II CR 143/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Skierkowska.Sędziowie SN: K. Kołakowski, W. Łysakowski (spr.).Protokolant: M. Czarnecka.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 12 października 1988 r., sprawy z powództwa Jacques J. S.A. Cholet Francja - reprezentowanego przez Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego "Polservice" w Warszawie przeciwko Przedsiębiorstwu Zagranicznemu Produkcyjno-Handlowemu "Oceanie" w Gdańsku o ustalenie i zapłatę na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 1987 r., sygn. akt I C 178/87 uchyla zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i przekazuje sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dn. 19.08.1987 r. Sąd Wojewódzki w Gdańsku - ustalił, że pozwany dopuścił się aktu nieuczciwej konkurencji wobec powoda oraz naruszył prawa powoda do oryginalnego liternictwa znaku towarowego "NEW MAN" i - nakazał pozwanemu zrzeczenie się przed Urzędem Patentowym PRL praw z tytułu rejestracji znaku towarowego "NEW WAVE" (R-60633), a nadto: natychmiastowe zaprzestanie oznaczania produkowanych wyrobów kosmetycznych opatrzonych tymże znakiem towarowym, usunięcia z rynku polskiego wyrobów kosmetycznych z tym znakiem towarowym, usunięcie tego znaku towarowego z opakowań, ofert, środków reklamy oraz wszelkich innych pism;-nakazał pozwanemu zamieszczenie w prasie lokalnej miast wojewódzkich, w tym również w "Życiu Warszawy", stosownego oświadczenia uwzględniającego treść wyroku;-oddalił powództwo w pozostałym zakresie (odnośnie do roszczeń odszkodowawczych).Sąd Wojewódzki poczynił m. in. następujące ustalenia faktyczne:Logogryf "NEW MAN" został utworzony w 1968 r. na zamówienie powoda. Prawa autorskie do tego logogryfu powód nabył w drodze cesji z dn. 25.01.1985 r. od Compagne Dʼesthetique Industrielle w Sevres (Francja). Od czasu utworzenia logogryfu powód używa go jako znaku towarowego. Na ten znak towarowy uzyskał on prawa ochronne w wielu (ponad siedemdziesięciu) krajach.W dn. 7.05.1984 r. powód zgłosił tenże znak towarowy do rejestracji w Urzędzie Patentowym PRL (sygn. Z-82001). Urząd Patentowy powiadomił zgłaszającego, że przy badaniu znaku towarowego stwierdził, iż znak podobny w rozumieniu ustawy o znakach towarowych, a mianowicie znak towarowy "NEW WAVE" został już "zarejestrowany na rzecz pozwanego (R-60633) z pierwszeństwem od 30.04.1984 r. i w związku z tym wezwał "zgłaszającego do wypowiedzenia się w kwestii kolizji między przeciwstawionymi znakami towarowymi. Postępowanie w tej sprawie (Z-82001) zostało z inicjatywy zgłaszającego zawieszone (postanowieniem z dn. 14.04.1987 r.).Powód powiadomił pozwanego o zaistniałej sytuacji i zażądał zrzeczenia się praw wynikających z rejestracji znaku towarowego "NEW WAVE" oraz podjęcia przed Urzędem Patentowym czynności zmierzających do wykreślenia tego znaku z rejestru znaków towarowych. Pozwany odmówił spełnienia tego żądania i zaproponował, że nie wniesie sprzeciwu odnośnie rejestracji znaku towarowego powoda, jeżeli ten zgodzi się na rejestrację znaku towarowego "NEW WAVE" w pozostałych krajach socjalistycznych (znak towarowy powoda - logogryf "NEW MAN" uzyskał już rejestracje w tych krajach). Propozycji tej powód nie przyjął.Na podstawie powyższych ustaleń faktycznych Sąd Wojewódzki uznał, że w świetle stanowiska Urzędu Patentowego PRL znaki towarowe "MEW MAN" i "NEW WAVE" są - w rozumieniu ustawy o znakach towarowych - podobne, a że nie może być mowy o przypadkowej zbieżności tych znaków, gdyż Firmy stron działają w tej samej branży (wyroby kosmetyczne), należało przyjąć, iż pozwany, zgłaszając