III CZP 12/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Łysakowski.Sędziowie SN: W. Patulski (spr.), M. Sychowicz.Protokolant: B. Krzyżewska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wincentego P. przeciwko Zygmuntowi F. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 1 marca 1989 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Słupsku postanowieniem z dnia 18 stycznia 1989 r., sygn. akt I Cr 2/89, do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.1)"Czy w sytuacji gdy kosztami procesu zostaje obciążony przegrywający spór przeciwnik strony korzystającej z pomocy udzielonej przez adwokata z urzędu, koszty nieopłaconej pomocy prawnej powinny być zasądzone na rzecz zespołu adwokackiego, czy też na rzecz strony korzystającej z takiej pomocy (§ 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. Nr 51, poz. 230),2)jeżeli w sytuacji opisanej w punkcie pierwszym koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu zostały zasądzone na rzecz zespołu adwokackiego, czy jest on uprawniony do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu w tym przedmiocie oraz kto wówczas upoważniony jest do reprezentowania zespołu (kierownik czy adwokat udzielający pomocy prawnej z urzędu)?",podjął następującą uchwałę:Koszty nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata z urzędu stronie wygrywającej sprawę, podlegają zasądzeniu od przeciwnika procesowego na rzecz tej strony;- odmówił rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowód Wincenty P., zastępowany przez adwokata z urzędu, wniósł o zasądzenie od pozwanego Zygmunta F. na rzecz powoda kwoty 120.000 zł z odsetkami z tytułu pożyczki.Pozwany (działając bez adwokata) uznał roszczenie powoda do kwoty 50.000 zł, podnosząc jednak, że strony wiązała umowa dzierżawy, a nie umowa pożyczki.Wyrokiem (częściowym) z dnia 7 czerwca 1988 r. oraz wyrokiem (końcowym) z dnia 6 grudnia 1988 r. Sąd Rejonowy w C.:1)zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 50.000 zł,2)oddalił powództwo w pozostałym zakresie,3)zasądził od pozwanego na rzecz Zespołu Adwokackiego Nr x w C. kwotę 6.724 zł "tytułem kosztów zastępstwa procesowego ustanowionego z urzędu",4)zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Zespołu Adwokackiego Nr x w C. kwotę 9.409 zł tytułem pozostałego wynagrodzenia należnego temu zespołowi "za zastępstwo procesowe ustanowione z urzędu na rzecz powoda", oraz5)polecił ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 3.250 zł tytułem części wpisu, od uiszczenia którego powód został zwolniony.Od wyroku (końcowego) powód wniósł rewizję, opartą na podstawie z art. 368 pkt 4 k.p.c., domagając się jego zmiany przez uwzględnienie powództwa w całości lub uchylenie w tym zakresie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, a nadto przyznania całej kwoty 16.130 zł (z tytułu nieopłaconego zastępstwa) na rzecz Zespołu Adwokackiego Nr x w C. wyłącznie od Skarbu Państwa z wyłączeniem w tym zakresie pozwanego.Rozpoznając rewizję powoda, Sąd Wojewódzki w Słupsku przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. sformułowane na wstępie zagadnienie prawne, akcentując m.in. w uzasadnieniu swego postanowienia "dysfunkcyjność" regulacji prawnej z art. 122 k.p.c. na skutek zmian wprowadzonych w tym zakresie poprzez art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124) oraz § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 51, poz. 250).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, podejmując uchwałę dotyczącą zagadnienia prawnego wymienionego w punkcie pierwszym postanowienia Sądu Wojewódzkiego oraz odmawiając podjęcia uchwały w pozostałym zakresie, miał na uwadze, co następuje:Przede wszystkim należy podkreślić, że przepis z art. 122 k.p.c. nadal w pełni obowiązuje, a przepisy dotyczące ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (art. 29 ust. 1 cyt. ustawy i cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości) stanowią uzupełnienie tego artykułu w tych wszystkich przypadkach, gdy brak jest przesłanek do obciążenia przeciwnika strony zastępowanej przez adwokata z urzędu kosztami procesu, względnie, gdy prawomocnie zasądzone w trybie art. 122 k.p.c. koszty procesu nie mogą być wyegzekwowane na rzecz adwokata. Oznacza to, że jeżeli strona zastępowana przez adwokata z urzędu wygrała sprawę w całości lub w części, to w myśl art. 122 k.p.c. należy na jej rzecz (a nie na rzecz adwokata, czy na rzecz Zespołu Adwokackiego) zasądzić również od przeciwnika sumę należną adwokatowi z tytułu jego wynagrodzenia i zwrotu wydatków. Natomiast adwokat (z wyłączeniem tej strony) może swoje uprawnienie (a nie Zespołu Adwokackiego), zawarte w art. 122 k.p.c. realizować m.in. poprzez uzyskanie klauzuli wykonalności na jego nazwisko w zakresie przyznanej mu kwoty. W konsekwencji oznacza to również brak legitymacji czynnej Zespołu Adwokackiego do uczestnictwa w postępowaniu rewizyjnym, odnoszącym się wszak do rozstrzygnięcia zawartego w wyroku o kosztach (art. 98, 100, 102, 122 k.p.c.) pomiędzy stronami procesu.Natomiast zagadnienie prawne przedstawione w punkcie 2) postanowienia Sądu Wojewódzkiego nie dotyczy niniejszej sprawy, gdyż powód wniósł tylko rewizję, podczas gdy ani pozwany, ani Zespół Adwokacki nie wnieśli zażalenia w przedmiocie kosztów (art. 394 § 1 pkt 9).Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 391 k.p.c. oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241) orzekł jak w sentencji uchwały.