III KO 28/12

Sygn. akt III KO 28/12 POSTANOWIENIE Dnia 5 grudnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Roman Sądej SSN Dariusz Świecki w sprawie W. Z. skazanego z art. 148 § 2 pkt 2 k.k. i innych po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 5 grudnia 2012 r., wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 10 czerwca 2005 r., utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 24 listopada 2005 r., postanowił: 1) oddalić wniosek, 2) zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania wznowieniowego. UZASADNIENIE Obrońca W. Z. wniósł o wznowienie postępowania sądowego na podstawie art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., a następnie – uchylenie obu wyroków i przekazanie sprawy w części dotyczącej oskarżonego Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W wykonaniu dyspozycji art. 541 § 2 k.p.k. obrońca wskazał postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w S. z dnia 10 stycznia 2012 r., odmawiające na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. wszczęcia śledztwa w sprawach: „wydania fałszywej opinii przez biegłego z zakresu medycyny sądowej (…) w sprawie Ds. … i III K … przed Sądem Okręgowym dotyczącej W. Z. oraz niedopełnienia obowiązków (…) przez funkcjonariuszy publicznych w ww. sprawach w ten sposób, iż dopuścili do zaginięcia materiału dowodowego w postaci kasety wideo i 2 negatywów zdjęć oraz tworzenia fałszywych dowodów poprzez nakłanianie świadków do składania fałszywych zeznań, nierzetelne prowadzenie protokołu z oględzin rzeczy, czym działali na szkodę W. Z., wobec przedawnienia karalności”. Obrońca argumentował, że „sam fakt oparcia rozstrzygnięcia o powołaną ujemną przesłankę procesową zawiera w sobie założenie, iż przedmiotowe czyny zabronione zostały popełnione”. W odrębnym piśmie procesowym obrońca zasygnalizował, że postępowanie powinno być nadto wznowione z urzędu na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. z powodu wymienionego w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. zaistniałego przed Sądem odwoławczym. W pisemnej odpowiedzi prokurator Prokuratury Generalnej wniósł o oddalenie wniosku o wznowienie postępowania oraz uznanie, że brak jest podstaw do podjęcia takiej decyzji z urzędu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek jest bezzasadny. Na wstępie należy zauważyć, że żąda się w nim uchylenia wyroków w zakresie wszystkich przypisanych W. Z. czynów, a więc również co do przestępstw z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., z art. 245 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., podczas gdy wniosek w warstwie motywacyjnej odnosi się jedynie do zbrodni zabójstwa na tle rabunkowym. Już z tego powodu nie mógł on być uwzględniony co do pozostałych czynów. Przechodząc do faktycznego zakresu i podstawy wniosku, nie jest wystarczające wskazanie orzeczenia zapadłego w postępowaniu karnym, stwierdzającego niemożność wydania wyroku. Na podstawie art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. postępowanie wznawia się, jeżeli spełnione zostaną obie wymienione w tym przepisie przesłanki. Pierwsza – gdy w związku z tym postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, za które zapadł wyrok skazujący albo w postępowaniu karnym wydane zostało orzeczenie stwierdzające niemożność skazania za to przestępstwo. Warunkiem wyjściowym jest więc stwierdzenie w tym orzeczeniu, że doszło do popełnienia przestępstwa w związku z postępowaniem (którego dotyczy wniosek), lecz z uwagi na przeszkody określone w art. 17 § 1 pkt 3 – 11 k.p.k. skazanie nie nastąpiło (pkt 3 i 4) albo wyrok skazujący za to przestępstwo nie może być wydany (pkt 5 – 11). Orzeczenie wymienione w art. 541 § 2 zd. drugie k.p.k., umarzające postępowanie, powinno zatem zawierać ustalenia świadczące o popełnienie takiego przestępstwa albo co najmniej przytaczać okoliczności 3 wskazujące na (uprawdopodabniające) jego dokonanie. Nie będzie to możliwe w dwóch wypadkach: w razie wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania (art. 22 k.p.k.) albo odmowy wszczęcia postępowania z powodów określonych w art. 17 § 1 pkt 5 – 11. W tej ostatniej sytuacji, to jest stwierdzenia już na wstępie wymienionych przeszkód, niemożliwe jest wszczęcie postępowania, bo zakazuje tego dyspozycja art. 17 § 1 in princ. k.p.k. (zob. też uzasadnienie wyroku SN z dnia 3 września 2004 r., SDI 29/04 – OSNKW 2004, z. 11 – 12, poz. 104). Wówczas jednak na wnioskodawcy ciąży obowiązek wskazania okoliczności świadczących o dopuszczeniu się przestępstwa w związku z postępowaniem, czyli wykazanie pierwszej z przesłanek wymienionych w art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. Tymczasem w niniejszej sprawie obrońca ograniczył się do zacytowanego wyżej poglądu, że „fakt oparcia rozstrzygnięcia o powołaną ujemną przesłankę procesową (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. – przyp. SN) zawiera w sobie założenie, iż przedmiotowe czyny zabronione zostały popełnione”. A przecież już we wskazanym przez obrońcę postanowieniu prokuratora z dnia 10 stycznia 2012 r. stwierdzono, że z uwagi na upływ terminów przedawnienia odstąpiono od „badania okoliczności tych czynów”, co do których odmówiono wszczęcia śledztwa. Nie spełnia wymogu wykazania, że w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa złożenia fałszywej opinii przez biegłego z zakresu medycyny sądowej, powoływanie się przez obrońcę na treść wyjaśnień oskarżonego co do stanu, w jakim została pozostawiona pokrzywdzona i przyczyny jej zgonu. Zabieg ten ma na celu nic innego, jak wymuszenie kolejnej oceny materiału odwodowego, dokonanej przez Sądy obu instancji i doprowadzenie w ten sposób do zmiany ustaleń faktycznych na zgodne z wersją oskarżonego (iż dokonał jedynie kwalifikowanego rozboju, a nie zabójstwa na tle rabunkowym), co w postępowaniu wznowieniowym jest oczywiście wykluczone. Idąc dalej śladem sugestii zawartej we wniosku, nawet gdyby policjanci dopuścili do utraty kasety wideo i negatywów zdjęć, realizując tym zachowaniem znamiona czynu z art. 231 § 1 k.k., to obowiązkiem wnioskodawcy było wykazanie, czego nie uczynił, iż czyn taki miał związek z toczącym się postępowaniem, jak również wykazanie, że mógł on mieć wpływ na treść wyroku. Tu obrońca znowu ogranicza się do przywołania wyjaśnień oskarżonego na dowód, że ów materiał (kaseta i zdjęcia) utrwalił okoliczności przez niego podawane. Jednak wyjaśnienia oskarżonego, ocenione 4 przez oba Sądy, w żadnym wypadku obecnie nie mogą służyć za podstawę wznowieniową z art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. (propter falsa). Rzekome nakłanianie świadków do składania fałszywych zeznań i nierzetelne sporządzenie protokołu z oględzin znów tylko oparte zostało na takim twierdzeniu oskarżonego i nieuprawnionym wniosku, że skoro odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie (podkr. – SN) z powodu przedawnienia, to jest to równoznaczne z przyjęciem, że doszło do popełnienia określonych przestępstw. Wobec tego, że we wniosku nie wykazano pierwszej z przesłanek wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. („w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa”), nie aktualizowała się druga przesłanka, że przestępstwo to mogło mieć wpływ na treść wyroku. O zaistnieniu tej ostatniej przesłanki nie ma w ogóle mowy we wniosku, a jedynie wspomniano, że należałoby ją dopiero rozważyć i to po wznowieniu postępowania i uchyleniu obu wyroków (s. 3 wniosku – k. 31). Zasygnalizowana przez obrońcę w odrębnym piśmie procesowym bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. zachodzi, gdy sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność na rozprawie była obowiązkowa. Obowiązkowy udział w rozprawie odwoławczej dotyczy tylko prokuratora i obrońcy w wypadkach określonych w art. 79 i 80 k.p.k. Oskarżony musi uczestniczyć w rozprawie jedynie wtedy, gdy prezes sądu albo sąd uzna to za konieczne (art. 450 § 1 i 2 k.p.k.). Przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej pod nieobecność oskarżonego, nawet w razie niezawiadomienia go o niej, nie stanowi zatem uchybienia z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. i nie stwarza podstaw do wznowienia postępowania z urzędu. W niniejszej sprawie zawiadomienie o rozprawie odwoławczej miało miejsce w trybie w trybie art. 139 § 1 k.p.k. Zostało ono przesłane na ostatnie znane Sądowi miejsce pobytu oskarżonego, bo zbiegł on z ZOZ-u w C. i nie podał nowego. W istocie obrońcy chodzi więc nie o to, że Sąd „uznał za doręczone wysłane są niewłaściwy adres skazanego zawiadomienie…”, lecz o to, że nie ponowił tego zawiadomienia z pouczeniem o uprawnieniu z art. 451 k.p.k. na adres pobytu oskarżonego, o którym dowiedział się w przeddzień rozprawy (w Zakładzie Karnym w S. – k. 2189). Dokonując ucieczki oskarżony sam jednak pozbawił się możliwości złożenia wniosku w trybie art. 451 k.p.k. i udziału w rozprawie apelacyjnej po doprowadzeniu go. Strona, która świadomie nie chce korzystać z przysługujących jej uprawnień, nie może następnie skutecznie 5 powoływać się na ich niewykorzystanie. Sąd odwoławczy nie zamknął więc oskarżonemu możliwości złożenia wniosku na podstawie art. 451 k.p.k. ani, tym bardziej, nie wystąpiła sytuacja analogiczna „co do skutków z wypadkiem określonym w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.” jak utrzymuje obrońca. Sygnalizacja złożona w trybie art. 9 § 2 k.p.k. o ewentualności wystąpienia takiego uchybienia okazała się więc również bezzasadna i nie wymagała odrębnej procesowej reakcji.