do rejestracji "naśladowczo rozwiązany" znak towarowy "NEW WAVE" i uzyskując prawa ochronne wynikające z rejestracji tego znaku, dopuścił się aktu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów Konwencji Paryskiej z dn. 20.03.1983 r., o ochronie własności przemysłowej (w brzmieniu Aktu Sztokholmskiego z dn. 14.07.1967 r., ratyfikowanego przez Polskę dn. 24.03.1975 r. -Dz. U. Nr 9, poz. 52) oraz naruszenia praw autorskich powoda do znaku towarowego "NEW MAN". W konsekwencji, żądania pozwu są uzasadnione, z wyjątkiem żądań odszkodowawczych, które nie zostały wykazane.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżył pozwany (w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu), powołując podstawy rewizyjne określone w art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c. Zdaniem skarżącego Sąd I instancji nie wyjaśnił istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, a zwłaszcza kwestii podobieństwa obu znaków towarowych. Gdy zaś chodzi o prawo materialne, to zostały naruszone przepisy ustawy z dn. 2.08.1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn.: Dz. U. z 1930 r. Nr 56, poz. 467) oraz przepisy art. 23 i 24 k.c., brak bowiem było podstaw do ich zastosowania. Nakazanie pozwanemu zrzeczenia się przed Urzędem Patentowym PRL praw z tytułu rejestracji znaku towarowego "NEW WAVE" narusza przepis art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy z dn. 15.02.1985 r., o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 17) w związku z art. 2 § 3 k.p.c.Powód wniósł o oddalenie rewizji pozwanego. W jego przekonaniu sprawa podlega rozpoznaniu na podstawie przepisów Konwencji Berneńskiej z dn. 9.09.1886 r. o ochronie dzieł literackich i artystycznych (ratyfikowanej przez Polskę - Dz. U. z 1935 r. Nr 84, poz. 515), ustawy z dn. 10.07.1952 r. o prawie autorskim (Dz. U. Nr 34, poz. 234 z późn. zm.), art. 23 i 24 k.c., Konwencji Paryskiej z dn. 20.03.1983 r.) w brzmieniu Aktu Sztokholmskiego z dn. 14.07.1967 r.), ustawy z dn. 2.08.1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ustawy z dn. 15.02.1985 r. o znakach towarowych i na tych przepisach zostało oparte zaskarżone przez pozwanego orzeczenie. Trafne jest też stanowisko Sądu Wojewódzkiego w kwestii podobieństwa znaków towarowych "NEW MAN" i "NEW WAVE".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Przede wszystkim należy zauważyć, że ustalenia faktyczne zostały poczynione na podstawie twierdzeń powoda zawartych w jego pismach procesowych. Z protokołu rozprawy z dn. 5.08.1987 r., jedynej w sprawie rozprawy sądowej, wynika, że Sąd Wojewódzki ograniczył się do wysłuchania twierdzeń pełnomocnika powoda i zarzutów pełnomocnika pozwanego. Mimo że okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy były sporne, nie został przeprowadzony żaden dowód. Do takich spornych, a nie wyjaśnionych okoliczności należały: podobieństwo znaków towarowych "NEW MAN" i "NEW WAVE", wartość artystyczna znaku towarowego "NEW MAN", konkurencyjność towarów obu Firm na rynku polskim itp., a w istocie wszystkie okoliczności faktyczne, które dawałyby podstawy do wniosku, że w związku z rejestracją przez pozwanego znaku towarowego "NEW WAVE" powodowi służy ochrona przewidziana w prawie autorskim oraz w przepisach normujących zwalczanie nieuczciwej konkurencji, niezależnie od ochrony przewidzianej w ustawie o znakach towarowych. Zarzut niewyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych jest zatem uzasadniony, co skutkuje uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).2. Z treści zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sąd