I UK 467/19

Sygn. akt I UK 467/19 POSTANOWIENIE Dnia 4 listopada 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z odwołania M. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. o ustalenie właściwego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 listopada 2020 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt III AUa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od M. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z 11 lipca 2019 r. oddalił apelację wnioskodawcy M. K. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z 24 marca 2017 r., który oddalił jego odwołanie od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. z 2 listopada 2016 r., ustalającej, iż w stosunku do wnioskodawcy w okresie od 4 lutego 2014 r. ma zastosowanie polskie ustawodawstwo w zakresie ubezpieczeń społecznych. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. o następującej treści: 2 „W zakresie pierwszej z przesłanek należy wskazać, iż aktualnie występuje istotne zagadnienie prawne związane z tym, jaki ma charakter ostateczna decyzja o stwierdzeniu właściwego ustawodawstwa wobec ubezpieczonego i które przepisy należy stosować, aby ową decyzję uchylić lub zmienić. Niniejsze zagadnienie jest istotne, gdyż w orzecznictwie nie występuje jednolitość w stwierdzeniu, że (jak w przedmiotowej sprawie) ostateczna decyzja stwierdzająca ustawodawstwo właściwe może zostać uchylona lub zmieniona, a tak jak Sąd II instancji lub Sąd I instancji stwierdził – zostaje ona usunięta poprzez wydanie kolejnej decyzji. Powód stoi na stanowisku, iż ostateczna decyzja może zostać przez organ rentowy uchylona lub zmieniona na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co w sprawie powoda nie zostało dokonane”. „Co do drugiej z przesłanek, powód wskazuje, iż wymagana jest wykładnia przepisu art. 16 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 r. z dnia 14 września 2009 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (…) z dnia 30 października 2009 r., bowiem należy wyjaśnić czy termin 2 miesięcy na złożenie oświadczenia przez inną instytucję ubezpieczeniową lub organ rentowy w zakresie tego czy dany ubezpieczony podlega pod prawo właściwe dla tej instytucji czy organu – jest terminem instrukcyjnym czy zawitym. Odpowiedź na to pytanie będzie stanowiła wskazówkę dla powoda jak i innych uczestników postepowań z zakresu ustalenia prawa właściwego z zakresu ubezpieczeń społecznych. Aktualnie w orzecznictwie nie ma jednolitego i klarownego stwierdzenia tej okoliczności, a analizując literalnie przepisy rozporządzenia, powód twierdzi, iż jest to termin zawity”. Pozwany wniósł o nieprzyjęcie skargi do rozpoznania i zasądzenie kosztów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony. Brak jest istotnego zagadnienia prawnego, gdyż takie zagadnienie nie zostało nawet sformułowane. Pierwsza podstawa przedsądu nie może być 3 redukowana do udzielania odpowiedzi na każde wątpliwości skarżącego albo do wyrażania aprobaty dla prezentowanego stanowiska, również tylko ogólnie sformułowanego. W przeciwnym razie funkcja przedsądu będzie bezprzedmiotowa i postępowanie kasacyjne stanie się powszechną, kolejną instancją. Brak jest we wniosku pierwiastka jurydycznego, które otwierałby problem prawny i ocenę czy przedstawiana kwestia ma rangę aż istotnego zagadnienia prawnego. Znaczenie ma bowiem problem prawny dotychczas nierozstrzygnięty w orzecznictwie, oparty na analizie prawa, orzecznictwa, a nawet doktryny, po której to wpierw sam skarżący może stwierdzić, że istotne zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy. Brak jest tego we wniosku. Należy zauważyć, że orzecznictwo jest niemałe. Już tylko hasłowo należałoby wskazać, że chodzi o przepisy unijne o koordynacji zabezpieczenia społecznego, które są źródłem prawa o znaczeniu uniwersalnym, czyli w polskim porządku prawnym stosowanym przed ustawą zwykłą (art. 91 ustawy zasadniczej). Przepisy o koordynacji wyprzedzają więc administracyjną procedurę krajową (k.p.a.). Na podstawie reguł procedury unijnej ustala się tymczasowe ustawodawstwo dla ubezpieczonego, które może być weryfikowane w późniejszym