III KZ 17/21

Sygn. akt III KZ 17/21 POSTANOWIENIE Dnia 1 kwietnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz w sprawie A. S. oskarżonej z art. 212 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 1 kwietnia 2021 r., zażalenia obrońcy oskarżonej na zarządzenie upoważnionego sędziego Sądu Okręgowego w L. z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt V Ka (…), w przedmiocie odmowy przyjęcia skargi na wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 21 listopada 2019 r. sygn. akt V Ka (…), p o s t a n o w i ł uchylić zaskarżone zarządzenie i przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE A. S. i J. S. zostały oskarżone przez R. S. o popełnienie przestępstwa z art. 212 § 1 k.k. Wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia 8 maja 2019 r., sygn. akt II K (…), oskarżone zostały uniewinnione od ciążących na nich zarzutów. Sąd Okręgowy w L., wyrokiem z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt V Ka (…), uchylił wyrok Sądu I instancji, przekazując sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W dniu 7 stycznia 2020 r. oskarżone sporządziły skargę na wyrok Sądu odwoławczego, która została przyjęta przez Sąd Okręgowy w L. jako 2 odpowiadająca warunkom formalnym i przekazana do rozpoznania Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy, postanowieniem z dnia 2 września 2020 r., sygn. akt III KS (…), zwrócił akta sprawy Sądowi Okręgowemu w L. w celu wezwania oskarżonych do uzupełnienia braku formalnego pisma procesowego zawierającego skargi, przez sporządzenie i podpisanie go przez adwokata lub radcę prawnego, a w dalszej kolejności ewentualnie w celu usunięcia braków fiskalnych skargi. Sąd Okręgowy w L. wezwał oskarżone do uzupełnienia w terminie 7 dni braku formalnego pisma z dnia 7 stycznia 2020 r., poprzez sporządzenie i podpisanie skargi przez adwokata, radcę prawnego lub radcę Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej pod rygorem uznania tego pisma za bezskuteczne. W dniu 24 września 2020 r. adwokat F.P. reprezentujący obydwie oskarżone złożył do Sądu Okręgowego w L. skargę na wyrok sądu odwoławczego wraz z wnioskiem o zwolnienie skarżących od opłaty od skargi z uwagi na ich złą sytuację materialną. Sąd Okręgowy w L., postanowieniem z dnia 25 września 2020 r., nie uwzględnił wniosku o zwolnienie skarżących od opłaty, zaś w dniu 2 października 2020 r. skierował do obrońcy oskarżonych oraz każdej z nich osobno wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi „przez dołączenie dowodu uiszczenia opłaty od kasacji w kwocie 450 zł”. Dnia 14 października 2020 r. obrońca oskarżonych przedstawił dowód wpłaty kwoty w wysokości 450 zł na rachunek bankowy Sądu. W odpowiedzi na zapytanie Sądu doprecyzował, że opłata od skargi w kwocie 450 zł została dokonana przez J.S. i dotyczy jej osoby. Zaznaczył też, że wniósł opłatę w wysokości zgodnej z doręczonym mu wezwaniem, co nie może powodować ujemnych skutków procesowych dla drugiej oskarżonej, A. S. Upoważniony sędzia Sądu Okręgowego w L., zarządzeniem z dnia 2 listopada 2020 r., przyjął skargę obrońcy oskarżonej J. S., natomiast zarządzeniem z dnia 30 grudnia 2020 r. odmówił przyjęcia skargi obrońcy A. S., wobec nieuzupełnienia w terminie braku formalnego - nieuiszczenie wymaganej opłaty. Na zarządzenie to wniósł zażalenie obrońca A. S., stawiając zarzuty: 3 1. obrazy przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść zarządzenia, tj.: 1. art. 16 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. oraz art. 86 k.p.k. – poprzez udzielenie stronie mylnego pouczenia co do ciążących na niej obowiązków w postaci literalnego wezwania dwóch oskarżonych do uiszczenia jednej opłaty wyrażonej w piśmie konkretną kwotą, a następnie egzekwowanie ujemnych skutków owego mylnego pouczenia poprzez odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, co w konsekwencji naruszyło podstawowe prawo A. S. do obrony; 2. art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. – poprzez jego wadliwe zastosowanie i odmowę przyjęcia skargi obrońcy A. S. do rozpoznania, podczas gdy w niniejszej sprawie nie doszło do prawidłowego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, co uniemożliwia