II UK 16/18

Sygn. akt II UK 16/18 POSTANOWIENIE Dnia 21 lutego 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Wróbel w sprawie z wniosku S. T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. z udziałem zainteresowanego M. T. o ubezpieczenie społeczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 21 lutego 2019 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt III AUa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od S.T. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt III AUa […], Sąd Apelacyjny w […] oddalił apelację S. T. od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 20 września 2016 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 11 grudnia 2015 r. Zaskarżoną decyzją stwierdzono, że M.T. zatrudniony przez ubezpieczonego, prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą G., w okresie od dnia 1 czerwca 2012 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r., nie podlegał polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych. Organ rentowy uchylił zaświadczenie o ustawodawstwie 2 dotyczącym zabezpieczenia społecznego zainteresowanego, odmawiając zastosowania art. 13 ust. 1 i art. 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 166/1 z dnia 30 kwietnia 2004 r.), gdyż w wyniku kontroli uznał, że jego praca w Polsce miała charakter marginalny jako niestała i o niewielkim znaczeniu pod względem czasu i zysku ekonomicznego (por. art. 14 ust. 5b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r., Dz.U. UE L 284/1 z dnia 30 października 2009 r.). W związku z zastosowaniem w sprawie art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004, Sąd drugiej instancji zaaprobował wyłączenie procedury stosowania art. 13 rozporządzenia, określonej w art. 6 i 16 rozporządzenia nr 987/2009, uwzględniając, że nie było sporu między instytucjami ubezpieczenia społecznego Polski i Belgii co do ustawodawstwa właściwego ustalonego po tym, jak Urząd Federalny Ubezpieczenia Społecznego w Belgii wystosował pismo do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z wnioskiem o cofnięcie zaświadczeń A1 wystawionych dla pracowników firmy G., informując, że jej pracownicy wykonywali pracę tylko w Belgii, a pismo to zainicjowało wszczęcie postępowania wyjaśniającego i wycofanie wystawionego dokumentu (art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 987/2009). Skarga kasacyjna ubezpieczonego (płatnika) została oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa procesowego, co miało wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 379 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 214 § 1 k.p.c., to jest nieważność postępowania przed Sądem I instancji, będącą następstwem naruszenia prawa strony powodowej do obrony, co nastąpiło wskutek nieodroczenia przez Sąd rozprawy w dniu 6 września 2016 r., pomimo stwierdzenia, że nieobecność strony jest wywołana znaną Sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, czemu Sąd Apelacyjny w […] racji nie przyznał, a także naruszenia prawa materialnego, tj. art. 11 ust. 3a rozporządzenia nr 883/2004 przez niewłaściwe zastosowanie, art. 13 ust. 1 pkt a i b (i) w związku z art. 11 ust. 2 tego rozporządzenia oraz art. 14 ust. 5, 5b, 8a i art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że „wykonywanie pracy najemnej” nie obejmuje 3 pozostawania w gotowości do pracy i w konsekwencji niezastosowanie ww. przepisów. W związku z powyższym skarżący wniósł o: 1. uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w […], III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2017 r. w całości i przekazanie sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania, a także pozostawienie mu orzeczenia o kosztach postępowania, ewentualnie: 2. uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w […], III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2017 r. w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, przez stwierdzenie, że M. T., zgłoszony do ubezpieczeń społecznych, jako pracownik G. […], w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 30 kwietnia 2014 r. podlega ustawodawstwu polskiemu, 3. zasądzenie na rzecz powoda od pozwanego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 4. wyznaczenie rozprawy i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, albowiem zachodzi nieważność postępowania i skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wskazał, że bez głębszej analizy nasuwa się wniosek o błędnej wykładni przepisów ujętych w podstawie skargi, z których wynika, że w celu określenia, czy znaczna część pracy jest wykonywana w danym państwie należy uwzględniać czas pracy i wynagrodzenie, co potwierdza tezę o równoznaczności pozostawania w gotowości do pracy z