Wojewódzki udzielił powodowi ochrony prawnej na podstawie przepisów prawa autorskiego i przepisów normujących zwalczanie nieuczciwej konkurencji, z tym wszakże, iż miał na uwadze - nie normy prawa wewnętrznego zawarte w ustawie z dn. 10.07.1952 r. - Prawo autorskie i w ustawie z dn. 2.08.1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, lecz uregulowania zawarte w aktach prawnych ratyfikowanych przez Polskę, a mianowicie w Konwencji Berneńskiej z 1886 r. o ochronie własności literackiej (naukowej) i artystycznej oraz w Konwencji Paryskiej z 1883 r. o ochronie własności przemysłowej. Zdaniem stron, nie znajdującym wprost oparcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Sąd ten przychylił się również do stanowiska powoda, że przez rejestrację znaku towarowego "NEW WAVE" pozwany naruszył dobra osobiste powoda w rozumieniu art. 23 i 24 k.c., a w konsekwencji, że również na tej podstawie prawnej podlegają one ochronie. Wreszcie, zdaniem Sądu Wojewódzkiego powodowi służy, niezależnie od udzielonej mu ochrony sądowej, ochrona przewidziana w ustawie z dn. 15.02.1985 r. o znakach towarowych, której to ochrony może żądać w postępowaniu administracyjnym przed Urzędem Patentowym PRL. Dokonana przez Sąd Wojewódzki wykładnia przepisów prawa materialnego jest tylko w części trafna.Trafne jest przede wszystkim stanowisko, że powód może, a raczej powinien żądać ochrony znaku towarowego "NEW MAN" w postępowaniu przed Urzędem Patentowym PRL, stosownie do przepisów ustawy o znakach towarowych. Rzeczą tego Urzędu pozostanie wówczas rozstrzygnięcie, czy będą to przepisy uchylonej ustawy z dn. 28.03.1963 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 73), pod rządem której pozwany uzyskał prawa ochronne do znaku towarowego "NEW MAN", czy też obecnie obowiązującej (od 1.07.1985 r.) ustawy z dn. 15.02.1985 r., a także czy znak towarowy "NEW WAVE" jest powszechnie znany w kraju.Powodowi może służyć ochrona sądowa na podstawie przepisów Prawa autorskiego (ustawa z dn. 10.07.1952 r.), które to przepisy nie naruszają postanowień Konwencji Berneńskiej o ochronie własności literackiej (naukowej) i artystycznej, ratyfikowanej przez Polskę (w redakcji rzymskiej z 1928 r.) Warunkiem udzielenia tej ochrony będzie wykazanie, że znak towarowy "NEW MAN" jest dziełem w rozumieniu prawa autorskiego (przedmiotem ochrony autorskiej), a w przypadku wykazania, że powodowi, służy uprawnienie do autorstwa tego dzieła (z materiału sprawy wynika, że twórcą logogryfu "NEW MAN" jest Raymond Loewy) i wreszcie, że przez rejestrację znaku towarowego "NEW WAVE" pozwany, to prawo naruszył (chodzi o sporną kwestią podobieństwa obu znaków towarowych). O zasadności roszczenia powoda opartego na tej podstawie prawnej Sąd Wojewódzki będzie mógł orzec po dokonaniu niezbędnych ustaleń faktycznych.Znak towarowy jest dobrem prawnym o charakterze majątkowym. W judykaturze i w piśmiennictwie wyrażony jest pogląd, że znak towarowy może niekiedy mieć charakter osobisto-majątkowy. Taki charakter przypisuje się znakom towarowym spełniającym jednocześnie funkcje znaków firmowych (gdy figuruje w nich nazwa firmy lub nazwisko osoby fizycznej). Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego poglądu. Celem znaku towarowego, jego funkcją nie jest indywidualizacja podmiotu (przedsiębiorcy), lecz odróżnienie towarów na podstawie kryterium ich pochodzenia, nie można zatem dopatrywać się w nim elementu osobistego. W konsekwencji, znak towarowy - jako dobro prawne o charakterze wyłącznie majątkowym nie podlega ochronie na podstawie przepisów art. 23 i 24 k.c., traktujących o ochronie dóbr osobistych. Dotyczy to znaku towarowego powoda, który jest typowym znakiem towarowym.Pozostaje jeszcze kwestia trafności wykładni, wedle której naruszenie znaku towarowego, skutkujące roszczenie ochrony przewidzianej w przepisach ustawy o znakach towarowych, stanowi akt nieuczciwej konkurencji w rozumieniu ustawy z dn. 2.08.1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Za taką wykładnią wypowiedziała się judykatura Sądu Najwyższego z okresu międzywojennego (zob. orzeczenie SN z dn. 6.02.1929 r., RW 2277/28 - OSP 9/1929), podzielała w zasadzie to stanowisko doktryna. Wszakże już w tym czasie został wypowiedziany pogląd odmienny, według którego przepisy ówczesnego rozporządzenia Prezydenta RP z dn. 22.03.1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych (Dz. U. Nr 39, poz. 384), a konkretnie przepisy art. 188 i 190 rozporządzenia normujące ochronę znaków towarowych, są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów ustawy z dn. 2.08.1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (art. 1 i 6 ustawy). Podkreślono przede wszystkim, że każdy z tych aktów prawnych traktuje o innym przedmiocie ochrony. Jeżeli bowiem przedmiotem ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jest ochrona działalności przedsiębiorcy w najszerszym zakresie przed zamachami na tę działalność, to przedmiotem rozporządzenia o ochronie znaków towarowych jest ochrona ściśle skonkretyzowanych praw specjalnych, praw mających swoje odrębne istnienie w domenie norm chronionych działalność przedsiębiorcy i regulujących prawidłowy obrót przemysłowo-handlowy.Rozważając zagadnienie na gruncie obecnie obowiązującego prawa (obowiązuje nadal ustawa z dn. 2.08.1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, a problematyką znaków towarowych reguluje odrębna ustawa z dn. 15.02.1985 r., o znakach towarowych), skład orzekający w sprawie uznaje za prawidłową taką wykładnię przepisów obu ustaw, która odpowiada przytoczonemu wyżej poglądowi, a mianowicie, że przepisy o ochronie znaków towarowych zawarte w ustawie z dn. 15.02.1985 r. o znakach towarowych są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów ustawy z dn. 2.08.1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Za trafnością takiej wykładni przemawia - poza argumentem, iż obie - ustawy traktują o innym przedmiocie ochrony prawnej - inna natura (charakter) naruszeń praw chronionych tymi ustawami, odmienność sankcji za te naruszenia, odmienność rozwiązali w kwestii przedawnienia roszczeń itp. Przy takim rozumieniu norm obu aktów prawnych nie wchodzi w grę kolizja sankcji za ich naruszenie. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (art. 1 ust. 2) nie daje podstawy do orzeczenia przez sąd o nieważność znaku towarowego, gdyż jest to domena zastrzeżona w ustawie o znakach towarowych dla Urzędu Patentowego PRL, ani też do nakazania, jak uczynił to Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, by pozwany zrzekł się przed Urzędem Patentowym PRL praw z tytułu rejestracji znaku towarowego "NEW WAVE".Konsekwencją przyjętego stanowiska jest uznanie, że przepisy ustawy z dn. 2.08.1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie mogą stanowić materialnoprawnej podstawy roszczenia powoda dochodzonego w sprawie. Nie zostały przez to naruszone postanowienia Konwencji Paryskiej z 1883 r. o ochronie własności przemysłowej (w brzmieniu Aktu Sztokholmskiego), gdyż przepisy obowiązującej ustawy o znakach towarowych, zapewniające ochronę znaku towarowego powoda na terytorium Polski, postanowień tych nie naruszają.Z powyższych zasad orzeczono jak w sentencji.