III UZ 53/19

Sygn. akt III UZ 53/19 POSTANOWIENIE Dnia 5 marca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik (przewodniczący) SSN Bohdan Bieniek (sprawozdawca) SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania G. Sp. z o.o. w W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. z udziałem L. M. o ubezpieczenie społeczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 marca 2020 r., zażalenia organu rentowego na wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt III AUa (…), oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Okręgowemu w O. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…), wyrokiem z dnia 18 czerwca 2018 r., uchylił zaskarżony przez G. Sp. z o.o. w W. (uprzednio G. Sp. z o.o. w O.) wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia 25 sierpnia 2016 r., zniósł postępowanie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Wyrok ten zapadł przy następujących ustaleniach faktycznych. L. M. zatrudniony został w niepełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o prace w Oficynie [...] A., Spółce Jawnej S. P., J. P. Z., E. P. D. w K. (dalej jako firma A. w okresie od 3 marca 2004 r. do 31 października 2010 r. na stanowisku 2 pomocnika introligatora. W związku z tym płatnik składek zgłosił pracownika do ubezpieczeń społecznych. Od 1 września 2005 r. do 6 czerwca 2007 r. L. M. wykonywał umowę zlecenia na rzecz G. Spółki z o. o. w. O. (dalej jako G.). W dniu zawarcia umowy złożył G. oświadczenie, że jest objęty ubezpieczeniem ze stosunku pracy, a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne emerytalne i rentowe w przeliczeniu na okres miesiąca jest równa kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę. W tej sytuacji G. zgłosiła zleceniobiorcę tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. Minimalne wynagrodzenie za pracę w okresie od 1 stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2006 r. wynosiło 899,10 zł, a w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. - 936,00 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skoro L. M. w okresie od 1 czerwca 2006 r. do 5 czerwca 2007 r. pracował w firmie A. z płacą zasadniczą poniżej minimalnego wynagrodzenia i jednocześnie w tym okresie był związany również umową zlecenia z G., to skutki niezgodnego z prawdą jego oświadczenia obciążają płatnika składek z umowy zlecenia. Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny podniósł, że Sąd pierwszej instancji ograniczył się do przeprowadzenia minimalnego postępowania dowodowego, a tym samym mógł doprowadzić do dokonania nieprawidłowej wykładni art. 9 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 300, dalej ustawa systemowa). Dodatkowo podkreślono, że Sąd Okręgowy dokonał wyłącznie językowej wykładni art. 9 ust. 1a ustawy systemowej, co prowadzi do rozszerzenia zakresu obowiązków składkowych ubezpieczonego z naruszeniem zasady demokratycznego państwa prawa w rozumieniu art. 2 Konstytucji RP. Tymczasem przeciwko modelowi wykładni przyjętej przez Sąd Okręgowy przemawia wykładnia systemowa i funkcjonalna prawa ubezpieczeń społecznych w powiązaniu z bezwzględnymi zasadami prawa pracy, których znaczenia w tym zakresie nie można pominąć. Zatem skoro umowa o pracę stanowi bezwzględny tytuł ubezpieczenia społecznego i do tego mający pierwszeństwo, to z tego właśnie winien podlegać ubezpieczeniu, niezależnie od tego czy osiągnął przychód (vide art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i 2a i art. 13 pkt 1 ustawy systemowej). Jednak Sąd Okręgowy nie poczynił w tej sprawie 3 żadnych ustaleń, co obliguje do zastosowania regulacji z art. 386 § 4 k.p.c. (nierozpoznana istota sporu). W sprawie zasadne było dopuszczenie dowodu z urzędu z zeznań przynajmniej jednego z przedstawicieli pracodawcy L. M. , czyli jednego ze wspólników firmy A. oraz akt osobowych pracownika. W tym ostatnim wypadku Sąd Okręgowy ich żądał (zarządzenie k-89), lecz brak jest informacji o przyczynie pominięcia dowodu z tych akt. Sąd Najwyższy, wyrokiem z dnia 30 listopada 2017 r., II UZ 91/17, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Apelacyjny ustalił dodatkowo, że w dniu 22 kwietnia 2016 r. odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie wspólników odwołującej się G., a w nim brał udział jedyny wspólnik A. B. . Na Zgromadzeniu podjęto uchwałę nr (…) o odwołaniu go z funkcji członka zarządu spółki w związku z sytuacją zdrowotną oraz trudnościami w wykonywaniu mandatu członka zarządu. W dniu 18 