V CSK 426/07

Sygn. akt V CSK 426/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Marian Kocon (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian w sprawie z powództwa W. L. przeciwko M. W. o wyłączenie spod egzekucji, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lutego 2008 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 kwietnia 2007 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2007 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w J. z dnia 26 września 2006 r. i oddalił żądanie powoda W. L., którym ten domagał się zwolnienia od egzekucji udziału wynoszącego ½ część we współwłasności bliżej określonej nieruchomości położonej w P., dla której jest prowadzona księga wieczysta Kw. nr (…). 2 Według poczynionych ustaleń w dniu 19 stycznia 1994 r. w łamie 1 działu III księgi wieczystej prowadzonej dla wymienionej nieruchomości wpisano wzmiankę o wszczęciu egzekucji. Wyznaczone w toku egzekucji dwie licytacje nie doszły do skutku. W dniu 24 listopada 1994 r. pozwana-wierzycielka złożyła wniosek o przysądzenie na jej rzecz własności udziału wynoszącego ½, a stanowiącego własność dłużniczki E. S. Postanowieniem z dnia 24 lutego1995 r. Sąd Rejonowy w J. udzielił przybicia na jej rzecz tego udziału. Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z dnia 11 marca 1997 r., w sprawie Ico (…), umorzył postępowanie egzekucyjne. Na skutek tego postanowienia wzmiankę w łamie 1 działu III księgi wieczystej o wszczęciu egzekucji wykreślono w dniu 9 kwietnia 1997 r. W wyniku zażalenia pozwanej wierzycielki postanowienie z dnia 11 marca 1997 r. uchylono, a postępowanie egzekucyjne zawieszono w rezultacie zarzutów od nakazu zapłaty. Sąd wieczystoksięgowy wpis o wykreśleniu wzmianki o wszczęciu egzekucji wykreślił dopiero w 6 lat później, w wykonaniu nakazu zawartego w postanowieniu Sądu Okręgowego w J. z dnia 30 czerwca 2003 r. W dniu 31 lipca 2001 r., a więc po upływie czterech lat od wykreślenia wzmianki o wszczęciu egzekucji z udziału dłużniczki, nieruchomość objętą księgą wieczystą Kw. nr (…) nabył od dłużniczki i pozostałych współwłaścicieli małżonków Maziarczyk powód. W trakcie sporządzania aktu notarialnego notariusz stwierdził, że nieruchomość ta jest wolna od obciążeń. Podobnie oświadczyli sprzedający. Na gruncie tych ustaleń Sąd Apelacyjny wyraził pogląd, że art. 930 § 1 k.p.c. nie wyłącza działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Skarga kasacyjna powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego – oparta na podstawie pierwszej z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 3, 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Artykuł 930 § 1 k.p.c. stanowi, że rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie, a czynności egzekucyjne są ważne tak w stosunku do dłużnika, jak i w stosunku do nabywcy. Oznacza to, że wierzyciel, na rzecz którego nieruchomość została zajęta, może zaspokoić się ze sprzedanej nieruchomości tak, jakby nieruchomość ta należała w dalszym ciągu do majątku jego dłużnika, bez względu na zmianę właściciela. W wyroku z dnia 3 lutego 1998 r., I CKN 403/97 (OSP 1998, nr 11, poz. 96) Sąd Najwyższy uznał, że w świetle art. 930 § 1 k.p.c. umowa 3 przeniesienia własności zajętej nieruchomości między zbywcą (dłużnikiem) a nabywcą jest ważna, ale całkowicie bezskuteczna w stosunku do wierzycieli, którzy wszczęli egzekucję i pozostaje bez wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne, co oznacza, że egzekucję prowadzi się tak, jak gdyby zbycie nieruchomości nie nastąpiło. Ratio legis tego przepisu stanowi ochrona wierzyciela przed nierzetelnymi działaniami dłużnika, podjętymi w celu udaremnienia zaspokojenia się wierzyciela z nieruchomości. Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 czerwca 2006 r., IV CSK 196/05 (niepublikowane). Ponieważ działanie tego mechanizmu ochronnego wynikającego z art. 930 § 1 k.p.c. stanowi jeden z podstawowych skutków egzekucyjnego zajęcia, przyjąć należy, że jego działanie warunkowane jest skutecznością zajęcia nieruchomości, tak wobec dłużnika, jak i nabywcy nieruchomości. W sprawie zatem należało mieć na uwadze, a co uszło uwadze Sądowi Apelacyjnemu, że w świetle art. 925 k.p.c., skutki zajęcia nieruchomości wystąpić mogą w odmiennym czasie względem różnych osób. Uogólniając, zajęcie jest skuteczne wobec konkretnej osoby wraz z powzięciem przez nią pozytywnej wiedzy o fakcie wszczęcia egzekucji, bądź też wraz z dokonaniem w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej. Poza tym, w odniesieniu do dłużnika ustawa stanowi wyraźnie, że zajęcie jest wobec niego dokonane z chwilą doręczenia mu wezwania do zapłaty długu (art. 925 § 1 pkt 1 k.p.c.). Co się tyczy osób trzecich, wpis o wszczęciu egzekucji do księgi wieczystej ustawa traktuje zatem jako substytut pozytywnej wiedzy o skierowaniu egzekucji do nieruchomości. W braku wpisu w księdze wieczystej oraz, co ma istotne znaczenie w sprawie, wiedzy o wszczęciu egzekucji po stronie nabywcy, zbycie nieruchomości, do której skierowano egzekucję, pozostanie skuteczne w tym znaczeniu, że nabywca może zasadnie bronić się przed podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 841 k.p.c.). Przy czym, jest tak dlatego, że w odniesieniu do nabywcy nieruchomość nie będzie skutecznie zajęta z uwagi na brak wzmianki w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji wskutek choćby nieprawomocnego jej wykreślenia. Ponieważ Sąd Apelacyjny zasad powyższych nie miał na uwadze, przeto nie poczynił ustaleń potrzebnych do prawidłowego zastosowania art. 841 k.p.c., w szczególności odnośnie wiedzy skarżącego o wszczęciu egzekucji z nabytej nieruchomości. 4 Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.