V KK 219/22

Sygn. akt V KK 219/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 grudnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący) SSN Marek Motuk (sprawozdawca) SSN Adam Roch Protokolant Justyna Kryńska - Szufnara przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Józefa Gemry, w sprawie M. M. skazanego z art. 157 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 14 grudnia 2022 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego - na niekorzyść od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 maja 2021 r., sygn. akt II AKa 54/21 zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt IV K 86/20, 1. uchyla pkt 1a zaskarżonego wyroku dotyczący uchylenia rozstrzygnięcia o zasądzeniu zadośćuczynienia i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2 2. oddala kasację w pozostałej części jako oczywiście bezzasadną; 3. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata K. R. - Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) zł, w tym 23 % VAT tytułem wynagrodzenia za obronę z urzędu skazanego M. M. w postępowaniu kasacyjnym; 4. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE M. M. został oskarżony o to, że: w dniu 29 października 2019 roku około godziny 7:00, na drodze prowadzącej do lasu - w pobliżu skrzyżowania ul. [...] z ul. [...]1, woj. [...], działając z zamiarem bezpośrednim pozbawienia życia M. Ż., wykorzystując jej nieznajomość miasta skierował ją na dukt leśny, gdzie w jej samochodzie marki [...] o nr rej. [...] przyłożył jej do gardła nóż o długości ostrza 20 cm grożąc pozbawieniem życia, uderzał pięścią w głowę oraz po całym ciele, a następnie zaatakował tym nożem zadając jej co najmniej 6 ciosów w plecy w okolicę łopatki lewej i okolicę lędźwiową lewą oraz szyję, po czym próbował owinąć jej wokół szyi kabel od przedłużacza i jednocześnie uderzał ja w głowę wtyczką od drukarki, na skutek czego pokrzywdzona doznała: urazu głowy ze stłuczeniem szczególnie okolicy czołowej i jarzmowej lewej, rany ciętej szyi o długości około 1 cm, dwóch ran kłutych okolicy łopatki lewej, trzech ran kłutych okolicy lędźwiowej lewej, stłuczenia powłok jamy brzusznej po stronie prawej oraz urazu kończyn górnych w okolicach nadgarstków, które to obrażenia stanowiły naruszenie czynności narządu ciała na czas dłuższy niż 7 dni, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na to, że pokrzywdzonej udało się otworzyć tylne drzwi samochodu i uciec z miejsca zdarzenia to jest o czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 17 grudnia 2020 r.: 3 1. oskarżonego M. M. w miejsce zarzucanego mu czynu uznał za winnego tego, że w dniu 29 października 2019 roku w godzinach porannych, na drodze prowadzącej do lasu - w pobliżu skrzyżowania ul. [...] z ul. [...]1, woj. [...], działając w zamiarze ewentualnym pozbawienia życia M. Ż., przyłożył jej do gardła nóż o długości ostrza 20 cm grożąc pozbawieniem życia, uderzał pięścią w głowę oraz po całym ciele, zadał jej co najmniej 5 ciosów nożem w tym: w plecy w okolicę łopatki lewej i okolicę pośladkową lewą, po czym próbował owinąć jej wokół szyi kabel od przedłużacza, uderzał ją w głowę wtyczką od drukarki, kopał po ciele, na skutek czego pokrzywdzona doznała: urazu głowy ze stłuczeniem szczególnie okolicy czołowej i jarzmowej lewej, rany ciętej szyi o długości około 1 cm, dwóch ran kłutych okolicy łopatki lewej, trzech ran kłutych okolicy pośladkowej lewej, stłuczenia powłok jamy brzusznej po stronie prawej oraz urazu kończyn górnych w okolicach nadgarstków, które to obrażenia stanowiły naruszenie czynności narządu ciała na czas dłuższy niż 7 dni, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na ucieczkę pokrzywdzonej z miejsca zdarzenia, czym wypełnił dyspozycję art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 9 ( dziewięciu ) lat pozbawienia wolności; 2. na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył oskarżonemu M. M. