III CZP 75/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki (spr.).Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys, W. Skierkowska.Protokolant: G. Banaszewska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marka B. przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej w P. z udziałem interwenienta ubocznego Stanisława D. o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 25 sierpnia 1989 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Przemyślu postanowieniem z dnia 29 czerwca 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy ważne są czynności procesowe interwenienta ubocznego, gdy pomiędzy nim a stroną, do której przystąpił, nie zachodzi współuczestnictwo jednolite, jeśli czynności te pozostają w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił?"podjął następującą uchwałę:Czynności procesowe dokonane przez interwenienta ubocznego, sprzeczne z czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił, nie wywierają skutków procesowych.Uzasadnienie faktyczneW powództwie wytoczonym przeciwko Skarbowi Państwa (Urząd Miejski Zakład Gospodarki Mieszkaniowej ADM "Śródmieście" w P.) powód żąda ustalenia, że wstąpił w stosunek najmu mieszkania zajmowanego obecnie przez siebie, które poprzednio wynajmował jego dziadek, którym powód się opiekował.Stanisław D. zgłosił pismo procesowe tej treści, że w związku z otrzymaniem przydziału na sporne mieszkanie wnosi o dopuszczenie go do udziału w sprawie w charakterze interwenienta ubocznego. Następnie strona pozwana uznała powództwo, zaznaczając, iż powód spełnia warunki określone w art. 691 k.c. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym dowodów zgłoszonych przez interwenienta ubocznego, Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 29 lutego 1988 r. oddalił powództwo. Sąd ten doszedł do wniosku, że wprawdzie powód jest osobą bliską, jednakże nie mieszkał stale ze zmarłym dziadkiem do chwili jego śmierci. Wyrok ten zaskarżył powód wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie powództwa lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca, że Sąd Rejonowy dopuścił się uchybienia art. 76 k.p.c. poprzez dopuszczenie w charakterze interwenienta ubocznego Stanisława D. w sytuacji uznania powództwa przez pozwanego.Wyrokiem z dnia 22 grudnia 1988 r. Sąd Wojewódzki uchylił wyżej wymieniony wyrok Sądu Rejonowego i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.Sąd Rejonowy w wyniku ponownego rozpoznania sprawy - oddalił powództwo, powołując jako podstawę rozstrzygnięcia brak po stronie powoda przesłanek z art. 691 k.c. Wyrok ten zaskarżył powód, zarzucając m.in. uchybienie procesowe polegające na braku wykazania interesu prawnego przez interwenienta ubocznego przy uznaniu powództwa przez stronę pozwaną, której po uchyleniu wyroku Sąd Rejonowy nie przesłuchał w charakterze strony ani nie odebrał oświadczenia od jej przedstawiciela co do uznania, bądź też oddalenia powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W uzasadnieniu postanowienia o przekazaniu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu Sąd Wojewódzki stwierdza m.in., że czynności interwenienta ubocznego były dokonywane z uchybieniem art. 79 k.p.c., gdyż pozostawały w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 81 k.p.c. Treść art. 79 k.p.c. zdaje się wskazywać na to, że dokonane przez interwenienta czynności procesowe sprzeczne z oświadczeniami pozwanego Przedsiębiorstwa są nieważne. Przemawia też za tym zasada dyspozycyjności, zgodnie z którą strona pozwana uznała powództwo. Jednakże przedstawiona argumentacja pozostaje w sprzeczności z art. 213 § 2 k.p.c., według którego Sąd nie jest związany uznaniem powództwa oraz z zasadą prawdy obiektywnej (art. 3 § 2 k.p.c.). Można zaprezentować - stwierdza Sąd Wojewódzki - stanowisko, że jakkolwiek czynności interwenienta ubocznego są sprzeczne z art. 79 k.p.c., to jednak skoro dowody przez niego wnioskowane zostały przez Sąd dopuszczone, to powinny być konsekwentnie przez Sąd ocenione zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów i powinny stanowić także podstawę rozstrzygnięcia.Jednakże niezależnie od przedstawionej przez Sąd Wojewódzki