedmiotu czynności wykonawczej przedmiotu ochrony, a w razie poczynienia innych ustaleń co do czasu i miejsca czynu, także tożsamości osoby pokrzywdzonej (tak np. w wyrokach SN: z 25 sierpnia 2010 r., II KK 186/10 z 26 listopada 2014 r., II KK 109/14). W literaturze karnoprocesowej wskazano z kolei, że elementami wykluczającymi tożsamość czynu są sytuacje, w których nastąpiła zmiana osoby sprawcy, bądź nastąpiła zmiana dobra prawnego, czy też nastąpiła zmiana osoby pokrzywdzonego i równocześnie wystąpiła jakakolwiek różnica dotycząca miejsca czynu, czasu czynu, przedmiotu wykonawczego lub ustawowych znamion czynu (M. Cieślak, Polska procedura karna, Warszawa 1984, s. 301-302). Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że podstawowym warunkiem skutecznego wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia jest wniesienie go przez osobę posiadającą w sposób rzeczywisty status pokrzywdzonego w prowadzonym wcześniej postępowaniu przygotowawczym (względnie realizującą prawa pokrzywdzonego), przy czym weryfikacja faktu pokrzywdzenia może nastąpić wyłącznie przez pryzmat opisu czynu, który był przedmiotem postępowania przygotowawczego. Już więc tylko z tego powodu za niedopuszczalne należy uznać wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia na podstawie art. 55 § 1 k.p.k. przeciwko innej
6 osobie niż ta, która występowała w umorzonym postępowaniu przygotowawczym w charakterze podejrzanego, a zarazem wniesienia go przez osobę, która w tym postępowaniu nie miała statusu osoby pokrzywdzonej (względnie przez osoby reprezentujące jej prawa). Postępowanie z subsydiarnego aktu oskarżenia, zważywszy na jego charakter i istotę, może dotyczyć tego samego czynu, co do którego oskarżyciel publiczny wyraził wolę zaniechania ścigania w wydanych postanowieniach o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego lub jego umorzeniu. W konsekwencji możliwe jest subsydiarne oskarżenie jedynie tej osoby, która miała status osoby podejrzanej w postępowaniu, co do którego zapadła ponowna decyzja o umorzeniu, względnie osoby, którą opis czynu wskazywał jako podejrzaną, a co do której jednocześnie oskarżyciel podjął decyzję o nieoskarżaniu, także z powodu braku procesowej możliwości w tym zakresie. Odnotować należy, że jak wynika z akt niniejszej sprawy postanowieniem Prokuratora Rejonowego w S. z 30 lipca 2012 r., Ds. […], wszczęto śledztwo w sprawie wypadku drogowego mającego miejsce w dniu 26 lipca 2012 r. na trasie pomiędzy miejscowościami S. gm. S., a Ż. gm. M., w wyniku którego śmierć na miejscu poniósł J. Ś., tj. o popełnienie czynu z art. 177 § 2 k.k. (k. 51). To orzeczenie, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie mogło mieć jednak decydującego znaczenia w procesie ustalenia tożsamości czynu, z uwagi na wstępny etap jego wydania i przez to bardzo ogólne zakreślenie przedmiotu prowadzonego postępowania. Oczywiste jest bowiem, że na tym etapie dopiero przyszłe czynności dowodowe mogły dać odpowiedź na pytanie, kto w sensie karnomaterialnym jest sprawcą zdarzenia, a kto osobą pokrzywdzoną. Wraz z wynikami czynności dowodowych opis zdarzenia mógł ulegać zmianie, w szczególności doprecyzowaniu, co z kolei z oczywistych względów musiało rzutować na status poszczególnych, czy też potencjalnych jego uczestników. Zmiany w zakresie istoty przedmiotu postępowania mogą wynikać z różnych decyzji prowadzącego postępowanie, m.in. z treści postanowień o przedstawieniu zarzutów, zmianie zarzutów, jak również z treści postanowienia o jego umorzeniu, niezależnie od tego, czy wydawanego w fazie in rem, czy in personam. Wraz ze zmianą przedmiotu postępowania mogą zatem ulegać zmianie lub konkretyzacji konstytutywne elementy kształtujące jego tożsamość, a więc czas czynu, jego miejsce, sposób
7 działania, a także te najważniejsze, czyli podmiot – sprawca czynu oraz pokrzywdzony. Modyfikacje opisu zdarzenia stanowiącego przedmiot postępowania przygotowawczego mogą zatem rzutować na procesowe uzyskanie statusu określonej strony w postępowaniu przygotowawczym, a co za tym idzie, na zakres uprawnień pochodnych temu statusowi. Można to wyprowadzić także z brzmienia art. 55 § 1 k.p.k., który jasno wskazuje, że możliwość wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia związana jest z konkretnymi decyzjami kończącymi postępowanie (o odmowie wszczęcia bądź umorzeniu postępowania), nie zaś postanowieniami „wstępnymi” z punktu widzenia toku procesu, czyli