maja 2017 r. odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie wspólników G., na którym podjęto uchwałę o odwołaniu A. B. z funkcji członka zarządu spółki. W protokole zgromadzenia wspólników zaznaczono, że spółka uważa za prawnie skuteczną poprzednią uchwałę o odwołaniu A. B. z funkcji członka zarządu, podjętą w formie pisemnej w dniu 22 kwietnia 2016 r., jednakże wobec odmowy przez Sąd Rejestrowy uznania skuteczności tej uchwały, zgromadzenie wspólników podjęło ponownie uchwałę o tej samej treści. W wyniku zgłoszenia wniosku o wykreślenie danych członka zarządu (A. B. ) z rejestru, Sąd Rejonowy w O., postanowieniem z dnia 22 czerwca 2017 r., wykreślił dane członka zarządu z rejestru, a także dokonał wpisu nowej firmy (G. spółka z o.o. z siedzibą w W.). W związku z tym Sąd Apelacyjny w (…), postanowieniem z dnia 15 lutego 2018 r., zawiesił postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 2 k.p.c., a postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2019 r. ustanowił dla odwołującej się G. Sp. z o.o. w W. kuratora procesowego (pkt I) oraz podjął postępowanie w sprawie. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w sprawie mamy do czynienia z nieważnością postępowania, gdyż wyżej wskazane uchwały Zgromadzenia Wspólników (na przykład z dnia 22 kwietnia 2016 r.) wskazują na brak działania uprawnionego organu G., bowiem jej jedyny członek zarządu został skutecznie odwołany. 4 Odwołująca się spółka nie miała zatem organu powołanego do jej reprezentowania, co jest objęte zakresem nieważności postępowania w myśl art. 379 pkt 2 k.p.c. Sąd odwoławczy podniósł także, że w odróżnieniu od oświadczenia członka zarządu o rezygnacji z pełnionej funkcji, do uchwały zgromadzenia wspólników w jednoosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, której wspólnik jest jedynym członkiem zarządu, nie ma zastosowania wymóg formalny określony w art. 210 § 2 k.s.h. W konsekwencji należało przyjąć, że członek zarządu A. B. został skutecznie odwołany z tej funkcji uchwałą zgromadzenia wspólników z dnia 22 kwietnia 2016 r., zaś późniejsza uchwała zgromadzenia wspólników (z dnia 18 maja 2017 r. o odwołaniu członka zarządu A. B., zawarta w formie aktu notarialnego) była prawnie obojętna, gdyż dotyczyła osoby, która przestała być członkiem zarządu w dniu 22 kwietnia 2016 r. Z powyższych uwag wynika, że postępowanie przed Sądem pierwszej instancji, zakończone wydaniem wyroku w dniu 25 sierpnia 2016 r., toczyło się z udziałem strony (odwołującej się spółki), która od dnia 22 kwietnia 2016 r. nie miała organu powołanego do jej reprezentowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.), co obligowało do uchylenia zaskarżonego wyroku i zniesienia postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości zażaleniem pełnomocnik organu rentowego i wniósł o jego uchylenie. W treści zwięzłego zażalenia wskazał, że przyczyna uchylenia zaskarżonego wyroku (utrata zarządu przez G.) nie przekonuje strony pozwanej z uwagi na brak elementarnej logiki i konsekwencji w rozumowaniu Sądu Apelacyjnego. Przecież podzielając tok rozumowania Sądu Apelacyjnego, powstaje pytanie o podstawę umocowania pełnomocnika odwołującego się do złożenia apelacji, a przecież taki pełnomocnik (radca prawny) działał w procesie. Dalej pozwany wskazał, że w odniesieniu do odwołującego dopiero w toku postępowania apelacyjnego doszło do utraty organu spółki. Z tych przyczyn zażalenie jest konieczne. W odpowiedzi na zażalenie kurator działający na rzecz G. wniósł o jego oddalenie oraz przyznanie kosztów pomocy prawnej od Skarbu Państwa. Podniósł także, że w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji nie występował pełnomocnik odwołującej się Spółki, lecz ustanowiony przez Sąd Apelacyjny we 5 Wrocławiu kurator procesowy w osobie radcy prawnego J. P. (vide: postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 16 kwietnia 2019 r., III AUa (…)). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie na pierwszy plan wysuwa się jednak kwestia staranności w sporządzeniu środka odwoławczego. Nie ma obecnie wątpliwości, że zażalenie wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika, zwłaszcza do Sądu Najwyższego, powinno być przygotowane wyczerpująco. Zmiany dokonywane w ostatnich latach w kodeksie postępowania cywilnego wskazują, że ustawodawca systematycznie zwiększa wymagania stawiane adwokatom, radcom prawnym i rzecznikom patentowym, co jest w pełni uzasadnione, gdyż chodzi o uczestników procesu, których udział w postępowaniu nosi znamiona funkcji o charakterze publicznym. Osoby te są zresztą specjalnie kwalifikowanymi pełnomocnikami procesowymi (art. 87 § 1 in pricipio oraz art. 871 k.p.c.), co pozwala oczekiwać od nich spełniania wysokich standardów zawodowych, wśród których jako zupełnie podstawowe wymienić należy prawidłowe sporządzanie pism procesowych i środków odwoławczych (zaskarżenia), terminowe zgłoszenie twierdzeń, zarzutów i dowodów, uiszczanie należnych opłat. Jest oczywiste, że dokonywanym zmianom ustawowym przyświeca zamiar usprawnienia i przyspieszenia postępowania sądowego, a nie samo tylko zwiększanie formalizmu procesowego, w tym wypadku formalizmu stanowionego tylko ze względu na podmioty czynności procesowych (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., III CZP 6/06, OSNC 2007 nr 1, poz. 5). Dodatkowo w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazano, że od profesjonalnego pełnomocnika, legitymującego się wykształceniem prawniczym i odpowiednimi kwalifikacjami zawodowymi oraz przynależnością do określonej korporacji, można i należy oczekiwać, że przy dołożeniu należytej staranności pismo procesowe będzie sporządzone z zachowaniem wszelkich wymagań formalnych (zob. wyroki: z dnia 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK ZU 2002 nr 2A, poz. 14; z dnia 1 lipca 2008 r., SK 40/07, OTK-A 2008 nr 6, poz. 101). 6 Powyższe przypomnienie zmierza do podkreślenia, że skarżący nie powołał w zażaleniu jakichkolwiek zarzutów, ograniczając się jedynie do wniosku i uzasadnienia. Zdaniem autora zażalenia, argumentacja Sądu Apelacyjnego nie przekonuje, bowiem opiera się na rzekomym założeniu o braku organów spółki, a nadto Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił umocowania pełnomocnika G. do złożenia apelacji. Tego rodzaju konstrukcja zażalenia nie dodaje mu jurydycznej mocy, zwłaszcza gdy prezentowanego stanowiska nie rozwija w żaden sposób, pomijając dorobek judykatury na tle, jaki został ustalony w sprawie. W każdym razie nie można tracić z pola widzenia poglądu Sądu Najwyższego, zgodnie z którym omawiany środek, przy całej swojej specyfice, pozostaje zażaleniem i nie służy ocenie prawidłowości czynności procesowych sądu podjętych w celu wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy ani także zaprezentowanego przez ten sąd poglądu na temat wykładni prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2014 r., II CZ 117/13, LEX nr 1458823). Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 jest skierowane przeciwko uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, a więc ocenie może być poddany jedynie ewentualny błąd sądu odwoławczego przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej powołanej podstawie orzeczenia kasatoryjnego (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2014 r., IV CZ 120/13, LEX nr 1436080). Ergo, rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym - gdy przyczyną orzeczenia uchylającego była nieważność postępowania - jest zbadanie czy sąd drugiej instancji prawidłowo pojmował przyczynę uzasadniającą zniesienie zaskarżonego orzeczenia i czy jego merytoryczne stanowisko uprawniało do podjęcia takiej decyzji procesowej. Skarżący ograniczył się do przedstawienia własnego stanowiska, które nie konweniuje z utrwalonym poglądem odnośnie do sytuacji związanej z utratą przez osobę prawną jej organów. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny dostrzegł, zmianę polegającą na wykreśleniu z rejestru jedynego członka zarządu, co oznacza, że w dniu rozprawy i w dniu ogłoszenia wyroku przez Sąd Okręgowy spółka nie posiadała organu uprawnionego do jej reprezentacji (o tym fakcie nie informował także pełnomocnik ją reprezentujący). W momencie, gdy Sąd 7 Apelacyjny powziął wiadomość o wykreśleniu jedynego członka zarządu, wdrożył postępowanie określone w art. 69 k.p.c., w wyniku którego ustanowiono kuratora dla spółki. Te następcze czynności nie sanują jednak uchybień procesowych, jakie miały miejsce przed wydaniem wyroku w pierwszej instancji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że brak organu powołanego do reprezentowania strony stanowi przyczynę nieważności postępowania niezależnie od tego, czy w jej imieniu działał pełnomocnik (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 listopada 2006 r., I CSK 224/06, LEX nr 276251; z dnia 11 października 2011 r., V CSK 272/18, LEX nr 2763808). Z powyższych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.