ekspozycji zagadnienia prawnego, należy mieć na uwadze co następuje. Istota i cel instytucji interwencji ubocznej polega na tym, że chodzi o udzielenie przez osobę trzecią pomocy stronie w wygraniu przez nią sprawy. W istocie rzeczy można mówić o pomocnictwie procesowym. Dlatego też zachowanie się interwenienta ubocznego w procesie nie może pozostawać w kolizji ze stanowiskiem - mówiąc najogólniej - strony, do której interwenient przystąpił. Wprawdzie ochrona własnego interesu prawnego interwenienta ubocznego jest właściwym celem interwencji ubocznej, to jednak uprawnienia interwenienta ubocznego poza wypadkiem uzasadnionym w art. 81 k.p.c. regulującym wypadek współuczestnictwa jednolitego - są podporządkowane stronie, do której przystąpił. Strona jest bowiem dominus litis, panem sporu, jak to podkreślił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 10 listopada 1982 r. II CZ 121/82 (OSNCP 1983, poz. 131). Zagadnienie to reguluje art. 79 zdanie drugie k.p.c., według którego czynności procesowe interwenienta ubocznego nie mogą pozostawać w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił. Z tego wynika - co niejednokrotnie nie jest brane pod uwagę w praktyce sądów - że sąd powinien w każdym etapie postępowania reagować odpowiednio na czynności procesowe interwenienta ubocznego sprzeczne ze stanowiskiem i wolą strony, do której przystąpił.Strona nie może być zdominowana przez zachowanie się interwenienta ubocznego. Może oczywiście próbować czynności i oświadczenia interwenienta ubocznego, ale powinno to znaleźć wyraz w jej wyraźnym zachowaniu się. Jest to zresztą zagadnienie konkretnej sytuacji procesowej. Ogólnie jednak rzecz biorąc, ocena w tym zakresie (co do sprzeczności) powinna mieć charakter obiektywny. Wskazuje na to stylizacja art. 79 zdanie drucie k.p.c. ("nie mogą pozostawać w sprzeczności").Akty dyspozycyjne strony takie, jak uznanie powództwa, cofnięcie pozwu, zmiana powództwa, zawarcie ugody, wyłączają dopuszczalność czynności procesowych interwenienta ubocznego, które polegają na przeciwstawieniu się stanowisku powoda czy odpowiednio pozwanego, np. przez zgłaszanie środków dowodowych w celu wykazania, że rozstrzygnięcie powinno być inne niż wynika to z aktów dyspozycyjnych pozwanego czy powoda.Czynności procesowe interwenienta sprzeczne z czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił, są czynnościami bezskutecznymi, czyli nie wywierają skutków procesowych. Ustawodawca nie dyferencjonuje czynności procesowych. Wobec tego obojętną jest rzeczą, co jest przedmiotem czynności procesowej interwenienta ubocznego. Dotyczy to także wniosków dowodowych i w rezultacie przeprowadzonych dowodów. Zgłoszone przez interwenienta dowody nie powinny mieć na celu podważania sytuacji procesowej strony, do której on przystąpił. Do odmiennych wniosków nie może prowadzić powołana przez Sąd Wojewódzki - zasada prawdy obiektywnej. Z punktu widzenia art. 79 zdanie drugie k.p.c. nie można tej zasadzie nadawać w każdym razie nadrzędnego znaczenia nad zasadą dyspozycyjności zharmonizowaną z tym, że strona procesu, a nie inny uczestnik jest dominus litis.Sąd nie jest związany uznaniem powództwa (art. 213 § 2 k.p.c.). Nie oznacza to jednak tego, że interwenient uboczny jest uprawniony do dokonywania czynności procesowych zwłaszcza wnioskowania dowodów, które miałyby prowadzić do wykazania, że uznanie powództwa nie ma uzasadnienia w okolicznościach sprawy (art. 213 § 2 k.p.c.).Odmienna od przedstawionej wykładnia powołanych przepisów prawa procesowego oznaczałaby w istocie rzeczy pozbawienie art. 79 zdanie drugie k.p.c. jego treści. A jest przecież zasadą, że wykładnia sądowa nie może polegać na pozbawianiu określonego przepisu jego mocy.W konsekwencji należy dojść do wniosku, że w opisanej sytuacji procesowej dowody przeprowadzone przez sąd na wniosek interwenienta ubocznego zmierzające do pozbawienia skutków procesowych uznania powództwa przez stronę pozwaną są pozbawione waloru procesowego i nie mogą stanowić podstawy dokonania ustaleń.Tego rodzaju sytuacja procesowa nie jest nowa. Podobne skutki wywiera zniesienie postępowania przewidziane w art. 388 § 2, art. 71 i 174 k.p.c.