II ZK 75/23

II ZK 75/23 POSTANOWIENIE Dnia 17 czerwca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2024 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, w sprawie dyscyplinarnej adwokata A. S., ukaranej za o popełnienie przewinień dyscyplinarnych z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z § 8 i § 50 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, kasacji wniesionej przez obwinioną, od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury, z dnia 26 marca 2022 r., sygn. akt […], utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej […] z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt […] postanowił 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciążyć A. S. wydatkami postępowania kasacyjnego w kwocie 20 (dwadzieścia) zł. UZASADNIENIE Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury, orzeczeniem z dnia 26 marca 2023 r., sygn. akt […], utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej […] z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. […], uznające obwinioną za winną popełnienia: II ZK 75/23 2 1. czynu opisanego w pkt 1 wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, polegającego na tym, że w dniu 15.03.2018 r. w P., będąc obrońcą z wyboru oskarżonego M. K. w toku postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w […] w sprawie o sygn. akt: […], nie wykonała czynności wg jej najlepszej woli i wiedzy, lecz z brakiem należytej sumienności i gorliwości, a to poprzez złożenie zażalenia z dnia 15 marca 2018 r. na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 08 marca 2018 r. w sprawie […], które składało się z dwóch zdań, nie zostało podpisane i w konsekwencji kontrola instancyjna została ograniczona do zbadania bezwzględnych przyczyn odwoławczych oraz art. 440 k.p.k., tj. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z § 8 zd. 1 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu i na podstawie art. 81 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 82 ust. 1 zd. 1 ustawy Prawo o adwokaturze i wymierzył obwinionej karę pieniężną w wysokości 10.000 zł, 2. czynu opisanego w pkt 2 wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego polegającego na tym, że w dniu 12 grudnia 2017 r. w P., nie zachowała w sprawach finansowych w stosunku do oskarżonego M. K. szczególnej skrupulatności, a to poprzez zawarcie z matką oskarżonego K. K. jako osobą nieupoważnioną umowy na obsługę jego przedsiębiorstwa i wystawienie faktury na kwotę 25.000 zł netto, która to kwota została zapłacona, co nie zostało uzgodnione z oskarżonym, tj. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z § 50 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu i na podstawie art. 81 ust. l pkt 3 w zw. z art. 82 ust. 1 zd. 1 ustawy Prawo o adwokaturze i wymierzył obwinionej karę pieniężną w wysokości 5.000 zł, Na podstawie art. 84 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o adwokaturze Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej […] połączył kary wymienione w pkt 1 i 2 orzeczenia i wymierzył obwinionej karę pieniężną w łącznej kwocie 15.000 zł, obciążając obwinioną kosztami postępowania w kwocie 3.000 zł i przyznał na rzecz adw. M. M. kwotę 1470 zł plus VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Kasację od wyroku Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury, wniosła obwiniona adwokat A. S. zarzucając obrazę: II ZK 75/23 3 1. art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez nienależytą obsadę sądu odwoławczego, 2. art. 452 § 2 k.p.k. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy w sytuacji, gdy uchybienia na rozprawie głównej uzasadniały uchylenie orzeczenia celem przeprowadzenia dowodu na rozprawie głównej, 3. art. 177 § la k.p.k. poprzez przesłuchanie świadka zdalnie bez spełnienia ustawowych wymogów zastosowania tego sposobu przesłuchania, 4. art. 190 k.p.k., poprzez przesłuchanie świadka bez uprzedniego uprzedzenia o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, 5. art. 170 § 1 a contrario k.p.k. poprzez przesłuchanie świadka bez uprzedniego wydania postanowienia o dopuszczeniu dowodu z zeznań świadka, 6. art. 2 par 2 k.p.k. poprzez naruszenie obowiązku dążenia do ustalenia prawdy materialnej: - na skutek uchybień wymienionych w pkt 3 - 5, - poprzez pozbawienie mnie przed sądem pierwszej możliwości w uczestniczeniu w czynności przesłuchania świadka M. M., - poprzez pozbawienie mnie możliwości złożenia uzupełniających wyjaśnień przed sądem pierwszej instancji, - poprzez uniemożliwienie mi wykazania istotnych dla sprawy okoliczności wynikających z wiadomościami e - mail z dnia 10 maja 2013 roku, adnotacji KAS (postanowienie o oddaleniu dowodu z dnia 25 lutego 2020 roku, blankietu wniosku o zgodę na cesję umowy leasingu, blankietu pełnomocnictwa I. SA, skanu pisma z dnia 12 grudnia 2017 roku, pełnomocnictwa z dnia 11 grudnia 2017 roku, zgłoszenia do sprawy z dnia 11 grudnia 2017 roku, wydruku z portali Mpi T historii wpisu CiDG, listy operacji finansowych, kserokopii faktury wstawionej przez I. oraz dowodu z opinii biegłego informatyka na skutek oddalenia wniosków dowodowych, - poprzez nienależyte uzasadnienie przez sąd pierwszej instancji postanowień o oddaleniu wniosków dowodowych i jednocześnie bezkrytyczne uznanie za prawidłowe takiego procedowania przez sąd drugiej instancji podczas gdy pomimo braku ponowienia wniosku - wiedząc o istnieniu w/w dowodów, w II ZK 75/23 4 wykonaniu swojego obowiązku do dążenia do ustalenia prawdy materialnej - mógł je przeprowadzić z urzędu, - poprzez brak wyjaśnienia przez sąd drugiej instancji z jakich przyczyn podziela decyzję sądu pierwszej instancji o oddaleniu wniosków dowodowych, - poprzez nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków w osobach D. P. i K. B. i J. K. zgłoszonych w piśmie z dnia 15 marca 2020 roku i dalsze nierozpoznanie tych wniosków również przez sąd drugiej instancji, 7. art. 426 k.p.k. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności na skutek uchybienia wymienionego w pkt 2, 8. art. 1 par. 1 k.k. w zw. z art. 95n pkt 1 prawa o adwokaturze i art. 58 i 80 prawa o adwokaturze poprzez naruszenie zasady legalizmu i uznanie mnie winną i wymierzenie mi kary za czyny opisane w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu stanowiącej uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej w sytuacji, gdy NRA nie posiadała kompetencji do wydania w/w uchwały, 9. art. art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż zawiera delegację ustawową dla Naczelnej Rady Adwokackiej do uchwalenia uchwały Zbiór Zasad i Godności Zawodu ze skutkiem zobowiązującym dla członków adwokatury, 10. art. 439 par 1 pkt 9 w zw. z art. 17 par 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 95n pkt 1 ustawy prawo o adwokaturze oraz par. 33 pkt la, 2, 4 i 5 oraz par. 45 pkt. 4 i 5 obowiązującego od dnia 1 stycznia 2019 roku Regulaminu działania rzeczników dyscyplinarnych i zastępców rzeczników dyscyplinarnych oraz trybu i sposobu ich wyboru uchwalonego uchwałą Nr 50/2018 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 24 listopada 2018 roku i wydanie orzeczenia merytorycznego pomimo braku skargi uprawnionego oskarżyciela, 11. art. 439 par. 1 pkt 1 k.k. w zw. z art. 95n pkt 2 prawa o adwokaturze, poprzez merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie odwołania od orzeczenia wydanego przez Sąd Dyscyplinarny Wielkopolskiej Izby Adwokackiej, w którym brały udział osoby nieuprawnione, 12. art. 6 k.p.k. poprzez naruszenie prawa do obrony przez: II ZK 75/23 5 - pozbawienie mnie przed sądem pierwszej możliwości w uczestniczeniu w czynności przesłuchania świadka M. M., - pozbawienie mnie możliwości złożenia