II CSKP 386/22

Sygn. akt II CSKP 386/22 POSTANOWIENIE Dnia 25 lutego 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Joanna Misztal-Konecka (przewodniczący) SSN Marcin Krajewski (sprawozdawca) SSN Mariusz Łodko w sprawie z wniosku […] "A." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. przy uczestnictwie P. R. o wpis w księdze wieczystej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 lutego 2022 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII Ca […], 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od […] "A." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na rzecz P. R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Niniejsza sprawa została zainicjowana 19 kwietnia 2018 r. wnioskiem […] „A.” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. (dalej „[…] A. sp. z o.o.”) o wpisanie jej w dziale II księgi wieczystej […] jako jedynego właściciela nieruchomości oraz o wykreślenie wpisu współwłasności do ½ części dokonanego 2 na rzecz uczestnika P. R. Podstawą wniosku było postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 11 czerwca 2014 r. oraz postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 29 stycznia 2018 r. Postanowieniem z 9 maja 2018 r. Sąd Rejonowy w K. uwzględnił wniosek. Na skutek apelacji uczestnika P. R., postanowieniem z 17 kwietnia 2019 r. Sąd Okręgowy w K. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wniosek oddalił i przywrócił w dziale II księgi wieczystej wpis P. R. jako współwłaściciela nieruchomości w udziale do 1/2 części. Sąd Okręgowy ustalił, że 28 października 2013 r. […] A. sp. z o.o. złożyła wniosek o wykreślenie P. R. jako współwłaściciela nieruchomości objętej księgą wieczystą […] do ½ części oraz wpisanie wnioskodawczyni jako właściciela całej nieruchomości. Podstawą żądania było postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 23 lipca 2013 r. o przysądzeniu własności oraz postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 16 października 2013 r. odrzucające zażalenie na postanowienie z 23 lipca 2013 r. Wniosek ten został uwzględniony postanowieniem referendarza sądowego z 29 października 2013 r., a dokonany wpis Sąd Rejonowy w K. utrzymał w mocy postanowieniem z 11 czerwca 2014 r. Ostatecznie Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z 29 stycznia 2018 r. oddalił apelację uczestnika. Następnie, postanowieniem z 14 marca 2018 r. referendarz w Sądzie Rejonowym w K. uwzględnił wniosek P. R. z 8 czerwca 2016 r. i wpisał go w dziale II księgi wieczystej jako współwłaściciela nieruchomości do ½ części w miejsce […] „A.” sp. z o.o. Podstawą tego wniosku było postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 23 lipca 2013 r. o przysądzeniu własności oraz postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 9 marca 2015 r. oddalające wniosek o wykładnię postanowienia z 23 lipca 2013 r. […] „A.” sp. z o.o. nie odebrała zawiadomienia o dokonanym wpisie, w wyniku czego pozostawiono je w aktach ze skutkiem doręczenia. Wpis stał się prawomocny 12 kwietnia 2018 r. Od tego dnia w księdze wieczystej jako współwłaściciele nieruchomości wpisani byli […] „A.” sp. z o.o. i P. R. po ½ części. W ocenie Sądu Okręgowego złożony w niniejszej sprawie wniosek z 19 kwietnia 2018 r. był próbą odwrócenia niekorzystnych skutków wynikających 3 z wpisu z 14 marca 2018 r. Uwzględniając ten wniosek, Sąd Rejonowy naruszył art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., gdyż nie mógł usuwać skutków prawomocnego orzeczenia z 14 marca 2018 r., nawet jeżeli uznawał je za wadliwe. Po jego wydaniu nie pojawiła się żadna nowa okoliczność, która uzasadniałaby wykreślenie wpisu dokonanego na rzecz P. R.. Wadliwość wpisu z 14 marca 2018 r. mogła zostać skorygowana wyłącznie przez jego zaskarżenie lub w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd drugiej instancji wskazał także, że […] „A.” sp. z o.o. nie dołączyła do wniosku dokumentów, które uzasadniałyby wykreślenie udziału do ½ części we współwłasności nieruchomości P. R. i wpisanie w jego miejsce wnioskodawczyni. Załączone orzeczenia nie odnoszą się do zmiany stanu prawnego nieruchomości, który miałby nastąpić po 14 marca 2018 r., a są orzeczeniami rozstrzygającymi o poprzednim wniosku, w wyniku którego spółka ta został wpisana jako jedyny właściciel nieruchomości. Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego wniosła wnioskodawczyni, zaskarżając je w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dalej: „u.k.w.h.”) w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. przez oddalenie wniosku o wpis prawa własności wnioskodawczyni, mimo że prawo to jest przesądzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 23 lipca 2013 r. W ocenie skarżącej wskazane postanowienie wiąże sąd wieczystoksięgowy i umożliwia dokonanie wpisu potrzebnego do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym bez konieczności uzyskiwania orzeczenia w trybie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Zdaniem wnioskodawczyni Sąd Okręgowy w K. naruszył również art. 6288 § 2 k.p.c. i art. 6269 k.p.c., ponieważ dokumenty załączone do wniosku o wpis, a także te znajdujące się w aktach księgi wieczystej uzasadniały uwzględnienie wniosku, a jednocześnie nie zaistniała żadna nowa czynność materialnoprawna mogąca stanowić podstawę jego oddalenia. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 4 W piśmie z 18 lutego 2022 r., złożonym zgodnie z zarządzeniem Sądu Najwyższego, uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W niniejszej sprawie to samo orzeczenie, tj. postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 23 lipca 2013 r. o przysądzeniu własności, stało się najpierw – na wniosek z 28 października 2013 r. - podstawą wykreślenia w księdze wieczystej P. R. jako współwłaściciela nieruchomości do ½ części i wpisania […] „A.” sp. z o.o. jako właściciela nieruchomości w całości, a następnie - na wniosek z 8 czerwca 2016 r. - wpisania P. R. jako współwłaściciela nieruchomości do ½ części w miejsce […] „A.” sp. z o.o. Pierwszy wpis uprawomocnił się po przeprowadzeniu wieloetapowego i długotrwałego postępowania dopiero wraz z wydaniem przez Sąd Okręgowy postanowienia z 29 stycznia 2018 r. (od którego skargę kasacyjną Sąd Najwyższy oddalił postanowieniem z 19 września 2019 r., II CSK 407/18). Drugi z wpisów, dokonany przez referendarza sądowego, nie został skutecznie zaskarżony i uprawomocnił się niecałe trzy miesiące po uprawomocnieniu się pierwszego wpisu, tj. 12 kwietnia 2018 r. W obecnym postępowaniu […] „A.” sp. z o.o. próbuje doprowadzić do kolejnej, przeciwnej do dokonanej jako druga, zmiany treści wpisów w księdze wieczystej, nie powołując się na żadną nową okoliczność. Jako podstawa wniosku wskazane zostały dwa orzeczenia wydane w pierwszym ze wskazanych powyżej postępowań wieczystoksięgowych, zainicjowanym wnioskiem z 28 października 2013 r., natomiast w skardze kasacyjnej wnioskodawczyni ponownie powołuje się na postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 23 lipca 2013 r. Jednocześnie skarżąca wprost kwestionuje prawidłowość prawomocnego orzeczenia referendarza sądowego z 14 marca 2018 r. Wniosek o wpis w księdze wieczystej oparty na powyższych podstawach nie mógł zostać uwzględniony, co oznacza, że skarga kasacyjna jest bezzasadna, a rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji było trafne. 5 Wydawane w postępowaniu nieprocesowym postanowienia orzekające co do istoty sprawy, a także zrównane z nimi postanowienia referendarza sądowego (art. 3621 k.p.c.), korzystają z prawomocności materialnej jako odpowiedniki wyroków w procesie (art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). W konsekwencji zarówno orzeczenie referendarza zarządzające wpis, jak i sam wpis w księdze - zrównany z orzeczeniem na mocy art. 6268 § 6 k.p.c. - wiążą inne sądy, organy państwowe i organy administracji publicznej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2018 r., V CSK 464/17). Moc wiążąca orzeczenia oznacza, że sąd w kolejnym postępowaniu zobligowany jest przyjąć, iż istotne z punktu widzenia zasadności żądania zagadnienie kształtuje się tak, jak to zostało ustalone w prawomocnym orzeczeniu rozstrzygającym sprawę co do meritum. Oznacza to niedopuszczalność ponownej analizy prawnej, a także prowadzenia postępowania dowodowego co do kwestii objętych uprzednim prawomocnym rozstrzygnięciem, o ile nie ujawnią się nowe okoliczności faktyczne lub prawne. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszego postępowania, należy przyjąć, że orzekające w sprawie sądy, a także Sąd Najwyższy, związane są postanowieniem referendarza sądowego z 14 marca 2018 r. Oznacza to konieczność uznania, że zgromadzone w aktach dokumenty, a w szczególności postanowienie o przysądzeniu własności z 23 lipca 2013 r., uzasadniają wpisanie do księgi wieczystej uczestnika P. R. jako współwłaściciela nieruchomości w ½ części. Przeciwnego wniosku nie można przyjąć na podstawie orzeczeń wydanych w poprzednim postępowaniu wieczystoksięgowym odnoszącym się do tej samej nieruchomości, ponieważ oznaczałoby to w rzeczywistości dopuszczalność weryfikacji - z pogwałceniem mocy wiążącej -prawidłowości prawomocnego orzeczenia z 14 marca 2018 r. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że niezgodność wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być usunięta w postępowaniu wieczystoksięgowym (o dokonanie wpisu), lecz jedynie w postępowaniu o usunięcie niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, wszczętym na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 maja 2003 r., II CKN 109/01; wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2007 r., I CSK 479/06). Pogląd taki może 6 wydać się zbyt daleko idący wobec treści art. 31 ust. 2 u.k.w.h., jednak nie budzi on wątpliwości, jeżeli odnieść go do usuwania niezgodności jedynie na podstawie ponownej analizy zgromadzonych w aktach księgi wieczystej dokumentów, które były podstawą dokonanych uprzednio wpisów. Powyższe oznacza, że za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 31 ust. 2 u.k.w.h. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. Na marginesie należy wspomnieć, że prawomocność wpisu w księdze wieczystej nie stanowi przeszkody w wytoczeniu skutecznego powództwa na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Przedmiot postępowania wieczystoksięgowego i postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, jak też zakres kognicji sądu w tych postępowaniach, jest bowiem różny. W pierwszym postępowaniu sąd bada jedynie, czy treść księgi wieczystej i dokumenty dołączone do wniosku uzasadniają dokonanie wpisu, w drugim przedmiotem badania jest natomiast rzeczywisty stan prawny nieruchomości. Postępowanie dowodowe prowadzone w sprawie toczącej się na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. nie podlega w zasadzie ograniczeniom, w przeciwieństwie do postępowania o wpis do księgi wieczystej. Zważywszy na inną podstawę faktyczną i prawną żądania wynik postępowania wieczystoksięgowego nie przesądza o zasadności żądania zgłoszonego w powództwie opartym na art. 10 ust. 1 u.k.w.h. (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSNC 1994 r., nr 11, poz. 215). W konsekwencji, z powództwem opartym na art. 10 ust. 1 u.k.w.h. może wystąpić również uczestnik postępowania wieczystoksięgowego zakończonego dokonaniem wpisu, który następnie uprawomocnił się, jeśli tylko w wyniku dokonanego wpisu nastąpiła w ocenie uczestnika niezgodność treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2007 r., I CSK 479/06). Za bezzasadny należy również uznać zarzut naruszenia art. 6288 § 2 k.p.c. i art. 6269 k.p.c. Zgodnie art. 6268 § 2 k.p.c., rozpoznając wniosek o wpis sąd bada jedynie treść i formę wniosku, treść dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Naruszenie tego przepisu mogłoby nastąpić, gdyby sąd 7 wieczystoksięgowy objął zakresem swojego badania inne dokumenty, przeprowadził dowody innego rodzaju, albo też odmówił uwzględnienia dokumentów, która powinien objąć zakresem badania. Skarżąca powołuje się w tym kontekście na pominięcie przy rozstrzyganiu wniosku treści postanowienia z 23 lipca 2013 r. Należy jednak zauważyć, że w rzeczywistości Sąd Okręgowy nie pominął tego dokumentu, wskazał nawet wyraźnie, że jego treść stała się źródłem sporu między stronami, jednak ostatecznie przyjął, że o oddaleniu wniosku musi zadecydować związanie prawomocnym wpisem z 14 marca 2018 r. Artykuł 6269 k.p.c. stanowi z kolei, że sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak jest podstaw albo istnieją przeszkody do jego dokonania. Przepis ten jest jedynie procesową podstawą oddalenia wniosku o wpis i trudno wyobrazić sobie jego samodzielne naruszenie, niepowiązane z naruszeniem innego przepisu. Mogłoby ono chyba mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdyby doszło do oddalenia wniosku o wpis, mimo ustalenia przez sąd, że istnieją odpowiednie podstawy do jego dokonania i jednocześnie nie ma przeszkód, które by sprzeciwiały się wpisowi. Przypadek taki oczywiście nie powstał w niniejszym postępowaniu. Z tych przyczyn skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Kwota zwrotu kosztów jest równa wynagrodzeniu radcy prawnego wynikającemu z § 10 ust. 4 pkt 1 w zw. z § 5 pkt 5 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. jw