normalnym wykonywaniem pracy najemnej. Organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie w całości skargi kasacyjnej, przeprowadzenie dowodu w postępowaniu kasacyjnym z wymienionych w odpowiedzi na skargę kasacyjną dokumentów na okoliczności wskazane w piśmie, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie kasacyjne według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na nieważność postępowania oraz oczywistą zasadność skargi. Odnośnie do pierwszej wymienionej przesłanki wskazać należy, iż nie została ona w żaden sposób uzasadniona przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania. Nie jest natomiast rzeczą Sądu Najwyższego doszukiwanie się wymaganej argumentacji w pozostałej części uzasadnienia skargi kasacyjnej (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2007 r., III CSK 319/07, LEX nr 623803). Mimo powyższego można jednak założyć, że skarżący upatrywał nieważności w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, jak wskazał w jednym z zarzutów skargi kasacyjnej. Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że nieważność postępowania jest wprawdzie uchybieniem procesowym, które Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej bierze pod uwagę z urzędu w granicach zaskarżenia (art. 39813 § 1 k.p.c.), i jest też przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.), ale w obu przypadkach chodzi o nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji, nie zaś przed sądem pierwszej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2013 r., II CSK 720/12, LEX nr 1353433). Dodatkowo, zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą przyjmuje się, że z punktu widzenia przesłanek przedsądu (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.) doniosłe znaczenie ma nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji, a nie ewentualne uchybienia procesowe sądu pierwszej instancji, które mogły doprowadzić do nieważności postępowania na tym jego etapie. Nie są one brane pod uwagę, jeżeli w skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia art. 378 § 1 in fine k.p.c. albo art. 386 § 2 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2013 r., II PK 264/12, LEX nr 1555477). W przedmiotowej skardze nie wskazano na tego rodzaju uchybienia, w związku z czym powołanie się na opisaną przesłankę należało uznać za nieskuteczne. 5 Przechodząc natomiast do drugiej powołanej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, tj. oczywistej zasadności skargi, podnieść należy, iż skarżący uzasadnił ją argumentem o pochłanianiu pojęcia „gotowość do pracy” przez pojęcie „wykonywanie pracy najemnej”. Inaczej mówiąc wskazał, że odpowiada temu pojęciu pozostawanie w gotowości do świadczenia pracy niedostarczanej przez pracodawcę. Jak już natomiast wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 lutego 2019 r., II UK 3/18 (niepubl.), wydanym w niemal identycznej sprawie, postawiona teza jest poprawna, jednak nieprzydatna w okolicznościach sprawy niniejszej. Gotowość do świadczenia pracy w Belgii podczas przebywania i zamieszkiwania przez pracownika zatrudnionego także w Polsce nie miała znaczenia dla oceny pracy w Polsce jako marginalnej. Nie chodziło skarżącemu o gotowość do świadczenia pracy w Polsce, lecz o gotowość polegającą na oczekiwaniu na zawiadomienie o potrzebie stawienia się do pracy w Belgii. W pełni zatem przekonuje stwierdzenie Sądu drugiej instancji, poparte poglądem Trybunału Sprawiedliwości wyrażonym w wyrokach z dnia 4 marca 2011 r. w sprawie C-258/10 oraz z dnia 3 października 2000 r., w sprawie C-303/98, że pozostawanie w dyspozycji pracodawcy, stanowiące element definicji czasu pracy według dyrektywy 2003/88/WE, wymaga pozostawania przez pracownika w miejscu i czasie wyznaczonym na pracę, tak by pracownik mógł niezwłocznie w razie potrzeby wypełnić odpowiednie zadania. To zaś, jak wskazał Sąd, w analizowanej sprawie nie miało miejsca, albowiem miejscem pracy była Belgia (pomimo wskazania w umowie o pracę miejsca pracy: teren Unii Europejskiej), natomiast M. T. w okresie gotowości do podjęcia pracy przebywał w Polsce. W świetle powyższego nie można zatem uznać, że faktycznie pozostawał w dyspozycji pracodawcy. Skoro ta właśnie ocena leżała u podstaw zastosowania w stanie faktycznym ustalonym w sprawie (por. art. 3983 § 3 oraz art. 39813 § 2 k.p.c.) art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004, to zarzut błędnej wykładni art. 13 ust. 1 pkt a i b (i) rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 14 ust. 5, 5b i 8a oraz art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 przestaje być oczywisty. 6 Uwzględniając wszystkie wskazane wyżej okoliczności, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).