III KK 98/08

WYROK Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2008 R. III KK 98/08 Pozbawienie oskarżonego pomocy tłumacza stanowi rażące naru-szenie normy gwarancyjnej sformułowanej w art. 204 § 1 k.p.k. pkt 2, a za-razem ograniczenie prawa do obrony art. 6 k.p.k., gdyż nie miał możliwości zrozumienia mów końcowych przed udzieleniem mu ostatniego słowa, a tym samym możliwości ustosunkowania się do głosów stron, ponadto nie został on w sposób prawidłowy pouczony o przysługujących mu środkach zaskarżenia. Przewodniczący: sędzia SN H Gordon-Krakowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Gierszon, Z. Stefaniak. Prokurator Prokuratury Krajowej: Z. Siejbik. Sąd Najwyższy w sprawie Jamala A., skazanego z art. 280 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 26 września 2008 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 9 lipca 2007 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia 30 października 2006 r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowe-mu w O. do ponownego rozpoznania (...). UZASADNIENIE Jamal A. został oskarżony o to, że: 2 1) w dniu 29 października 2001 r. w Pradze, na terenie Republiki Czeskiej, w kantorze wymiany walut grożąc przy użyciu broni palnej uży-ciem przemocy na osobie Mohomeda A. zabrał mu w celu przywłaszczenia 600 tysięcy koron czeskich o łącznej wartości 64 340 zł na szkodę wymie-nionego, tj. o przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. 2) w dniu 29 października 2001 r. w Pradze, na terenie Republiki Czeskiej, używając przemocy poprzez popychanie rękoma osoby Moho-meda N. oraz grożąc mu przedmiotem przypominającym broń palną zabrał wymienionemu w celu przywłaszczenia 350 tysięcy koron czeskich o łącz-nej wartości 38 115 zł na jego szkodę, tj. o przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 11 maja 2005 r., Sąd Rejonowy w N. uznał oskar-żonego za winnego zarzucanych mu w akcie oskarżenia czynów, z tym że uzupełnił zarzut w punkcie pierwszym dodając wyraz „atrapy”, co do użycia broni palnej przez oskarżonego i wymierzył mu karę łączną 2 lat pozbawie-nia wolności oraz karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych, przyj-mując wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł, przy czym wykona-nie kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 4 lat próby, zobowiązał on ponadto oskarżonego do naprawienia szkody na rzecz obu pokrzywdzonych. Wyrok ten został zaskarżony apelacjami: Prokuratora Rejonowego w N. na niekorzyść oskarżonego oraz własnoręczną apelacją oskarżonego. Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2005 r., Sąd Okręgowy w O. uchylił za-skarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w N. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy w N. wyrokiem z dnia 30 października 2006 r., uznał oskarżonego za winnego zarzucanych mu czynów i wymierzył mu karę łączną 4 lat pozbawienia wolności oraz ka-rę łączną grzywny w wysokości 200 stawek dziennych, przyjmując jedną 3 stawkę dzienną w wysokości 10 zł oraz orzekł obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonych. Powyższy wyrok zaskarżyli apelacjami obrońca oskarżonego oraz sam oskarżony. Apelacja oskarżonego nie została jednakże, na mocy za-rządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w N. z dnia 28 marca 2007 r. przyję-ta do rozpoznania, wobec wniesienia środka odwoławczego po terminie. Wyrokiem z dnia 9 lipca 2007 r., Sąd Okręgowy w O. utrzymał w mo-cy zaskarżony wyrok uznając apelację za oczywiście bezzasadną. Od powyższego wyroku kasację wywiódł obrońca skazanego zarzu-cając mu rażące naruszenia prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, a to:  art. 433 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. w zw. z art. 204 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k., polegające na utrzymaniu w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji i niedostrzeżeniu i nierozpoznaniu z urzędu uchybienia, jakiego dopuścił się ten Sąd polegającego na zaniechaniu wezwania na ogłoszenie wyroku tłumacza w celu przetłumaczenia skazanemu nieznającemu prawniczego języka polskiego sentencji orzeczenia, ustnych motywów rozstrzygnięcia oraz pouczenia o środkach i terminach zaskarżenia, pomimo dostrzeżenia konieczności korzystania przez skazanego z pomocy tłumacza w trakcie wszystkich rozpraw, co stanowiło poważne naruszenie prawa oskarżonego do obrony  art. 78 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k., polegające na pozbawieniu skaza-nego prawa do korzystania z pomocy obrońcy z urzędu, poprzez nierozpo-znanie wniosku skazanego o wyznaczenie obrońcy przed skierowaniem akt sprawy do Sądu Rejonowego w N. w celu podjęcia decyzji co do apelacji złożonej przez skazanego i niewyznaczenie obrońcy po negatywnej dla skazanego decyzji Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu apelacji oraz po-mimo wyznaczenia posiedzenia w przedmiocie rozpoznania zażalenia, a 4 przez to poważne naruszenie prawa do obrony skazanego, nieznającego prawniczego języka polskiego. W konkluzji kasacji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji i przekaza-nie sprawy Sądowi Rejonowemu w N. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna, a wywiedzione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Oskarżony Jamal A., chociaż posiada polskie obywatelstwo i zamieszkuje w Polsce od 20 lat, jest z pochodzenia Syryjczykiem i jego językiem ojczystym jest język arabski. Oskarżony posługuje się językiem polskim w stopniu umożliwiającym komunikację, chociaż nie tak dobrze, aby samemu sporządzać pisma procesowe, co czyni w jego imieniu nota-rialnie upoważniony teść, czy też składać istotne wyjaśnienia, kiedy to po-sługuje się językiem arabskim. Nie zna także polskiego języka prawniczego (na którego specyficzny charakter i odrębności wskazuje np. B. Wróblew-ski: Język prawny i prawniczy, Kraków 1948 s. 136 – 184). Sąd Rejonowy w N. już na pierwszej rozprawie odbytej w dniu 13 kwietnia 2005 r. do-strzegł konieczność udziału w postępowaniu biegłego tłumacza języka arabskiego, czemu dał wyraz w postanowieniu o jego powołaniu. Przy ogłaszaniu pierwszego wyroku w sprawie obecny był biegły tłumacz języka arabskiego, przez co należy uznać, że oskarżonemu znana była treść sa-mego orzeczenia oraz pouczenia o przysługujących środkach zaskarżenia, co poskutkowało zaskarżeniem wyroku własnoręczną apelacją przez oskarżonego. Biegły tłumacz języka arabskiego był następnie obecny w trakcie rozprawy przed Sądem Okręgowym w O. w dniu 31 sierpnia 2005 r., który w części uwzględnił apelacje i przekazał sprawę Sądowi Rejono-wemu w N. do ponownego rozpoznania. W trakcie ponownego rozpoznawania sprawy, w rozprawach nadal uczestniczył biegły tłumacz języka arabskiego, który jednak opuścił salę 5 rozpraw w czasie mowy końcowej prokuratora, nie był także obecny w trakcie publikacji wyroku. Pozbawienie oskarżonego pomocy tłumacza w powyższych okolicznościach stanowiło rażące naruszenie normy gwaran-cyjnej sformułowanej w art. 6 k.p.k. art. 204 § 1 pkt 2 k.p.k., a zarazem ograniczenie prawa do obrony, gdyż nie miał możliwości zrozumienia mów końcowych przed udzieleniem mu ostatniego słowa, a tym samym możli-wości ustosunkowania się do głosów stron, ponadto nie został w sposób prawidłowy pouczony o przysługujących mu środkach zaskarżenia. Wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia 30 października 2006 r. został następnie zaskarżony apelacją przez obrońcę oskarżonego, który jednakże nie zapoznał z jej treścią oskarżonego ani nie przedstawił mu dowodu jej wniesienia. Obrońca następnie poinformował Sąd i skazanego zawiado-mieniem z dnia 26 stycznia 2007 r. o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Od powyższego wyroku apelację osobistą wywiódł także Jamal A., załączając do niej wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu. Sąd Okręgowy w O. na rozprawie w dniu 22 marca 2007 r., prowa-dzonej bez udziału tłumacza, który został zwolniony z obowiązku stawien-nictwa, postanowił o przesłaniu akt do Sądu Rejonowego w N., celem pod-jęcia decyzji procesowych co do apelacji oskarżonego, zaś Prezes tego sądu zarządzeniem z dnia 28 marca 2007 r. odmówił przyjęcia tego środka odwoławczego, wobec wniesienia go po terminie. Zażalenie wniesione na powyższe postanowienie nie zostało uwzględnione, nie został także rozpo-znany wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, mimo sta-nowiska Sądu Okręgowego wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia i dwukrotnych ponagleń Sądu Okręgowego. Ponownie nie rozpoznano wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu, który został wyznaczony dopiero zarządzeniem Przewodniczącego Sądu Okręgowego w O. z dnia 6 czerw-ca 2007 r. Powyższy sposób procedowania w rażący sposób naruszył przepisy art. 78 § 1 k.p.k. w zw. art. 6 k.p.k. i uniemożliwił korzystanie przez 6 oskarżonego z pomocy obrońcy z urzędu w postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu do wniesienia apelacji. Wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia 30 października 2006 r. został przesłany do tłumaczenia na język arabski dopiero w dniu 16 sierpnia 2007 r. Sąd Okręgowy w O., akceptując wbrew normie z art. 440 k.p.k. po-wyższe uchybienia procesowe rozpoznawał sprawę Jamala A. w dalszym ciągu, ogłaszając następnie wyrok na rozprawie w dniu 9 lipca 2007 r. bez udziału biegłego tłumacza języka arabskiego, który nie stawił się pomimo prawidłowego zawiadomienia o terminie rozprawy. Zarówno na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji, jak i w trakcie postępowania odwoławczego Sądy dopuściły się rażących naruszeń wskazanych powyżej przepisów prawa procesowego. Oskarżony nie znający języka polskiego w stopniu umożliwiającym korzystanie z przy-sługujących mu na gruncie Kodeksu postepowania karnego uprawnień procesowych – tak jak w tej sprawie – powinien mieć zapewnioną pomoc biegłego tłumacza oraz otrzymywać odpisy wyroków w języku ojczystym, co z kolei pozwoliłoby mu na wnoszenie własnoręcznych środków odwo-ławczych w przepisanych terminach. W powyższej sprawie Sąd ad quem zignorował naruszenia przysługującego oskarżonemu prawa do obrony do-konane przez Sąd meriti, przyzwalając na ich kontynuowanie także na eta-pie postępowania międzyinstancyjnego, kiedy to oskarżony pozbawiony był – z naruszeniem art. 78 § 1 k.p.k. – pomocy obrońcy z urzędu na skutek nierozpoznania kolejnych wniosków o jego wyznaczenie. Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. Rozpoznając ponownie sprawę w postępowaniu odwoławczym Sąd Okręgowy w O. w drodze stosownych zarządzeń spowoduje aby sprawa Jamala A. została rozpoznana zgodnie z całokształtem norm o charakterze gwarancyjnym ustanowionych w Kodeksie postępowania karnego. 7