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania w przedmiotowej sprawie od 29 października 2019 roku, godz. 7.50 przyjmując, iż jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się jednemu dniowi kary pozbawienia wolności; 3. na podstawie art. 46 § 1 k.k. zasądził od oskarżonego M. M. na rzecz oskarżycielki posiłkowej M. Ż. kwotę 35 000 zł (trzydziestu pięciu tysięcy złotych) tytułem zadośćuczynienia; 4. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata F. T. kwotę 2435,40 złotych (dwóch tysięcy czterystu trzydziestu pięciu złotych 40/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu M. M. z urzędu; 5. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata Z. B. kwotę 1697,40 złotych (jednego tysiąca sześciuset dziewięćdziesięciu siedmiu złotych 40/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 4 6. na podstawie art. 44 § 1 k.k. orzekł przepadek poprzez zniszczenie dowodów rzeczowych w postaci noża metalowego oraz przedłużacza koloru białego, opisanych w wykazie dowodów rzeczowych pod poz. Drz.44/20 oraz Drz. 48/20; 7. zwolnił oskarżonego M. M. od ponoszenia kosztów sądowych. Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego zaskarżając go w całości oraz zarzucając mu: 1. obrazę przepisów prawa materialnego, a to : a) art. 148 k.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek wyrażenia błędnego poglądu prawnego, zgodnie z którym oskarżony M. M. na jakimkolwiek etapie przedmiotowego zdarzenia działał z zamiarem pozbawienia życia pokrzywdzonej M. Ż., podczas gdy analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego na taki wniosek nie pozwala, b) art. 46 § 1 k.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na zasądzeniu na rzecz pokrzywdzonej M. Ż. zadośćuczynienia, podczas gdy pokrzywdzona o to nie wnosiła, a pełnomocnik pokrzywdzonej wskazała wyraźnie i na piśmie, że nie zostały wykazane przesłanki warunkujące „orzeczenie wobec oskarżonego środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody w całości lub w części albo zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, o których mowa w art. 46 § 1 k.k.”, 2. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to: a) art. 148 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie, wyrażające się sporządzeniem i podpisaniem protokołu: - rozprawy z dnia 17 grudnia 2020 r. bez zawarcia w nim odzwierciedlenia przebiegu czynności, oświadczeń i wniosków uczestników rozprawy z możliwą dokładnością, w szczególności dotyczącego stanowiska wyrażonego w głosie końcowym obrońcy wraz z wnioskami, a także - rozprawy z dnia 17 grudnia 2020 r. w części dotyczącej ustnych motywów rozstrzygnięcia, w której Przewodnicząca składu orzekającego wskazała, że przy wyrokowaniu zostało zgłoszone zdanie odrębne, b) art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, wyrażającą się uznaniem, że oskarżony próbował pozbawić życia 5 pokrzywdzoną poprzez owinięcie jej szyi kablem od przedłużacza, podczas gdy taki wniosek nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego. Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o : 1. sprostowanie protokołu rozprawy z dnia 17 grudnia 2020 r. zgodnie z art. 152 k.p.k. w zw. z art. 153 § 5 k.p.k. poprzez jego uzupełnienie o argumentację zawartą w głosie końcowym obrońcy M. M. zgodnie z załączonym do niniejszej apelacji skryptem przemówienia; 2. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia przypisanego mu czynu, ewentualnie 3. zmianę zaskarżonego wyroku i w miejsce przypisanego mu czynu uznanie oskarżonego za winnego popełnienia czynu z art. 157 § 1 k.k. i wymierzenie M. M. kary w granicach ustawowego zagrożenia za ten czyn, alternatywnie 4. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, 5. zasadzenie kosztów obrony z urzędu za postępowanie odwoławcze według norm przepisanych, przy czym obrońca oświadczył, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 11 maja 2021 r.: 1. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że : a) uchylił rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 o zasądzeniu zadośćuczynienia; b) z opisu czynu przypisanego w punkcie 1 wyeliminował stwierdzenie „działając w zamiarze ewentualnym pozbawienia życia" przyjmując, że zachowaniem swoim oskarżony wypełnił dyspozycję art. 157 § 1 kk i na podstawie tego przepisu wymierzył M. M. karę 4 (czterech) lat pozbawienia wolności; 2. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części; 3. rozstrzygnął w przedmiocie kosztów procesu. Od powyższego wyroku kasację wywiódł Prokurator Generalny zaskarżając go w całości na niekorzyść skazanego oraz zarzucając mu : I. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. i w zw. z art. 458 k.p.k., polegające na tym, że Sąd Apelacyjny w Łodzi, orzekając w wyniku wadliwie przeprowadzonej w tym 6 zakresie kontroli odwoławczej wyroku sądu meriti odmiennie co do istoty, zaniechał oparcia orzeczenia reformatoryjnego na rzetelnej, wszechstronnej, kompletnej i uwzględniającej zasady prawidłowego rozumowania, a także wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego ocenie zgromadzonych dowodów, skutkiem czego było wadliwe wyeliminowanie z opisu czynu przypisanego oskarżonemu M. M. przez sąd I instancji stwierdzenia, że działał on w zamiarze ewentualnym pozbawienia życia M. Ż. i błędne przyjęcie, że zachowanie wymienionego, polegające na przyłożeniu pokrzywdzonej do gardła noża o długości ostrza 20 cm z jednoczesnym grożeniem jej pozbawieniem życia, uderzaniu pięścią w głowę oraz po całym ciele, zadaniu jej co najmniej 5 ciosów nożem w tym: w plecy w okolicę łopatki lewej i okolicę pośladkową lewą, usiłowaniu owinięcia pokrzywdzonej wokół szyi kabla od przedłużacza, uderzaniu w głowę wtyczką od drukarki, kopaniu po ciele, co spowodowało: uraz głowy ze stłuczeniem szczególnie okolicy czołowej i jarzmowej lewej, ranę ciętą szyi o długości około 1 cm, dwie rany kłute okolicy łopatki lewej, trzy rany kłute okolicy pośladkowej lewej, stłuczenie powłok jamy brzusznej po stronie prawej oraz uraz kończyn górnych w okolicach nadgarstków, które to obrażenia stanowiły naruszenie czynności narządu ciała na czas dłuższy niż 7 dni, wypełniło jedynie znamiona występku z art. 157 § 1 k.k., podczas kiedy prawidłowa ocena dowodów powinna prowadzić do wniosku o zrealizowaniu zachowaniem oskarżonego znamion czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i o braku podstaw do zmiany wyroku sądu okręgowego, gdzie jednocześnie sąd apelacyjny nie przedstawił w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia, z podaniem argumentacji nawiązującej do poszczególnych dowodów i ich oceny powodów, stanowiących podstawę zajęcia takiego stanowiska, w szczególności w odniesieniu do oceny dowodów zgromadzonych i przeprowadzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak również nie wyszczególnił dowodów, które uznał za dowolnie ocenione przez sąd meriti (i argumentów za tym przemawiających), a stanowiących podstawę błędnego - zdaniem sądu odwoławczego - ustalenia, że oskarżony działał w zamiarze ewentualnym pozbawienia życia pokrzywdzonej; II. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, to jest art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w 7 zw. z art. 424 § 2 k.p.k. i w zw. z art. 46 § 1 k.k., polegające na niezasadnym uchyleniu, w wyniku przeprowadzenia także w tym zakresie, wadliwej kontroli odwoławczej orzeczenia sądu I instancji, rozstrzygnięcia tego sądu o orzeczeniu na rzecz pokrzywdzonej zadośćuczynienia, w następstwie wyrażenia błędnego, rażąco naruszającego wymieniony przepis prawa materialnego poglądu, że niezłożenie przez osobę uprawnioną wniosku o zasądzenie zadośćuczynienia, skutkuje brakiem możliwości orzeczenia tego środka kompensacyjnego w sytuacji, gdy wskazana norma prawna dopuszcza zasądzenie zadośćuczynienia również z urzędu. Opierając się na przytoczonych wyżej zarzutach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna w zakresie zarzutu II, dotyczącego rozstrzygnięcia sądu odwoławczego o orzeczeniu na rzecz pokrzywdzonej zadośćuczynienia, zaś bezzasadna w stopniu oczywistym w pozostałej części. Z akt sprawy wynika, iż pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej w dniu 19 listopada 2020 r. skierował do Sądu Okręgowego w Łodzi wniosek o orzeczenie od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonej nawiązki, zgodnie z art. 46 § 2 k.k. uzasadniając go brakiem podstaw do przedłużania toczącego się postępowania w związku z koniecznością ustalenia w jego toku istnienia przesłanek warunkujących orzeczenie wobec oskarżonego środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody w całości lub w części albo zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, o której mowa w art. 46 § 1 k.k. (k. 533-536). Sąd Okręgowy w Łodzi na podstawie art. 46 § 1 k.k., zasądził od oskarżonego M. M. na rzecz oskarżycielki posiłkowej M. Ż. kwotę 35.000 zł, tytułem zadośćuczynienia. Sąd odwoławczy - uwzględniając apelację obrońcy w powyższym zakresie - uchylił rozstrzygnięcie sądu a quo w tej części, argumentując w uzasadnieniu wyroku, iż „zgodnie z art. 49a k.p.k., aby skutecznie złożyć wniosek o zasądzenie zadośćuczynienia w oparciu o art. 46 § 1 k.k. pokrzywdzony lub osoba uprawniona 8 musi do czasu zamknięcia przewodu sądowego złożyć wniosek o zasądzenie zadośćuczynienia w oparciu o art. 46 § 1 k.k. Pokrzywdzony tego nie uczynił, gdyż wniósł o zasądzenie nawiązki, a nie zadośćuczynienia. To powoduje, że nie było podstaw do zasądzenia w niniejszej sprawie zadośćuczynienia na podstawie art. 46 § 1 k.k. Wobec tego orzeczenie sądu w tym zakresie nie mogło się ostać i musiało ulec uchyleniu jako pozbawione podstawy prawnej”. Trafny jest zarzut skarżącego, iż sąd ad quem dokonał błędnej wykładni art. 46 § 1 k.k., nie dostrzegając, iż przepis ten uprawnia sąd do zasądzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia nie tylko na wniosek pokrzywdzonego, lecz także z urzędu, w razie skazania sprawcy za każde przestępstwo, którego skutkiem była szkoda lub krzywda, jak w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią wskazanej normy prawnej w razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Z treści rozstrzygnięcia i uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi wynika więc, że sąd ten dokonał w tym zakresie nierzetelnej kontroli instancyjnej naruszając przepis prawa procesowego - art. 433 § 2 k.p.k., co skutkowało rażącą obrazą art. 46 § 1 k.k. Naruszenie tychże przepisów niewątpliwie miało istotny wpływ na treść wyroku, albowiem skutkowało pozbawieniem pokrzywdzonej możliwości uzyskania w postępowaniu karnym od sprawcy przestępstwa zadośćuczynienia za doznaną przez nią krzywdę. Stwierdzone uchybienie musiało skutkować uchyleniem pkt 1a zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy w powyższym zakresie sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Natomiast w pozostałym zakresie kasację Prokuratora Generalnego Sąd Najwyższy uznał za oczywiście bezzasadną z powodów przedstawionych w ustnym uzasadnieniu wyroku, a zatem ponowne przytaczanie przedstawionej na rozprawie w obecności przedstawiciela skarżącego argumentacji jest niecelowe. Mając powyższe na względzie orzeczono, jak w sentencji. 9