zastosowanie wobec oskarżonej rygoru odmowy przyjęcia jej skargi do rozpoznania; 3. błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zarządzenia, który mógł mieć wpływ na jego treść, poprzez wadliwe uznanie, iż w niniejszej sprawie doszło do nieuzupełnienia braku formalnego w terminie, podczas gdy pismo skierowane do obrońcy w trybie art. 120 § 1 k.p.k. zawierało wyraźne wezwanie do uiszczenia wyłącznie jednej opłaty w wysokości 450 zł, która to opłata została prawidłowo i w terminie uiszczona. Podnosząc powyższe, obrońca wzniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia oraz przyjęcie skargi obrońcy A. S. na wyrok sądu odwoławczego do dalszego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie obrońcy oskarżonej zasługuje na uwzględnienie. Procedowanie Sądu Okręgowego w L. w niniejszej sprawie nie było prawidłowe, czego jedną z konsekwencji stanowi obecne postępowanie zażaleniowe. Kierując wezwanie do uzupełnienia braku formalnego, polegającego na braku opłaty od skargi (mylnie nazwanej w treści wezwania kasacją), Sąd popełnił dwa błędy. Po pierwsze, zignorował fakt, że od dnia 5 października 2019 r. – a więc wejścia w życie nowelizacji Kodeksu postępowania karnego z dnia 19 lipca 2019 4 r.), wezwanie do uzupełnienia braku pisma procesowego kieruje się bezpośrednio do osoby, która je wniosła – w tym przypadku był to autor skargi, a zarazem obrońca oskarżonych. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2020 r., sygn. akt III KZ 21/20). Drugim błędem Sądu było niedokładne określenie sposobu uzupełnienia braku formalnego. W wezwaniu adresowanym do obrońcy oskarżonych Sąd nakazał uiścić opłatę w kwocie 450 zł, nie zaznaczając, że kwota ta dotyczy jednej skarżącej, i powinna być podwojona z uwagi na to, że skarżące są dwie. Na taką konieczność uprzedzająco zwrócił uwagę Sądowi Okręgowemu Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 września 2020 r., sygn. akt III KS 14/20. Niewłaściwe pouczenie skutkowało niewłaściwym wykonaniem obowiązku przez obrońcę oskarżonych, który wpłacił na rachunek Sądu kwotę 450 zł zamiast 900 zł. Nawet jeśli obrońca, jako podmiot profesjonalny, był świadom – zwłaszcza po otrzymanym z Sądu pytaniu, której ze skarżących dotyczy opłata - że nie jest to suma odpowiadająca wysokości opłaty od skargi w tego rodzaju sprawie, postąpił zgodnie z treścią pouczenia i wyciąganie na tej podstawie negatywnych konsekwencji procesowych dla oskarżonej A. S. należy uznać za nieuzasadnione. „Sąd powinien mieć w polu widzenia okoliczność, że uchybienia w pracy adwokata nie powinny powodować ujemnych skutków dla jego klienta. Zaniedbanie albo niewłaściwe wykonywanie obowiązków przez obrońcę nie może szkodzić oskarżonemu wówczas, gdy ten - jako właściwa strona w procesie - żadnej winy w niedopełnieniu obowiązków przez obrońcę nie ponosi” (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt V KK 669/19). W tej sytuacji, zamiast odmawiać przyjęcia skargi A. S., należało raz jeszcze wezwać autora skargi do uzupełnienia braku formalnego w postaci opłaty za skargę w kwocie 450 zł. Dopiero gdyby uchybiono temu obowiązkowi, zaistniałyby podstawy do wydania zarządzenia odmawiającego przyjęcia pisma procesowego. Nie jest natomiast zasadne wnioskowane przez obrońcę przyjęcie przez Sąd Najwyższy skargi wniesionej w imieniu A. S. na tym etapie postępowania. Oskarżona nie została zwolniona od opłaty od skargi, nie wpłaciła również dotychczas 450 zł z tytułu jej wniesienia. O ile niewłaściwa jest odmowa przyjęcia skargi na tej podstawie, wobec faktu błędnego pouczenia obrońcy, o tyle nie ma podstaw do faktycznego zwolnienia oskarżonej z tej opłaty tylko dlatego, że Sąd 5 wadliwie wezwał do usunięcia tego braku. Nic nie stoi przecież na przeszkodzie ponownemu skierowaniu do obrońcy wezwania do uiszczenia przez skarżącą opłaty od skargi wedle procedury przewidzianej w art. 120 § 1 k.p.k. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy powinien dokonać raz jeszcze kontroli wniesionej w imieniu A. S. skargi i w razie stwierdzenia braków formalnych pisma, prawidłowo wezwać jego Autora do ich usunięcia w ustawowym terminie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.