okresie, czyli nawet gdy pierwotnie ustalone ustawodawstwo nie będzie prawidłowe. Z punktu widzenia przepisów o unijnej koordynacji, weryfikacja stanowiska w sprawie ustalenia ustawodawstwa właściwego jest zawsze możliwa (zob. uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 9 września 2020 r., III UZP 4/18). Podobna ocena odnosi się do drugiej podstawy przedsądu, gdyż również została przedstawiona bardzo lapidarnie. Nie wykazuje rozbieżnego orzecznictwa ani poważnych wątpliwości w wykładni przepisu art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 987/2009 r. z 14 września 2009 r. (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Termin dwóch miesięcy nie jest terminem zawitym. Nie chodzi bowiem o decyzję ostateczną w rozumieniu porządku krajowego, lecz tylko o tymczasowe określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa w ramach unijnej koordynacji, czyli zgodnie z art. 16 ust. 2 tego rozporządzenia, albowiem traci na znaczeniu w sytuacjach opisanych w drugiej części art. 16 ust. 3 – „o ile ustawodawstwo nie zostało już ostatecznie określone na podstawie ust. 4, lub przynajmniej jedna z zainteresowanych instytucji informuje instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego 4 miejsca zamieszkania przed upływem tego dwumiesięcznego terminu o niemożności zaakceptowania określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa lub o swojej odmiennej opinii w tej kwestii”. Ostateczne określenie ustawodawstwa, lub nawet "decyzja ostateczna", to zatem pojęcie samodzielne (czyli autonomiczne) w rozumieniu unijnego przedmiotu regulacji koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 rozporządzenia Parlamentu i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r., dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego). Treść wniosku o przyjęcie skargi nie wykracza poza zwykłą wykładnię prawa i dlatego nie spełnia się podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Uprawnione jest bowiem stwierdzenie, że art. 16 rozporządzenia wykonawczego nie stanowi, że instytucja wydaje decyzję ostateczną, a tylko, że tymczasowe określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa staje się ostateczne w terminie dwóch miesięcy od momentu poinformowania o nim instytucji wyznaczonych przez właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich (ust. 3), chyba że wcześniej doszło do ustalania ustawodawstwa na mocy porozumienia instytucji poszczególnych państw członkowskich (ust. 4) bądź jedna z zainteresowanych instytucji poinformowała przed upływem tego dwumiesięcznego terminu o niemożności zaakceptowania określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa lub o swojej odmiennej opinii w tej kwestii (ust. 2). Czyli o tymczasowym określeniu prawa, według którego obejmuje się osobę ubezpieczeniem społecznym, instytucja miejsca zamieszkania wnioskodawcy informuje wyznaczoną instytucję państwa, w którym wykonywana jest praca. Od tej chwili biegnie termin dwóch miesięcy, w czasie których instytucja drugiego państwa może poinformować organ rentowy miejsca zamieszkania o niemożności zaakceptowania ustalonego ustawodawstwa lub o swojej odmiennej opinii w tej kwestii. Gdy to nie nastąpi, tymczasowe określenie ustawodawstwa staje się ostateczne. Nie oznacza to, że tak określone ustawodawstwo nie może być później weryfikowane. Rzecz w tym, że decyduje określony stan faktyczny, czyli praca lub działalność w danym kraju i odpowiadające im reguły koordynacji. Innymi słowy określone pierwotnie (tymczasowo) ustawodawstwo nie zamyka sprawy, bowiem decyzja w tym przedmiocie powinna być prawidłowa i 5 dlatego może być później zmieniona, czyli nawet po kontroli sądowej, przy czym ważne jest wówczas stanowisko organu drugiego państwa. W aspekcie zatem pytania o charakter terminu dwóch miesięcy z art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 987/2009 należy stwierdzić, że nie jest to termin, który stanowi granice temporalną do kontroli i zmiany ustalonego wcześniej określonego ustawodawstwa. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 3, art. 99 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.