IV KK 337/16

Sygn. akt IV KK 337/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 marca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Grubba (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Rafał Malarski (sprawozdawca) Protokolant Danuta Bratkrajc przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga w sprawie R. C. skazanego z art. 223 § 1 kk i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 9 marca 2017 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt II K …/09, uchyla zaskarżony wyrok w części nakładającej na R. C. obowiązek pozostawania w miejscu stałego pobytu, z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Z., wyrokiem z 30 września 2015 r., uznał m.in. R. C. za winnego popełnienia w dniu 14 września 2007 r. przestępstwa określonego w art. 2 223 § 1 k.k., art. 160 § 1 k.k. i art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 57a § 1 k.k. i za to – na mocy art. 223 § 1 k.k. przy zast. art. 11 § 3 k.k. oraz art. 37b k.k., art. 34 § 1a pkt 1 i 2 k.k. i art. 35 § 1 k.k. – skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 2 lat ograniczenia wolności, przy czym ta ostatnia polegała na zobowiązaniu oskarżonego do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym oraz obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego w wymiarze 10 godzin dziennie; na mocy art. 41b § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz wstępu na imprezy masowe organizowane na terenie RP na okres 5 lat, uznając, że przestępstwo zostało popełnione w związku z taką imprezą, a udział oskarżonego w imprezach masowych zagraża dobrom chronionym prawem. Wyrok ten stał się w stosunku do R.C. prawomocny w dniu 8 października 2015 r. Kasację od wskazanego prawomocnego wyroku w odniesieniu do R.C. na jego korzyść w części, w której nie określono czasu wykonywaniu obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego, wniósł Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny. Zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 35 § 3 k.k. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 kwietnia 2016 r.), polegające na zaniechaniu określenia czasu wykonywania obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem dozoru elektronicznego w wymiarze 10 godzin dziennie, orzeczonego wobec R.C. w związku z wymierzeniem – obok kary 6 miesięcy pozbawienia wolności – kary 2 lat ograniczenia wolności, pomimo że przepis ten nakazuje określenie czasu wykonywania tego obowiązku w wymiarze nie dłuższym niż 12 miesięcy i 70 godzin w stosunku tygodniowym - wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z. Obecny na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej zmodyfikował wniosek kasacyjny, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku „w części dotyczącej dozoru elektronicznego”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 3 Kasacja okazała się zasadna, choć wskazany w niej zakres zaskarżenia ujęty został zbyt wąsko, niezgodnie z treścią art. 447 § 2 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. Należało zatem przyjąć, że kasacja w niniejszej sprawie skierowana została przeciwko całości rozstrzygnięcia o karze ograniczenia wolności. Przed przystąpieniem do oceny zarzutu kasacyjnego warto odnotować, że wydane w trybie art. 13 k.k.w. postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z 12 maja 2016 r., w którym stwierdzono, iż „dozór elektroniczny winień obowiązywać w okresie 12 miesięcy kary ograniczenia wolności oraz 70 godzin w stosunku tygodniowym”, nie było w stanie wywołać skutków prawnych. Przywołany przepis prawa karnego wykonawczego określa wszak instytucję mającą na celu rozstrzygnięcie wyłaniających się wątpliwości co do wykonania orzeczenia lub obliczenia kary; w żadnym razie za pomocą tej regulacji nie wolno kreować nowych rozstrzygnięć, których brakuje w prawomocnym wyroku (zob. wyrok SN z 29 czerwca 2011 r., III KK 446/10). Przechodząc do zasadniczej kwestii, trzeba stwierdzić: skoro Sąd Rejonowy w Zabrzu wymierzył R. C. karę ograniczenia wolności w postaci przewidzianej w art. 34 § 1 pkt 2 k.k., to zobligowany był jednocześnie – na podstawie art. 35 § 3 k.k. – określić czas wykonywania obowiązku polegającego na pozostawaniu w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego, przy czym czas jego wykonywania nie mógł być dłuższy niż 12 miesięcy oraz 70 godzin w stosunku tygodniowym i 12 godzin w stosunku dziennym. Tymczasem w zaskarżonym wyroku określono tylko ostatni z tych elementów, dopuszczając się w ten sposób rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia art. 35 § 3 k.k. (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2015 r. do 15 kwietnia 2016 r.). Konieczność uwzględnienia kasacji jawiła się zatem w stopniu ewidentnym, tyle że w zakresie szerszym niż postulował to skarżący. O ile bowiem nie sposób uznać za dopuszczalne uchylenie wyroku w części niezawierającej takiego czy innego elementu danego rodzaju kary lub środka karnego, o tyle w sytuacji, gdy taka kara lub środek karny występuje w dwu lub wielu wariantach, uchylenie jednego z wariantów ocenić wypada jako dozwolone. Odmienne podejście, stanowiące przejaw niepożądanego formalizmu, byłoby z punktu widzenia celów 4 procesu karnego, w tym zwłaszcza nakazu rozstrzygania spraw w rozsądnym terminie, zdecydowanie dysfunkcjonalne. Z tych to racji, skoro charakterystyczną cechą kary ograniczenia wolności jest możliwość orzekania jej w różnych wariantach, Sąd Najwyższy – akceptując zapatrywanie skarżącego, iż jedna z zastosowanych wobec R.C. postaci kary ograniczenia wolności, to jest obowiązek pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego, orzeczona została w jaskrawo wadliwy sposób – podjął decyzję o uchyleniu zaskarżonego wyroku w tej części. Z uwagi jednak na art. 4 ustawy nowelizującej z 11 marca 2016 r. (Dz. U. poz. 428) – stanowiący, że do osób skazanych, wobec których orzeczono przed dniem wejścia w życie tej ustawy (chodzi o datę 15 kwietnia 2016 r.) choćby nieprawomocnie karę ograniczenia wolności polegającą na obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu, z zastosowaniem dozoru elektronicznego, stosuje się przepisy dotychczasowe – wykluczający w hipotetycznym ponownym postępowaniu możliwość zastosowania in concreto nieobowiązującego już przepisu art. 35 § 3 k.k., niecelowe stało się wydanie przez instancję kasacyjną jakiegokolwiek orzeczenia następczego (zob. wyrok SN z 15 kwietnia 2015 r., IV KK 413/14). Dlatego orzeczono jak w dyspozytywnej części wyroku (art. 537 § 2 k.p.k.). Kategoryczność treści art. 638 k.p.k. zbędnym uczyniła wydanie rozstrzygnięcia o kosztach związanych z rozpoznaniem kasacji wniesionej przez podmiot wymieniony w art. 521 § 1 k.p.k. kc