WA 1/07

WYROK Z DNIA 2 LUTEGO 2007 R. WA 1/07 Sporządzenie przez właściwego przełożonego wojskowego, wbrew przepisom, za ten sam okres, drugiej opinii służbowej o podwładnym o in-nej treści niż pierwsza, która uprawomocniła się, nie jest ani „przerobie-niem” pierwszej (art. 270 § 1 k.k.), ani „poświadczeniem nieprawdy” w niej (art. 271 § 1 k.k.). Może natomiast wypełniać znamiona czynu określonego w art. 231 § 1 k.k., jeżeli stanowi umyślne działanie na szkodę interesu pu-blicznego lub prywatnego. Przewodniczący: sędzia SN J. Steckiewicz. Sędziowie SN:J. B. Rychlicki (sprawozdawca), Z. Stefaniak. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk S. Wójcicki. Sąd Najwyższy w sprawie kmdr. Reginalda J. i kpt. Mariana W. unie-winnionych od popełnienia przestępstwa określonego w art. 270 § 1 k.k. i innych, a wobec kmdr. Reginalda J. oskarżonego z art. 268 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 2 lute-go 2007 r. apelacji, wniesionych przez pełnomocnika oskarżyciela posiłko-wego oraz apelacji obrońcy oskarżonego kmdr. Reginalda J. od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 12 września 2006 r. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt III i sprawę oskarżonego Reginalda J. w zakresie oskarżenia o przestępstwo określone w art. 268 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. przekazał Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do ponow-nego rozpoznania, zaś w pozostałym zakresie utrzymał w mocy (...). 2 U Z A S A D N I E N I E Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego st. chor. sztab. Władysława T., na podstawie art. 55 § 1 i 2 k.p.k. wniósł do Wojskowego Sądu Okręgo-wego w Poznaniu akt oskarżenia przeciwko A. kmdr. Reginaldowi J. o to, że: „1. w listopadzie 2001 r. w S., będąc dowódcą Jednostki Wojskowej, przekroczył swoje uprawnienia funkcjonariusza publicznego przez to, że działając wspólnie i w porozumieniu z por. Marianem W. przerobił prawo-mocną opinię służbową żołnierza st. chor. sztab. Władysława T. za okres 20 października 2000 r. – 20 października 2001 r. w ten sposób, że zaak-ceptował sporządzenie jej od nowa ze zmienioną treścią, a nadto poświad-czył nieprawdę, co do okoliczności mających znaczenie prawne – wyraża-jąc zgodę na zamieszczenie w jej treści nieprawdziwych danych, czym działał na szkodę Władysława T., tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k., art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., 2. od listopada 2001 r. do marca 2002 r. w S., jako dowódca Jed-nostki Wojskowej, przekroczył swoje uprawnienia funkcjonariusza publicz-nego przez to, że wszczął bezzasadne postępowania dyscyplinarne wobec st. chor. sztab. Władysława T. i prowadził je z naruszeniem prawa, w celu poniżenia oraz szykanowania podwładnego za realizowanie przez niego konstytucyjnego prawa do wnoszenia skarg, tj. o czyn z art. 350 § 1 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k., art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., 3. od listopada 2001 r. do marca 2002 r. w S., jako dowódca Jed-nostki Wojskowej, bezpodstawnie zatrzymywał korespondencję st. chor. sztab. Władysława T. w postaci skarg kierowanych do zwierzchników, tj. o czyn z art. 268 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.”; 3 B. kpt. Marianowi W. o to, że: „w listopadzie 2001 r. w S., działając wspólnie i w porozumieniu z Reginaldem J., jako dowódca kompanii trans-portowej oraz bezpośredni przełożony st. chor. sztab. Władysława T. prze-kroczył swoje uprawnienia funkcjonariusza publicznego w ten sposób, że przerobił jego prawomocną opinię służbową w taki sposób, że sporządził ją od nowa ze zmienioną treścią, a nadto poświadczył nieprawdę co do oko-liczności mających znaczenie prawne przez zamieszczenie w jej treści nie-prawdziwych danych, czym działał na szkodę Władysława T., tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k. i art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k. i art. 11 § 2 k.k.”. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 12 września 2006 r., uniewinnił kpt. Mariana W. od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa, a kmdr. Reginalda J. od zarzutu popełnienia przestępstw opisanych w pkt 1 i 2 aktu oskarżenia. Tymże wyrokiem kmdr Reginald J. został uznany za winnego tego, że w okresie od listopada 2001 r. do marca 2002 r. w S., ja-ko dowódca Jednostki Wojskowej, bezpodstawnie zatrzymywał korespon-dencje st. chor. sztab. Władysława T. w postaci skarg kierowanych do zwierzchników oraz odwołanie od orzeczenia z dnia 17 grudnia 2002 r. o wymierzeniu wymienionemu wyżej żołnierzowi zawodowemu w sprawie (...) kary pieniężnej 2/30 uposażenia za nieprzestrzeganie regulaminu dyscy-plinarnego i ogólnego SZRP – pkt 113, czyli za pominięcie drogi służbowej, tj. popełnienia przestępstwa z art. 268 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 268 § 1 k.k. wymierzono mu karę 300 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby roku. Apelacje od wyroku wnieśli pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego na niekorzyść obu oskarżonych oraz obrońca oskarżonego kmdr. Reginalda J. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, zaskarżając wyrok w całości, zarzucił: „I. obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie: 4 - art. 270 § 1 k.k. oraz art. 231 § 1 k.k. przez ich błędną wykładnię a w konsekwencji niezastosowanie do działań obu oskarżonych, II. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść wyroku, a mianowicie: 1) art. 424 § 1 k.p.k. przez: - brak jasności wywodu i chaotyczność uzasadnienia, - brak ustaleń faktycznych co do istnienia lub braku znamion przed-miotowych przestępstwa z art. 271 § 1 k.k., - brak szczegółowych ustaleń faktycznych pozwalających na weryfi-kację materiału dowodowego, - brak odniesienia się do wielu przeprowadzonych istotnych dowo-dów, - brak odniesienia się do faktycznego uzasadnienia oskarżenia przedstawionego Sądowi jako załącznik do protokołu, co uniemożliwia skontrolowanie prawidłowości rozumowania Sądu. 2) art. 7 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. przez naruszenie swo-bodnej oceny dowodów polegające na: - bezkrytycznym daniu wiary oskarżonym i świadkom zainteresowa-nym w sprawie bowiem współdziałającym z oskarżonymi we wskazanych w oskarżeniu nieprawidłowościach w kwestiach istotnych dla winy w zakresie czynów 1, 2 i 4 – a odmówieniu tej wiary dowodom przeciwnym zwłaszcza zeznaniom Władysława T. i dowodom z dokumentów. 3) art. 4 k.p.k. i art. 410 k.p.k. przez nierozważenie istotnych okolicz-ności, a mianowicie: - istnienia ścisłego związku czasowego i przyczynowego między wszystkimi zarzuconymi czynami, - celowości wszczynania bezpodstawnych postępowań dyscyplinar-nych i prowadzenie ich z rażącym naruszaniem prawa, - celowości zatrzymywania korespondencji Władysława T., 5 - celowości sfałszowania opinii okresowej, by zdyskredytować wiary-godność Władysława T. przy skargach, - podjęciu działań odwetowych w stosunku do Władysława T. za skargi i wszczęcie niniejszego postępowania, - podjęcie przez oskarżonego Reginalda J. i osoby z nim związane działań wskazujących na podejrzenie fałszowania dowodów rzeczowych i wpływu na dowody osobowe, III. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, polegający na: - sprzecznym z materiałem dowodowym ustaleniu, że: 1) oskarżeni Reginald J. i Marian W. nie wiedzieli, że po uprawomoc-nieniu opinii służbowej nie można wydać ponownej za ten sam okres, co ich ekskulpuje, 2) postępowania dyscyplinarne nie były formą poniżania, szykano-wania i odwetu w stosunku do Władysława T. za korzystanie z konstytucyj-nego prawa wnoszenia skarg, które to uchybienia w konsekwencji doprowadziły do błędnego ustalenia, że oskarżeni nie mogą ponosić winy, mimo że zebrany materiał dowodowy pozwala na ustalenie tej winy w sposób nie budzący wątpliwości. IV. rażącą niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonemu Regi-naldowi J. za czyn 3, polegającą na wymierzeniu rażąco łagodnej co do rodzaju i wymiaru kary – i z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.” Podnosząc powyższe zarzuty – na podstawie przepisu art. 437 § 1 i 2 k.p.k. wniósł o: - zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej czynu 3, przez wymierzenie oskarżonemu Reginaldowi J. surowszej kary, - uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej czynów 1 i 2 oskarżonego Reginalda J. i czynu dotyczącego oskarżonego Mariana W. – 6 i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do ponow-nego rozpoznania. Z kolei obrońca oskarżonego kmdr. Reginalda J. zarzucił: „I. mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia obrazę przepi-sów postępowania, a to art. 14 § 1 k.p.k. (stanowiącą uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.) i art. 6 k.p.k. oraz art. 398 § 1 k.p.k., polegającą na naruszeniu zasady skargowości poprzez przypisanie oskarżonemu kmdr. Reginaldowi J. nadto (gdyż oprócz czynów opisanych w zarzucie 3 aktu oskarżenia) czynu mającego polegać na za-trzymaniu odwołania st. chor. sztab. Władysława T. od orzeczenia dyscy-plinarnego z dnia 17 grudnia 2001 r. o wymierzeniu temu żołnierzowi za-wodowemu w sprawie (...) kary pieniężnej 2/30 uposażenia za nieprze-strzeganie regulaminu dyscyplinarnego i ogólnego SZRP – pkt 113, czyli za pominięcie drogi służbowej, która to obraza przepisów postępowania pozbawiła ww. oskarżonego prawa do obrony w przytoczonym powyżej za-kresie; II. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzecze-nia, który miał bezpośredni wpływ na jego treść, polegający na wyrażeniu nietrafnego poglądu, że ww. oskarżony działał z winy umyślnej i w zamia-rze bezpośrednim, mimo że z zebranych dowodów wynika, iż nie miał on zamiaru popełnienia czynu zabronionego, co doprowadziło do obrazy przepisów prawa materialnego (art. 268§ 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.) wsku-tek ich niezasadnego zastosowania.” Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpo-znania, ewentualnie o zmianę tegoż wyroku przez uniewinnienie kmdra Reginalda J. od przypisanego mu nieprawomocnie czynu – zakwalifikowa-nego jako występek określony w art. 268 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. 7 Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego złożył też odpowiedź na ape-lację obrońcy oskarżonego Reginalda J., wnosząc o oddalenie tej apelacji jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy po wysłuchaniu pełnomocnika oskarżyciela posiłko-wego i oskarżyciela posiłkowego, popierających apelację i odpowiedź na apelację obrońcy oskarżonego Reginalda J., obrońcy oskarżonego Regi-nalda J., popierającego apelację i wnoszącego o nieuwzględnienie apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego oraz prokuratora Naczelnej Proku-ratury Wojskowej, wnoszącego o nieuwzględnienie wniesionych apelacji i utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku, rozważył. Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego nie jest zasadna, natomiast zasadna jest apelacja obrońcy oskarżonego Reginalda J. Zwa-żywszy na treść wyroku Sądu odwoławczego, ocenę zasadności wniesio-nego środka odwoławczego należało zacząć od apelacji obrońcy oskarżo-nego Reginalda J. Na podstawie art. 436 k.p.k. Sąd odwoławczy ograniczył rozpoznanie apelacji tylko co do zarzutu z pkt I. Skarżący ma niewątpliwie rację, gdy w zarzucie w pkt 1 podnosi tzw. bezwzględny powód odwoławczy, rażącą obrazę art. 14 § 1 k.p.k. (art.439 § 1 pkt 9 k.p.k.), przez przypisanie oskarżonemu Reginaldowi J. określone-go zachowania wyczerpującego znamiona przestępstwa określonego w art. 