np. o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, zwłaszcza zważywszy na często ich bardzo ogólny charakter, który z kolei znajduje uzasadnienie w ograniczonym stanie dowodowym na etapie wszczynania postępowania przygotowawczego. Z punktu widzenia ustalenia przedmiotu postępowania przygotowawczego, co do którego zapadła decyzja o umorzeniu, fundamentalne znaczenie ma zatem opis czynu objęty właśnie tą decyzją. Analiza materiałów postępowania przygotowawczego przeprowadzonego w sprawie, w której następnie wniesiono subsydiarny akt oskarżenia wskazuje, że kolejne czynności dowodowe zmierzały do realizacji celów tego postępowania, a więc przede wszystkim do wykrycia sprawcy przestępstwa. W ich wyniku Prokurator Rejonowy w K. postanowieniem z 25 października 2012 r., sygn. akt 1 Ds. […], na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. umorzył postępowanie - w sprawie nieumyślnego naruszenia w dniu 26 lipca 2012 r. na drodze publicznej pomiędzy S. gm. S., a Ż. gm. M. zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym przez kierującego samochodem marki V. […] o nr rej. […] J. Ś. poprzez niedostosowanie prędkości do ograniczenia widoczności na łuku drogi, w wyniku czego doszło do wypadku drogowego, wskutek którego A. D. doznał obrażeń ciała w postaci złamania obojczyka lewego, które naruszyły czynności narządów ciała na okres przekraczający 7 dni, tj. o czyn z art. 177 § 1 k.k. - wobec stwierdzenia, że sprawca wypadku zmarł (k. 123 i n.). Nie może ulegać zatem wątpliwości, że przedmiotem tego postanowienia było zdarzenie, którego sprawcą był J. Ś., zaś do umorzenia doszło wyłącznie z powodu jego śmierci, a zatem okoliczności wyłączającej ściganie. Już z treści tego postanowienia wynikał określony zakres uprawnień dla
8 określonych w nim podmiotów, przy czym nie wynikały uprawnienia, o których mowa w art. 52 § 1 k.p.k. dla oskarżycielki subsydiarnej M. Ś.. Pomimo takiego stanu rzeczy, po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika M. Ś., wdowy po J. Ś., Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z 5 lutego 2013 r., uchylił powołane wyżej postanowienie ze wskazaniem, że dalszym ustaleniom podlegać powinno zachowanie innego uczestnika wypadku, a mianowicie D. D., poruszającego się wówczas kombajnem, w odniesieniu do ewentualnego przyczynienia się przez niego do przedmiotowego zdarzenia (k. 177). Prokurator Rejonowy w K. postanowieniem z 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt 1 Ds. […], na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., ponownie umorzył postępowanie w sprawie zaistniałego w dniu 26 lipca 2012 r. wypadku z uwagi na okoliczność, że sprawca zdarzenia J. Ś. zmarł (k. 216 i n.). Z treści także tej decyzji prokuratora jednoznacznie wynika, że jedyną osobą, której – jako wyłącznego sprawcy wypadku – dotyczyło prowadzone śledztwo, był J. Ś.. Z postanowienia tego wynika również, że skierowanie zainteresowania na osobę D. D., jako potencjalnego sprawcy zdarzenia, nie przyniosło pozytywnych rezultatów, gdyż sprzeciwiały się temu, zebrane w tej sprawie dowody, w tym przede wszystkim opinie wydane przez biegłych z zakresu wypadów komunikacyjnych (k. 99 i n., k. 186 i n., k. 199 i n.). Należy podkreślić, że wyłącznie uprawnionym do oceny tego materiału w kontekście przesłanki decyzji o zakończeniu postępowania przygotowawczego był prokurator. W konsekwencji należy przyjąć, że D. D. nie występował w postępowaniu przygotowawczym, na żadnym jego etapie, jako podejrzany ani nawet jako możliwy sprawca wypadku. Osobą, co do której w obu postanowieniach prokurator ustalił sprawstwo był J. Ś.. Z powodu śmierci nie mogło dojść do wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia. Z drugiej strony, z obu wydanych przez prokuratora postanowień wynika, że jedynym ustalonym pokrzywdzonym, któremu przysługiwały prawa strony był A. D., pasażer samochodu W. […], którym kierował J. Ś.. Tylko on był więc wyłącznie uprawniony do zaskarżenia pierwszej decyzji prokuratora o umorzeniu śledztwa, a następnie dopiero do realizacji uprawnień z art. 55 § 1 k.p.k., do czego jednak w tej sprawie nie doszło. Zważywszy na treść obu decyzji o umorzeniu postępowania nie ma natomiast wątpliwości, że M. Ś. nie wstąpiła – wbrew stanowisku pełnomocnika – w