uzupełniających wyjaśnień przed sądem pierwszej instancji, - uniemożliwienie mi wykazania istotnych dla sprawy okoliczności wynikających z wiadomościami e - mail z dnia 10 maja 2013 roku, adnotacji KAS (postanowienie o oddaleniu dowodu z dnia 25 lutego 2020 roku, blankietu wniosku o zgodę na cesję umowy leasingu, blankietu pełnomocnictwa I. SA, skanu pisma z dnia 12 grudnia 2017 roku, pełnomocnictwa z dnia 11 grudnia 2017 roku, zgłoszenia do sprawy z dnia 11 grudnia 2017 roku, wydruku z portali Mpi T historii wpisu CiDG, listy operacji finansowych, kserokopii faktury wstawionej przez I. oraz dowodu z opinii biegłego informatyka na skutek oddalenia wniosków dowodowych, - nienależyte uzasadnienie przez sąd pierwszej instancji postanowień o oddaleniu wniosków dowodowych i jednocześnie bezkrytyczne uznanie za prawidłowe takiego procedowania przez sąd drugiej instancji podczas gdy pomimo braku ponowienia wniosku - wiedząc o istnieniu w/w dowodów, w wykonaniu swojego obowiązku do dążenia do ustalenia prawdy materialnej - mógł je przeprowadzić z urzędu - brak wyjaśnienia przez sąd drugiej instancji z jakich przyczyn podziela decyzję sądu pierwszej instancji o wniosków dowodowych, - nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków w osobach D. P. i K. B. i J. K. zgłoszonych w piśmie ż dnia 15 marca 2020 roku i dalsze nierozpoznanie tych wniosków również przez sąd drugiej instancji, 13. błędne zastosowanie: - par 8 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu poprzez przyjęcie, iż niepodpisanie pisma stanowi uchybienie opisanej w nim zasadzie - par 50 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu poprzez przyjęcie, że swoim postępowaniem wyczerpałam znamiona wszystkich trzech typów opisanych tam przewinień oraz że zawarcie przeze mnie umowy z K. K. naruszało dyspozycję tego przepisu, II ZK 75/23 6 14. błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegające na ustaleniu: - iż to obwiniona prosiła K. K. o spotkanie w związku z zatrzymaniem M. K. podczas gdy to obwiniona była o takie spotkanie proszona, - na spotkaniu w dniu 11 grudnia 2017 roku nie udzieliłam rodzinie M. K. informacji o sprawie nie z tej przyczyny, iż klient tego zabraniał lecz z tej przyczyny iż nie dysponowała jeszcze wiedzą o treści zarzutów jakie następnego dnia zostały mu postawione, - iż w dniu 12 grudnia 2017 roku K. K. podpisała umowę stałej obsługi prawnej w biurze syna podczas gdy tego dnia nie byłam u K. w biurze, - iż o treści zażalenia złożonego z brakami M. K. dowiedział się z postanowienia Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 9 maja 2019 roku podczas gdy o treści środka zaskarżenia M. K. wiedział przed jego wniesieniem i treść ta była z nim uzgodniona, - iż przyczyną wypowiedzenia pełnomocnictwa do obrony przez M. K. były uchybienia we wniesionym przez obwinioną zażaleniu podczas gdy przyczyną tego było niewykonanie przez obwinioną polecenia M. K., aby obwiniona skontaktowała się z obciążającym go współoskarżonym, - iż K. K. nie była umocowana do reprezentowania syna w sprawach jego przedsiębiorstwa, - iż w czasie jego aresztowania byłam zobowiązana do nieodpłatnego prowadzenia spraw M. K. innych niż objęte umową, - że gdybym uzgadniała z M. K. wysokość wynagrodzenia za obronę jak i obsługę jego firmy to zawarłabym z nim umowę w czasie widzeń w areszcie, 15. sprzeczność treści zarzutu i opisu przypisanego czynu, iż kwota 25. 