III CZP 104/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN H. Ciepła. Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys (sprawozdawca), W. Łysakowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Eugeniusza R. i Janiny R. z udziałem Włodzimierza S. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krośnie postanowieniem z dnia 25 listopada 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wniosek o rozgraniczenie nieruchomości złożony przez legitymowanego właściciela i skutkujący wszczęcie postępowania z udziałem samoistnego posiadacza nieruchomości objętej rozgraniczeniem przerywa bieg terminu zasiedzenia?"podjął następującą uchwałę:Wniosek właściciela nieruchomości o jej rozgraniczenie nie przerywa biegu zasiedzenia w stosunku do samoistnego posiadacza tej nieruchomości.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Jaśle postanowieniem z dnia 18 lipca 1986 r. stwierdził, że Janina R. i Eugeniusz R. nabyli w drodze zasiedzenia na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej własność działki nr 2417/3 o powierzchni 1 a 36 m2 z dniem 2 grudnia 1985 r., działki nr 2417/1 o powierzchni 95 m2 z dniem 6 maja 1986 r. Sąd ten ustalił, że w dniu 2 grudnia 1965 r. pomiędzy wnioskodawcami a uczestnikiem, Włodzimierzem S., została zawarta w PBN w J. warunkowa umowa sprzedaży działki nr 13/1 wraz ze znajdującą się na niej częścią budynku mieszkalnego. Chociaż Skarb Państwa nie skorzystał z prawa pierwokupu działki - strony nie sporządziły umowy przenoszącej własność nieruchomości na rzecz wnioskodawców. Uprzednio, w 1958 r., rodzice uczestnika postępowania zawarli z wnioskodawcami nieformalną umowę sprzedaży 3/4 części budynku mieszkalnego oraz zajmowanych przez ten budynek działek. W związku z tym wnioskodawcy weszli w posiadanie całego budynku oraz działek noszących obecnie oznaczenie 2417/3 i 2417/1 i stan taki trwający nadal prowadzi do zasiedzenia. Wnioskodawcy weszli w posiadanie działek na podstawie nieformalnych umów przeniesienia własności nieruchomości i są posiadaczami w złej wierze. Uczestnik postępowania w oświadczeniu z dnia 2 grudnia 1965 r. zrzekł się wszelkich praw do nieruchomości i znajdującego się na niej budynku, przyznając, że za właścicieli nieruchomości uważa wnioskodawców, co stanowi potwierdzenie faktu posiadania przez nich przymiotu samoistnych posiadaczy.Od powyższego postanowienia wniósł rewizję uczestnik postępowania, zarzucając między innymi, że przed upływem terminu zasiedzenia jego bieg został przerwany przez złożenie wniosku o rozgraniczenie nieruchomości, objętej postępowaniem o stwierdzenie zasiedzenia.Rozpoznając rewizję uczestnika postępowania Sąd Wojewódzki powziął poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz w przytoczonym na wstępie pytaniu prawnym.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedstawione pytanie prawne dotyczy kontrowersyjnego w doktrynie i judykaturze problemu odpowiedniego stosowania przepisu art, 123 § 1 pkt 1 k.c. do przerwania biegu zasiedzenia oraz wykładni rodzajów czynności, które - podjęte przed odpowiednim organem - powodują przerwanie biegu przedawnienia. W judykaturze zwracano uwagę, że odpowiednie stosowanie przepisów o biegu przedawnienia roszczeń powinno uwzględniać specyfikę i cel instytucji zasiedzenia, która jest sposobem nabycia własności przez nieuprawnionego posiadacza wskutek faktu długotrwałego posiadania, Z tych przyczyn oraz z uwagi na interes społeczny, przemawiający za ułatwieniem nabycia nieruchomości przez zasiedzenie, przyjęto pogląd, że przerwanie biegu zasiedzenia następuje przez utratę samoistnego posiadania, w związku z czym właściciel nieruchomości musi podjąć akcję zmierzającą bezpośrednio do przerwania posiadania, Do takich czynności zaliczono wytoczenie powództwa o wydanie rzeczy, wniosek o dział spadku. Natomiast inne czynności właściciela przed sądem (lub innym, upoważnionym organem), podjęte w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia i zabezpieczenia praw własności, jak powództwo o ustalenie prawa, powództwo posesoryjne i wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, które nie powodują skutków utraty samoistnego posiadania, nie przerywają biegu zasiedzenia.W danym wypadku właściciel nieruchomości, będącej w samoistnym posiadaniu wnioskodawców, wystąpił przeciwko właścicielom sąsiadujących nieruchomości o ustalenie przebiegu granic. Właściciel zatem nie wykonywał swych uprawnień wynikających z tytuł prawa własności do faktycznego władania rzeczą w stosunku do samoistnego posiadaczy, a jego działanie nie zmierzało i nie mogło zmierzać do wzruszenia posiadania. Istotą rozgraniczenia bowiem jest ustalenie i utrwalenie lub korekta przebiegu granic. Jeżeli rozgraniczenie dotyczy gruntu, który znajduje się w stanie zasiadywania (status usu capiendi), to rozgraniczenie, ze względu na swój cel, nie godzi w stan samoistnego posiadania, lecz jedynie zmierza do jego skonkretyzowania. Okoliczność, że samoistny posiadacz nieruchomości wziął udział w sprawie o rozgraniczenie nie ma znaczenia. Uczestnikami koniecznymi w sprawie o rozgraniczenie są właściciele gruntów przyległych do przedmiotu rozgraniczenia i oni powinni być wezwani do udziału w sprawie. Natomiast wezwanie do sprawy innych osób, w tym posiadaczy pod tytułem właściciela, zależy od uznania sądu, a udział tych osób nie ma wpływu na zakres i charakter postępowania o rozgraniczenie. Rozstrzygnięcie sądu musi dać sądowy wyraz twierdzeniom i żądaniom właściciela, te zaś nie pozwalały na wydanie orzeczenia prowadzącego do przerwania posiadania,Z przytoczonych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.