9 prawa pokrzywdzonego po zmarłym mężu, gdyż z opisu zdarzenia objętego nimi wynika, że był on jego sprawcą, a nie pokrzywdzonym. Skoro zatem J. Ś. nie był pokrzywdzonym w rozumieniu art. 49 § 1 k.p.k., to w konsekwencji M. Ś. nie mogła w trybie art. art. 52 § 1 k.p.k. wykonywać uprawnień, które by mu przysługiwały, a więc wnieść subsydiarnego aktu oskarżenia. W niniejszej sprawie prokurator dał bowiem wyraz temu, że gdyby nie śmierć, postawiłby zarzut J. Ś. i co do niego wniósł ewentualny akt oskarżenia. Braku uprawnień do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia nie zmienia fakt wadliwego pouczenia przy doręczeniu pierwszego postanowienia o umorzeniu w sprawie, gdyż wadliwe wykonywanie czynności procesowych, w szczególności błędne pouczenie, nie może być powodem przyznania uprawnień, które faktycznie nie przysługują. Na rozważaną okoliczność nie może mieć wpływu również rozpoznawanie niniejszej sprawy w różnych postępowaniach w tym samym układzie stron, nawet w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Trzeba także stwierdzić, że postępowanie z subsydiarnego aktu oskarżenia nie może służyć weryfikacji prawidłowości przyjęcia przez prokuratora określonej wersji zdarzenia w kontekście ustalenia relacji sprawca – pokrzywdzony, w sytuacji, kiedy postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego nie pozostawiają wątpliwości komu i jaka rola została przypisana. Skoro możliwość wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w art. 55 § 1 k.p.k. została związana z faktem pokrzywdzenia, to ten fakt wynikający z opisu zdarzenia, co do którego zapadła decyzja o umorzeniu postępowania, decyduje o uprawnieniu do wniesienia tej skargi. Oskarżonym w takim postępowaniu może być z kolei jedynie podejrzany lub osoba podejrzewana, której rola została bez wątpliwości ustalona jako sprawcza w zakończonym postępowaniu przygotowawczym. W przeciwnym razie nie może być mowy o tożsamości przedmiotu procesu z subsydiarnego aktu oskarżenia oraz umorzonego postępowania przygotowawczego. Tożsamość ta jest natomiast warunkiem pozwalającym na merytoryczne rozpoznanie takiej skargi. Na marginesie należy odnotować, że słusznie w odpowiedzi na kasację prokurator podniósł, że M. Ś. nie zainicjowała wcześniej postępowania karnego wskazując na osobę D. D. jako sprawcy, nie złożyła zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa na szkodę jej męża, a tym samym organ postępowania
10 przygotowawczego nie miał okazji wypowiedzenia się w tej kwestii. Tylko w takim układzie procesowym spełniony byłby warunek o jakim mowa w art. 330 § 2 k.p.k., umożliwiający jej ewentualnie wniesienie aktu oskarżenia. W zaistniałej sytuacji procesowej Sąd odwoławczy – wobec treści art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. – zobowiązany był zatem do umorzenia postępowania w zakresie czynu zarzucanego oskarżonemu D. D., niezależnie od tego, jaki przebieg miało postępowanie w niniejszej sprawie na wcześniejszych etapach. Powoduje to, że zaskarżony wyrok należało uznać za słuszny, zaś wywiedzioną kasację za oczywiście bezzasadną, wobec czego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia, rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. [as]
Powiązane orzeczenia
- III KK 69/18 2019-01-07Czy pokrzywdzony może wnieść subsydiarny akt oskarżenia co do czynu, który nie był przedmiotem postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego?
- III KK 19/24 2024-09-05Czy subsydiarny akt oskarżenia może obejmować czyn, który nie był przedmiotem postępowania przygotowawczego ani postanowienia o jego umorzeniu, mimo że dotyczy tego samego zdarzenia faktycznego i tych samych przedmiotów?
- II KK 37/25 2025-03-25Czy w sytuacji, gdy pokrzywdzony nie zaskarżył dwukrotnie postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego, istnieje podstawa do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia i prowadzenia postępowania karnego?
- IV KK 299/16 2017-02-09Czy subsydiarny akt oskarżenia może obejmować zarzuty, które nie zachowują tożsamości z czynem, w związku z którym prokurator odmówił wszczęcia lub umorzył postępowanie?
- III KK 149/19 2020-01-16Czy pokrzywdzona, która złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, a następnie prokurator odmówił wszczęcia dochodzenia lub umorzył postępowanie, może wnieść subsydiarny akt oskarżenia obejmujący czyn kwalifikowan…
Powołane przepisy
art. 535 § 3 KPKart. 177 § 1 KKart. 177 § 2 KKart. 11 § 2 KKart. 4 § 1 KKart. 71 § 1 KKart. 33 § 1art. 17 § 1 pkt 9 KPKart. 55 § 1art. 49 § 1 KPKart. 52 § 1 KPKart. 330 § 2 KPK
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 13.07.2026. · PDF źródłowy