IV KK 228/18

Sygn. akt IV KK 228/18 POSTANOWIENIE Dnia 26 września 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący) SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca) SSN Piotr Mirek Protokolant Danuta Bratkrajc przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego w sprawie Z. C. w przedmiocie umorzenia postępowania wykonawczego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 26 września 2018 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na niekorzyść od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt IV Kz […] utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt II Ko […] uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w C. UZASADNIENIE Z. C. został oskarżony o to, że w okresie od lipca 2012 r. do maja 2014 r. w L., woj. […] uporczywie uchylał się od ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku łożenia na utrzymanie K. C. i R. C., czym naraził je na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. o popełnienie czynu z art. 209 § 1 k.k. 2 Wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II K […], Z. C. został uznany za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 209 § 1 k.k. i za to została mu wymierzona kara roku pozbawienia wolności, której wykonanie zostało warunkowo zawieszone na okres 3 lat próby. Wyrok nie ostał zaskarżony przez żadną ze stron postępowania i uprawomocnił się w dniu 6 listopada 2014 r. W związku z nowelizacją Kodeksu karnego w zakresie przepisu art. 209 k.k., Sąd Rejonowy w C. wyznaczył z urzędu posiedzenie, w celu podjęcia decyzji o zastosowaniu art. 4 § 4 k.k. i umorzeniu postępowania wykonawczego, a następnie postanowieniem z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt II Ko […], na podstawie art. 4 § 4 kk w zw. z art. 15 § 1 k.k.w. w zw. z art. 1 pkt. 1) i 2) ustawy z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks kamy oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z dnia 16 maja 2017 r., poz. 952), umorzył postępowanie wykonawcze wobec skazanego Z. C. w przedmiocie wykonania wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II K […]. Zażalenie na to postanowienie, na niekorzyść oskarżonego, złożył prokurator Prokuratury Rejonowej w C. podnosząc zarzut obrazy prawa materialnego poprzez nieprawidłową wykładnię art. 4 § 1 k.k. oraz art. 209 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 maja 2017 r., prowadzące do przyjęcia niezasadnego poglądu, iż skazanie Z. C. za czyn z art. 209 § 1 k.k. uległo zatarciu z mocy prawa. Sąd Okręgowy w K., postanowieniem z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt IV Kz […], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Kasację od tego orzeczenia, na niekorzyść Z.C., wniósł Minister Sprawiedliwości- Prokurator Generalny zarzucając zaskarżonemu postanowieniu: „rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów art. 457 § 3 k:p.k. poprzez przeprowadzenie jego nierzetelnej kontroli odwoławczej, w wyniku której doszło do rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie: • art. 209 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 maja 2017 r. ustalonym ustawą z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks kamy oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., 3 poz. 952), polegającego na wyrażeniu błędnego poglądu, że w wyniku nowelizacji Kodeksu karnego, dokonanej na mocy w/w ustawy niekaralne stają się zachowania polegające na uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego, w których w opisie tego czynu, jako źródło obowiązku alimentacyjnego wskazano jedynie ustawę, bez określenia obowiązku co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, podczas gdy w zakresie znamienia „obowiązku”, o którym mowa w przepisie art. 209 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 maja 2017 r., mieści się istnienie podstawy ustawowej, z której obowiązek ten wynika, a określenie jego wysokości orzeczeniem, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, konkretyzuje jedynie wysokość tego obowiązku, mającego swoje pierwotne źródło właśnie w ustawie, • art. 4 § 4 k.k. poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że czyn skazanego objęty wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II K […] nie jest już zabroniony pod groźbą kary i nastąpiło zatarcie jego skazania, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wymagająca analizy zachowania skazanego w kontekście znamion występku, opartej o materiał dowodowy wskazuje, iż czyn przypisany skazanemu w/w prawomocnym wyrokiem w całości realizuje znamiona czynu zabronionego pod groźbą kary zawarte zarówno w starej, jak i nowej ustawie, • art. 15 § 1 k.k.w. poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że w postępowaniu wykonawczym prowadzonym na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II K […], zaistniała przyczyna wyłączająca to postępowanie w postaci zatarcia skazania”. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja Ministra Sprawiedliwości-Prokuratora Generalnego jest zasadna. Słusznie podnosi skarżący, że zaskarżone postanowienie zapadło z rażącym i mającym wpływ na jego treść naruszeniem prawa materialnego. Istotnie, ustawą z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny 4 oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 952), zmieniony został art. 209 k.k., regulujący odpowiedzialność karną za uchylanie się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Nowelizacja tego przepisu oczywiście wymaga rozważenia przez Sąd potrzeby zastosowania zasady lex mitior zgodnie z regułami określonymi w art. 4 k.k. Nie można jednak orzekać w tym przedmiocie jedynie w oparciu o sentencję wyroku, w którym opis czynu przypisanego sprawcy ogranicza się do stwierdzenia, że obowiązek alimentacyjny wynikał z ustawy. Wskazać należy, że ustawa stanowi nadal jedno ze źródeł obowiązku alimentacyjnego, tyle tylko, że po nowelizacji obowiązek alimentacyjny musi być skonkretyzowany co do jego wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie lub innej umowie, a co Sąd zobowiązany jest badać na podstawie akt sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 10/17, OSNKW 2018, z. 3, poz., 24; z dnia 9 maja 2018 r., IV KK 79/18, LEX nr 2499811). Analizując sprawę i dokonując oceny konieczności zastosowania art. 4 § 4 k.k. co do skazań za przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. na podstawie poprzedniego stanu prawnego Sąd nie może więc ograniczać się do zbadania opisu czynu zawartego w sentencji wyroku, gdyż związany jest zarówno granicami przypisanego sprawcy w wyroku czynu jak i ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd w postępowaniu rozpoznawczym. Z załączonego do akt sprawy odpisu ugody zawartej przez strony przed Sądem Rejonowym w C. w dniu 18 grudnia 2001 r., sygn. III RC […] (k. 34) jednoznacznie wynika, że w okresie popełnienia przypisanego skazanemu Z. C. występku, obowiązujący go z mocy ustawy obowiązek alimentacyjny, skonkretyzowany został w tej ugodzie, również co do wysokości. Okoliczność ta wskazuje, że nie doszło zatarcia skazania w sprawie, a więc umorzenie prowadzonego wobec skazanego postępowania wykonawczego było niezasadne. Z uwagi na to, że uchybienie to miało niewątpliwie istotny wpływ na treść orzeczenia, należało uchylić zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt IV Kz […] oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt II Ko […]. Z uwagi na to, że Sąd Rejonowy podejmował czynności z urzędu w zakresie zastosowanie art. 4 § 4 k.k., brak jest podstaw, aby wydawać w sprawie 5 orzeczenie następcze. Treść rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego oznacza więc, że postępowanie wykonawcze prowadzone wobec Z. C. winno być kontynuowane. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia.