II CSK 530/13

Sygn. akt II CSK 530/13 POSTANOWIENIE Dnia 26 czerwca 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Maria Szulc w sprawie z wniosku M. AG z siedzibą w S. (Księstwo Liechtenstein) przy uczestnictwie B. Spółki Akcyjnej w . o wpis hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł do księgi wieczystej (…), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 czerwca 2014 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt VII Ca (…), oddala skargę kasacyjną. 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację wnioskodawcy M. AG z siedzibą w S. Księstwo Liechtenstein (dalej jako M.) o wpis hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł do księgi wieczystej (…) prowadzonej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu użytkowego nr 709 w budynku przy ul. P. w K.. Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym: W dniu 14 listopada 2002 r. Sąd Rejonowy w K. na wniosek K. Oddział w S. wpisał prawomocnie w dziale IV księgi wieczystej Kw (…), prowadzonej dla nieruchomości położonej w K. przy ul. P., hipotekę przymusową kaucyjną do kwoty 27.958.907,50 zł. Hipoteka zabezpieczała wierzytelność K., zbytą następnie na rzecz wnioskodawcy, z tytułu kredytu udzielonego Przedsiębiorstwu [...] A. w S. , za który poręczyła Spółdzielnia Mieszkaniowa P. w K. (wcześniej pod nazwą „Spółdzielnia Mieszkaniowa A.” z siedzibą w S.) - właścicielka nieruchomości. Na podstawie umowy z dnia 5 lipca 2001 r., uczestnik postępowania – B. S.A. w W., jako następca prawny Przedsiębiorstwa A. został ujawniony w dziale II czterdziestu jeden ksiąg wieczystych prowadzonych dla spółdzielczych własnościowych praw do lokali użytkowych w budynkach na przedmiotowej nieruchomości, w tym do lokalu nr 709. W związku z umowami o ustanowienie i przeniesienie własności lokalu z podmiotami innymi niż B., do księgi wieczystej Kw (…) została wpisana hipoteka przymusowa kaucyjna łączna do kwoty 27.958.907,50 zł współobciążająca nieruchomości lokalowe. W dniu 6 lutego 2009 r. Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość likwidacyjną Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K.. W trakcie postępowania upadłościowego od nieruchomości opisanej w księdze wieczystej Kw (…) zostały odłączone kolejne lokale na podstawie umów zawieranych przez syndyka. W dniu 13 kwietnia 2012 r. syndyk masy upadłości Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K. zawarł z B. S.A w W. notarialną umowę sprzedaży upadłego przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą Spółdzielni Mieszkaniowej P., w skład którego wszedł m.in. udział upadłej do 337.642/1.000.000 części we własności nieruchomości gruntowej, zabudowanej kilkupiętrowym budynkiem wielomieszkaniowym, położonej w K. przy ul. P., objętej księgą wieczystą Kw (…) (w systemie elektronicznym (…)), obciążony ograniczonymi prawami rzeczowymi w postaci 3 spółdzielczych własnościowych praw do lokali przysługujących osobom fizycznym oraz B. S.A w W.. Postanowieniem referendarza w Sądzie Rejonowym w K. z dnia 18 maja 2012 r., w dziale II Kw (…) ((…)) wpisany został jako właściciel udziału w nieruchomości B. S.A. w W. oraz (na podstawie tej samej umowy z dnia 13 kwietnia 2012 r. i art. 317 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm., obecnie jedn. tekst Dz. U. 2012 r., poz.1112 ze zm. – dalej u.p.u.n.) wykreślona została hipoteka kaucyjna łączna w dziale IV tej księgi i w dziale IV każdej ze współobciążonych ksiąg wieczystych prowadzonych dla wyodrębnionych lokali. Postanowieniami wydanymi w dniach 10, 12 i 17 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelacje wierzyciela – M. AG w S. zaskarżające postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 20 sierpnia 2012 r., utrzymujące w mocy wykreślenie hipoteki przymusowej kaucyjnej łącznej z księgi wieczystej macierzystej (sprawa sygn. VII Ca (…)) i z dwunastu ksiąg wieczystych założonych dla nieruchomości lokalowych (sprawy sygn. od VII Ca (…) do VII Ca (…)). Przed sprzedażą przez syndyka przedsiębiorstwa upadłej Spółdzielni Mieszkaniowej P. - w dniu 6 kwietnia 2012 r., wierzyciel hipoteczny M. AG z siedzibą w S. złożył wnioski o wpisanie na podstawie art. 84 i 76 ustawy z dnia z dnia 8 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst Dz. U. 2013 r., poz. 707 – dalej jako u.k.w.h.) hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł do ksiąg wieczystych założonych dla spółdzielczych własnościowych praw do lokali użytkowych, w tym do księgi wieczystej Kw (…) (w systemie elektronicznym (…)) prowadzonej dla przysługującego B. S.A w W. spółdzielczego własnościowego prawa lokalu nr 709. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w K. postanowieniem z 14 maja 2012 r. oddalił wniosek jako nieuzasadniony, albowiem do wniosku nie zostały dołączone żadne dokumenty, a podstawą wpisu nie mogą być przepisy art. 84 i art. 76 u.k.w.h., które nie mają zastosowania do spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu nie stanowiącego odrębnego przedmiotu własności lecz ograniczone prawo rzeczowe (art. 244 § 1 k.c.). Ocenę tę podzielił Sąd Rejonowy w K. utrzymując w mocy postanowienie referendarza i Sąd Okręgowy w K. oddalając zaskarżonym obecnie postanowieniem apelację wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego. 4 Dodatkowo oba Sądy wskazały, że sprzedaż przedsiębiorstwa upadłej Spółdzielni P. spowodowała wygaśnięcie hipoteki łącznej kaucyjnej obciążającej nieruchomość spółdzielczą (art. 317 ust. 2 zd. 2 i 3 i art. 313 ust. 2 zdanie ostatnie prawa upadłościowego i naprawczego – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm., obecnie jedn. tekst Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm. – dalej u.p.u.n.), która na tej podstawie została wykreślona z księgi macierzystej i ksiąg wieczystych lokalowych. Sprzedaż przedsiębiorstwa upadłej wywołała też drugi skutek w postaci przekształcenia spółdzielczych własnościowych praw do lokali w nieruchomości lokalowe (art. 1718 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, tekst jedn. Dz.U. z 2013, poz. 1222 – dalej u.s.m.), a w następstwie tego księgi wieczyste dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu stały się księgami wieczystymi dla nieruchomości lokalowej (art. 241 ust. 2 u.k.w.h.). Hipoteka przymusowa kaucyjna łączna, która wygasła, nie może być przeniesiona do ksiąg nieruchomości lokalowych powstałych w trybie art. 1718 ust. 1 u.s.m. W skardze kasacyjnej, opartej na obu ustawowych podstawach, wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 76 ust. 1 i art. 94 u.k.w.h., art. 317 u.p.u.n., art. 535 k.c. i art. 1718 u.s.m., art. 1 u.s.m., art. 311 u.p.u.n. i art. 551 k.c., art. 6288 k.p.c. w zw. z art. 76 ust. 1 u.k.w.h. Wnosił o uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie obu postanowień i ich zmianę przez orzeczenie co do istoty sprawy i wpisanie w dziale IV Kw nr (…) hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł na rzecz wnioskodawcy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 6268 § 1 k.p.c., wpisy w księdze wieczystej są dokonywane tylko na wniosek i w jego granicach, które wyznacza żądanie wniosku i jego podstawa faktyczna. Stosownie do art. 6268 § 2 k.p.c., zakreślającego kognicję sądu rozpoznającego wniosek o wpis, zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2011 r., II CSK 538/10, niepubl.), sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Ograniczona w ten sposób kognicja sądu 5 wyłącza nie tylko badanie innych dokumentów, niż dołączone do wniosku lub znajdujące się w aktach księgi wieczystej, ale także okoliczności, które nie wynikają z wniosku o wpis, dołączonych do niego dokumentów ani z treści księgi wieczystej, jeżeli miałyby one stanowić podstawę uwzględnienia wniosku o wpis. Niedopuszczalne jest prowadzenie w postępowaniu o wpis postępowania dowodowego mającego na celu poszukiwania podstawy wpisu, która nie wynika z dokumentów dołączonych do wniosku. Sąd odwoławczy bada jedynie, czy w świetle dokumentów załączonych do wniosku i treści księgi wieczystej wpis, bądź jego odmowa przez sąd pierwszej instancji była uzasadniona. Decydujące znaczenie dla tej oceny ma stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku, którym sąd rozpoznający wniosek o wpis jest związany (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010, nr 6, poz. 84). Jeżeli w dacie wniesienia wniosku o wpis nie istnieje jego podstawa, wniosek podlega a limine oddaleniu. W tym stanie rzeczy, nieuwzględnienie przez Sądy orzekające w sprawie zmiany stanu prawnego polegającej na przekształceniu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w odrębną własność lokalu, jaka nastąpiła w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem o wpis hipoteki w księdze wieczystej prowadzonej dla ograniczonego prawa rzeczowego, pozbawionego przy tym w dacie jego złożenia – czego skarżąca nie kwestionuje - uzasadnionej podstawy, nie uzasadnia podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 6268 k.p.c. w zw. z art. 76 ust. 1 u.k.w.h. Podzielić należy natomiast pozostający w opozycji do stanowiska Sądu Okręgowego i znajdujący oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (m.inn. postanowienia z dnia 27 lutego 2014 r., II CSK 349/13, II CSK 352/13, II CSK 353/13, II CSK 361/ 13, wszystkie niepubl.) pogląd skarżącej, u.s.m. że hipoteka przymusowa kaucyjna łączna obciążająca nieruchomość w dacie sprzedaży przedsiębiorstwa spółdzielni mieszkaniowej w toku postępowania upadłościowego z mocy prawa obciąża prawo odrębnej własności lokalu, które powstało na podstawie art. 1718 u.s.m. Oparty na krytyce zapatrywania Sądu Okręgowego w tej kwestii zarzut kasacyjny naruszenia art. 1718 u.s.m. i dalszych związanych z nim przepisów 6 pozbawiony jest jednak doniosłości prawnej wyrażającej się możliwym wpływem tego uchybienia na treść rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy z przyczyn uprzednio wskazanych wniosek o wpis, jako pozbawiony podstaw prawnych w dacie wniesienia, nie mógł być uwzględniony. Ubocznie pozostaje wskazać, że przesłanką wpisu hipoteki łącznej do ksiąg wieczystych nieruchomości lokalowych, które powstały w następstwie wyodrębnienia na podstawie art. 1718 u.s.m., jest istnienie wpisu hipoteki w macierzystej księdze wieczystej podczas, gdy postanowienie w przedmiocie wykreślenia hipoteki łącznej kaucyjnej z księgi wieczystej Kw (…) ((…)) zostało uchylone przez Sąd Najwyższy na skutek skargi kasacyjnej wierzyciela, postanowieniem z dnia 27 lutego 2014 r., II CSK 349/13. Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.