268 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., nieobjętego aktem oskarżenia (...). Co do apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego. Apelacja ta jest bezzasadna z następujących powodów. Zważywszy na niespójność jej konstrukcji, jak i na treść wyroku Sądu odwoławczego zarzut w pkt IV apelacji stał się bezprzedmiotowy. Rodzaj orzeczenia Sądu odwoławczego sprawia, że w merytorycznym rozpoznaniu zarzutów i wnio-sków tej apelacji niecelowe jest ze strony instancji odwoławczej „ dublowa-nie ” ustaleń i ocen przedstawionych w obszernym uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji. Respektując wymogi art. 433 § 1 k.p.k., odnosząc 8 się do podniesionego zarzutu z pkt III należało stwierdzić, że skarżący pod pozorem zarzutu błędu (...) dyskwalifikuje wiarygodność dowodów prze-prowadzonych z zeznań świadków, nie wytykając sądowi błędów w logicz-nym rozumowaniu, braków w zgromadzeniu materiału dowodowego i oce-nie stanu dowodów. Jak wiadomo wiarygodność dowodów w postaci ze-znań świadków czy też z dokumentów, opinii itp., kształtowana jest przez swobodne przekonanie orzekającego sądu. Wbrew temu co podnosi skar-żący (bezkrytyczne danie wiary znakomitej większości wyjaśnieniom oskarżonych i zeznań zainteresowanych przebiegiem sprawy świadków) Sąd pierwszej instancji bardzo wnikliwie przeprowadził postępowanie do-wodowe, a następnie dokonał oceny zarówno wyjaśnień oskarżonych, jak i zeznań poszczególnych świadków, badając w tym zakresie ich zależności służbowe oraz towarzyszące temu uwarunkowania (...). Tę wnikliwość sądu meriti i trafność ocen dowodowych, należało – na gruncie postępowania odwoławczego – przeciwstawić ogólnikowości zarzutu apelacyjnego w pkt III, w tym własnej oceny skarżącego zeznań niektórych świadków (...). W związku z tym zarzut ten należało ocenić jako bezzasadny. Całkowicie do-wolne są też twierdzenia skarżącego w kwestii winy kmdr. Reginalda J. i kpt. Mariana W. Sąd pierwszej instancji temu zagadnieniu, co jest zrozu-miałe, poświęcił obszerne wywody. W tej mierze sąd wszechstronnie prze-analizował działanie oskarżonych na tle obowiązujących przepisów: ustaw, rozporządzeń, decyzji resortowych i regulaminów. Klarowność końcowego wywodu czyni zbędnym dla instancji odwoławczej odniesienie się w szer-szym kontekście do winy oskarżonych, zwłaszcza że kwestia ta będzie omawiana przy ocenie zarzutu obrazy prawa materialnego. Przechodząc do oceny zarzutu w pkt II, to na wstępie należało stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku czyni zadość wymogom art. 424 § 1 i 2 k.p.k. W pełni pozwala ono na dokonywanie kontroli odwo-ławczej, natomiast uzasadnienie podniesionego zarzutu, wymownie dowo- 9 dzi, że skarżący kwestionuje prawidłowe ustalenia faktyczne – do czego ma prawo – jednakże pod warunkiem wykazania obrazy przepisów postę-powania mogącej mieć wpływ na treść orzeczenia. Sposób dochodzenia przez sąd do tychże ustaleń w żadnym stopniu nie wykazuje obrazy art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. czy też art. 410 § 1 k.p.k. Sąd pierwszej instancji w pro-cedowaniu nie dopuścił się żadnego uchybienia procesowego. Wyrokując, miał za podstawę całokształt okoliczności ujawnionych na rozprawie. W szczególności, w rozważaniach nie pominął dowodu, a to „ teczki akt oso-bowych Władysława T.”, które na rozprawie w dniu 5 września 2006 r. akta personalne Władysława T. jak i inne dokumenty zaliczył w poczet materiału dowodowego. Ponadto, zaliczono w poczet materiału dowodowego pisem-ne oświadczenie pełnomocnika (...) w uzupełnieniu głosów stron. W związ-ku z tym nie można podzielić poglądu skarżącego, że w uzasadnieniu za-skarżonego wyroku „ brak jest odniesienia do faktycznego uzasadnienia oskarżenia”. Tak więc zarzut ten należało oddalić jako bezzasadny. Przechodząc do oceny zarzutu obrazy prawa materialnego, skarżący w