000,00 złotych (jak stwierdzono w zarzucie i opisie przypisanego mi czynu) została zapłacona z tytułu umowy o stałą obsługę prawną podczas gdy z zeznań powołanych w uzasadnieniu świadków w osobach K. K., A. K., I. M. i N. K. wynika, że kwota ta została zapłacona za obronę M. K. (str. 5 uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia), 16. art. 457 § 3 k.p.k. poprzez: II ZK 75/23 7 - dowolność w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, - nieprzeprowadzenie oceny zgromadzonego materiału dowodowego w żadnym zakresie, - nieodniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniach obwinionej i jej obrońcy z należytym uzasadnieniem oraz powołaniem okoliczności faktycznych. Na podstawie tak skonstruowanych zarzutów obwiniona wniosła bądź o zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez uniewinnienie jej w całości od popełnienia zarzucanych jej czynów bądź o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Adwokatury do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście bezzasadna, co umożliwiło rozpoznanie jej w trybie art. 535 § 3 k.p.k. w zw. z art. 95n pkt 1 Prawa o adwokaturze, albowiem wbrew podniesionym zarzutom Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury nie dopuścił się wskazanych w kasacji naruszeń prawa. Przed merytorycznym odniesieniem się do sformułowanych przez skarżącą zarzutów kasacyjnych podkreślić należy, iż zgodnie z dyspozycją art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym tylko w wypadkach wskazanych w art. 435, art. 439 i art. 455 k.p.k. Podstawą kasacyjną w postępowaniu dyscyplinarnym adwokatów może być rażące naruszenie prawa (materialnego bądź procesowego), a także rażąca niewspółmierność kary dyscyplinarnej (art. 91b ustawy Prawo o adwokaturze). Tymczasem, szereg uchybień podniesionych przez skarżącą w kasacji pozwala stwierdzić, że zarzuty w niej sformułowane są w istocie jedynie swoistą transformacją zarzutów, które były stawiane w zwykłym środku odwoławczym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 lipca 2014 r., sygn. akt III KK 176/14), zatem nie mogły doprowadzić do skutecznego uwzględnienia tego środka zaskarżenia. Poczynając od pierwszego zarzutu kasacyjnego, wskazującego na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., wskazać należy, iż brak jest podstaw do uznania powyższego za zasadne. II ZK 75/23 8 Zgodnie z treścią art. 453 § 1 k.p.k. Przewód sądowy w sądzie odwoławczym rozpoczyna ustne sprawozdanie, w którym sędzia sprawozdawca przedstawia przebieg i wyniki dotychczasowego postępowania. Natomiast z treści § 1a powołanego przepisu wynika, że jeżeli na rozprawę stawili się jedynie uczestnicy postępowania, sąd może na wniosek lub za zgodą obecnych stron odstąpić od ustnego sprawozdania. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, co wynika wprost z protokołu rozprawy z dnia 12 lutego 2022 r., a zatem nie sposób uznać, że nie doszło do prowadzenia sprawy od początku, ani otwarcia przewodu sądowego w tym dniu. W konsekwencji oczywistym okazało się, że zarzut wywiedziony w kasacji, formułujący w odniesieniu do zaskarżonego orzeczenia obrazę art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., jest oczywiście bezzasadny. Przechodząc do pozostałych zarzutów (pkt. 2-16), wskazać należy, że zostały one skierowane przeciwko orzeczeniu Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej […] z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt […], nie będącego przedmiotem zaskarżenia kasacji. Tu z kolei należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 433 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym zostały podniesione zarzuty stawiane rozstrzygnięciu – również w granicach podniesionych zarzutów. Nie ulega zatem wątpliwości, że granice rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym określa zakres zaskarżenia oraz podniesione zarzuty. Z tego też względu kontrolę odwoławczą, jaka została w niniejszej sprawie przeprowadzona należy uznać za prawidłową, spełniającą wymogi przewidziane w art. 433 § 2 k.p.k. Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury w sposób właściwy, a zarazem wystarczający odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do podniesionych w odwołaniu zarzutów, przez co dał wyraz po pierwsze temu, że środek odwoławczy został rozpoznany, po drugie, zrealizowany został standard wyjaśnienia powodów takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, przewidziany w art. 457 § 3 k.p.k. Analizując uzasadnienie orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 26 marca 2022 r. należy dojść do przekonania, że sąd ten nie pominął żadnego ze stawianych przez skarżącą ani jej obrońcę zarzutów, jak II ZK 75/23 9 również wskazał czym się sąd odwoławczy kierował, wydając wyrok, dlaczego zarzuty i wnioski apelacji znał za niezasadne. Powyższe w sposób jednoznaczny świadczy to o tym, że intencją autorki kasacji jest ponowne poddanie kontroli odwoławczej orzeczenia sądu pierwszej instancji, ignorując wymogi wynikające z normatywnego ukształtowania podstaw kasacyjnych. Regulacje zawarte w k.p.k. dopuszczają kwestionowanie nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia jedynie orzeczenia sądu instancji odwoławczej i przeprowadzenie oceny prawidłowości orzekania tego sądu, o czym Sąd Najwyższy wspomniał już na wstępie. Podniesione w kasacji skarżącej zarzuty dot. przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka na rozprawie, w sposób zdalny, bez uprzedniego pouczenia o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i wydania postanowienia o dopuszczeniu dowodu z zeznań tego świadka, obowiązku dążenia do prawdy materialnej, czy wreszcie art. 426 k.p.k. (pkt. 2-7) niezależnie od tego, że nie mają żadnego znaczenia, jakie starała się nadać im skarżąca (co zostało wskazane także w uzasadnieniu sądu II instancji), nakierowane są, przy zachowaniu pozorów przestrzegania wymagań sformułowanych przez ustawodawcę w odniesieniu do nadzwyczajnego środka zaskarżenia, w istocie na kontestowanie ustaleń faktycznych będących oparciem dla rozstrzygnięcia sądu I instancji i eksponowanie okoliczności, które nie stały się podstawą tychże ustaleń. Podstawy kasacji nie może stanowić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku (pkt. 14,15), zarówno gdy jest on podniesiony wprost, jak i wtedy, gdy dla ominięcia ustawowego ograniczenia z art. 523 § 1 k.pk. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. V KK 482/20). Na uwzględnienie nie zasługują następnie zarzuty wskazany w pkt 8-13 -skierowane przeciwko orzeczeniu sądu a quo. W tym sąd quem odniósł się do problematyki poruszonej w odwołaniu w sposób wyczerpujący, w związku z czym należy odesłać skarżącą do uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Sąd Najwyższy w pełni podziela zawartą tam argumentacje, której niniejsza kasacja nie podważyła, za zbędne uznać należy w tym miejscu jej powielanie. II ZK 75/23 10 Już na marginesie niniejszych rozważań, wskazać należało, że zarzut wymieniony w pkt 16 jakoby Wyższy Sąd Dyscyplinarny w nienależyty czy niewystarczający sposób odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniach, czy dowolnie ocenił materiał dowodowy poprzez wskazanie jedynie podstawy prawnej art. 457 § 3 k.p.k. został sformułowany w taki sposób, że uniemożliwił Sądowi Najwyższemu odniesienie się do niego w sposób merytoryczny. Zważywszy zatem na to, że stosownie do ograniczeń zakreślonych w art. 536 k.p.k., kasacja podlega rozpoznaniu wyłącznie w granicach zaskarżenia i sformułowanych w niej zarzutów, a w zakresie szerszym – tylko w wypadkach określonych w art. 435, 439 i 455 k.p.k., które w niniejszej sprawie nie zachodzą, zaś wywody i argumenty podniesione przez skarżącego w niniejszej sprawie okazały się całkowicie chybione lub dotyczyły zagadnień pozbawionych istotnego znaczenia z punktu widzenia rozstrzygnięcia zawartego w orzeczeniu – Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu. O kosztach postępowania Sąd Najwyższy rozstrzygnął w oparciu o treść art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. i art. 95n pkt 1 Prawa o adwokatrze. [M. T.] [ms]