tej części uzasadnienia apelacji podniósł, że oskarżeni faktycznie działali umyślnie, wydana jako „ druga ” opinia służbowa została zmieniona wy-łącznie po to, aby obniżyć wiarygodność Władysława T., „ druga ” opinia została przerobiona przez kmdr. Reginalda J. i kpt. Mariana W. Zdaniem skarżącego obaj dopuścili się występku określonego w art. 270 § 1 k.k. w zb. z art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k., w zw. z art. 11 § 2 k.k., a kmdr Reginald J. również występku z art. 350 § 1 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., art. 12 k.k. Na poparcie swego stanowiska skarżący przytoczył wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2003 r., III KKN 165/01, Lex 77003. Dla oceny tego zarzutu konieczne jest jednak przytoczenie choćby skrótowo prawidłowych ustaleń faktycznych. W dniu 20 października 2001 r. kpt. Marian W. sporządził wysoce pozytywną opi-nię okresową o oskarżycielu posiłkowym za okres od 21 października 2000 10 r. do 21 października 2001 r. W tym samym dniu z tą opinią został zapo-znany st. chor. sztab. Władysław T. podpisując ją w pozycji „ podpis opi-niowanego”. W związku ze zmianą jego zachowania „na gorsze” kpt. Ma-rian W., po konsultacji z oficerem kadrowym i szefem sztabu jednostki ma-cierzystej, w dniu 6 listopada 2001 r., mylnie odwołując się do § 79 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.) złożył wniosek do dowódcy jednostki wojskowej o zezwolenie na zmianę tejże opinii. Wniosek ten został pozytywnie zaopiniowany przez szefów służb: samochodowej, technicznej, logistycznej oraz przez oficera kadrowego tejże jednostki. W dniu 9 listopada 2001 r. kmdr Reginald J. wy-raził na to zgodę. Kpt. Marian W. w dniu 26 listopada 2001 r. sporządził „ drugą ” opinię służbową o oskarżycielu posiłkowym za okres od 21 paź-dziernika 2000 r. do 21 października 2001 r. o treści negatywnej i wnio-skach odmiennych co do cech osobowych, postawy moralno-etycznej, umiejętności zawodowych oraz prognoz w służbie oskarżyciela posiłkowe-go. St. chor. sztab. Władysław T. w dniu 29 listopada 2001 r. został z tą opinią zapoznany, jednakże jej nie podpisał. Zgodnie z pragmatyką służ-bową dokument ten został przesłany do dowództwa brygady celem jego dołączenia do akt personalnych oskarżyciela posiłkowego. Tamtejszy oficer kadrowy kmdr ppor. Waldemar N., po zauważeniu, że w teczce personalnej st. chor. sztab. Władysława T. znajdowała się już pierwsza i prawomocna opinia służbowa, zaś przesłana „ druga ” opinia została sporządzona po upływie okresu opiniowania, na podstawie § 5 Decyzji MON Nr 147/MON z dnia 19 sierpnia 1997 r. w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego „ Instrukcji opiniowania służbowego żołnierzy zawodowych ” wystąpił z wnio-skiem do dowódcy brygady o uznanie „ drugiej ” opinii za niebyłą. Na pod-stawie decyzji wyższego przełożonego, podjętej w trybie nadzoru, opinia ta została uchylona jako niebyła i nie została włączona do akt osobowych 11 oskarżyciela posiłkowego, o czym ten został powiadomiony pismem z dnia 12 marca 2002 r. Ustalenia te stanowiły punkt wyjścia do rozważań w przedmiocie oceny prawnej czynów zarzucanych kmdr. Reginaldowi J. oraz kpt. Marianowi W. Ocena ta została przeprowadzona na s. (...) uzasadnie-nia. Jej obszerne wywody, w tym nawiązanie do aktualnych poglądów dok-tryny i orzecznictwa, są ze wszech miar trafne i dlatego Sąd odwoławczy w pełni je zaakceptował. Zauważyć należało, że zgodnie z treścią § 79 ust. 2 powołanego roz-porządzenia przełożony w przypadku wydania opinii służbowej z narusze-niem zasad, o których mowa w ust. 1 § 79, ponosił odpowiedzialność przewidzianą w przepisach o dyscyplinie wojskowej. Obecnie „ przełożony opiniujący ” w takich przypadkach nie podlega odpowiedzialności dyscypli-narnej (por. art. 26 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych – Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm., § 17 rozporzą-dzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 1 marca 2004 r. w sprawie opi-niowania żołnierzy zawodowych – Dz. U. Nr 43, poz. 397 ze zm.). Wracając na grunt niniejszej sprawy nie ulega najmniejszej wątpliwo-ści, że sporządzona opinia okresowa żołnierza stanowi dokument w rozu-mieniu art. 115 § 14 k.k. Jej „podrobienie”, „przerobienie” oraz „użycie” tej opinii podrobionej i przerobionej za autentyczną stanowi przestępstwo w rozumieniu art. 270 § 1 k.k. Poświadczenie w tejże opinii okoliczności ma-jącej znaczenie prawne wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 271 § 1 k.k. Z kolei dla bytu przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k. konieczne jest, ażeby sprawca umyślnie przez swoje niedopełnienie obowiązków lub przekroczenie uprawnień działał na szkodę interesu pu-blicznego lub prywatnego. Kpt. Marian W., będąc przekonanym o prawi-dłowości swego postępowania, nieumyślnie naruszył § 79 ust. 1 powołane-go rozporządzenia przez to, że sporządził drugą opinię okresową o oskar-życielu posiłkowym po upływie okresu jego opiniowania i to w sytuacji, kie- 12 dy sporządzona przez niego pierwsza opinia była już prawomocna. Zatem nie podrobił, jak też i nie przerobił opinii pierwszej, jak również nie użył tego dokumentu jako autentycznego. Nie poświadczył też w nim nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Podobnie rzecz się ma z za-chowaniem kmdr. Reginalda J. Nie sporządził on drugiej opinii ani też nie był upoważniony do jej sporządzenia. Wyrażając zgodę na jej sporządze-nie był przekonany o prawidłowości swojego postępowania, które cało-ściowo rzecz ujmując było nieumyślne i stanowiło niedopełnienie obowiąz-ków lub też przekroczenie uprawnień (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1974 r., II KR 177/74, OSP 1976, z. 6, poz. 122). Z kolei, po-wołany przez skarżącego wyrok Sądu Najwyższego odnosi się do całkowi-cie odmiennej sytuacji faktycznej, a zatem nie ma bezpośredniego przeło-żenia na stan niniejszej sprawy. Przechodząc do oceny zarzutu obrazy prawa materialnego, a to art. 350 § 1 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k., art. 11 § 2 i art. 12 k.k. należało stwierdzić, że zarzut ten jest bezzasadny. Przedmiotem ochrony przepisu art. 350 § 1 k.k. jest m.in. godność osobista żołnierza naruszona przez przestępne działanie przełożonego (tak M. Flemming: Kodeks karny – część wojskowa. Komentarz, Warszawa 2000, s. 165). Przestępstwo to może być popełnione tylko umyślnie. Użyte znamię „poniża”, to naruszenie godności osobistej osoby poprzez jej „ośmieszanie”, „upokorzenie”, „za-wstydzenie” (por. M. Bańko red. Inny słownik języka polskiego Warszawa 2000, s. 177). Z kolei przypadki wszczynania przez właściwego przełożo-nego postępowania dyscyplinarnego uregulowane są przepisami ustawy z dnia 4 września 1997 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz. U. Nr 141, poz. 944 ze zm.). W niniejszej sprawie kmdr Reginald J. wszczął postępowanie dyscy-plinarne w sprawach: (...) przeciwko st. chor. sztab. Władysławowi T. Pełny zakres tych postępowań, jak i ocena prawna działania kmdr. Reginalda J. 13 została przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na s. (...). Jest to ocena trafna. Istotna dla ewentualnej penalizacji czynności kmdr. Reginalda J. jest konstatacja sądu meriti, że kmdr Reginald J. działał zgod-nie z prawem, bowiem bezzasadnie nie wszczynał tychże postępowań, ażeby poniżyć st. chor. sztab. Władysława T. To, że oskarżyciel posiłkowy postępowania te subiektywnie oceniał jako formy poniżania nie ma zna-czenia w aspekcie legalności prowadzonych postępowań dyscyplinarnych, podobnie jak i okoliczności, że w większości przypadków część z tych orzeczeń w trybie odwoławczym i nadzoru została zmieniona na korzyść oskarżyciela posiłkowego (...).