III CZP 67/89

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krystyny W. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w S. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 30 czerwca 1989 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Sieradzu postanowieniem z dnia 10 maja 1989 r. I Cr 75/89 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy jest skuteczny wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jeśli wniosek ten został oddany w polskim urzędzie pocztowym przed ogłoszeniem tegoż wyroku, a wpłynął do Sądu już po ogłoszeniu wyroku?"podjął następującą uchwałę:Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki uzasadniając zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu wyjaśnił, że wyrok zaskarżony rewizją został ogłoszony 25 XI 1988 r. Żądanie sporządzenia uzasadnienia wyroku nadano w polskim urzędzie pocztowym w dniu 24 XI 1988 r., a przesyłka ta wpłynęła do sądu 25 XI 1988 r., zapewne po ogłoszeniu wyroku. Powstała kwestia, czy rewizja wniesiona 15 II 1989 r., w terminie dwutygodniowym od doręczenia skarżącemu wyroku z uzasadnieniem, złożona została w terminie.Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego wywołuje treść przepisu art. 328 § 1 k.p.c., z której zdaniem tego Sądu wynika jednoznacznie tylko to, że żądania sporządzenia uzasadnienia wyroku nie można zgłosić później niż w terminie tygodniowym od jego ogłoszenia (w uzasadnieniu postanowienia mylnie napisano "doręczenia"). Nie wynika natomiast wprost z treści tego przepisu, że termin do żądania uzasadnienia rozpoczyna bieg dopiero od ogłoszenia wyroku i pogląd taki "wymaga określonej interpretacji". Należy również uwzględnić, że norma zawarta w art. 165 § 2 k.p.c. została ustanowiona "w interesie osoby mającej obowiązek zachowania terminu", wobec czego może budzić wątpliwości, czy przepis ten ma zastosowanie w sytuacji występującej w sprawie, w której względy celowości mogą przemawiać za liberalniejszym traktowaniem strony.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozstrzygając zagadnienie prawne miał na uwadze, co następuje:Problematyka terminów procesowych, w znaczeniu długości okresów przewidzianych do dokonywania czynności procesowych, uregulowana jest w rozdziale 4 działu I tytuł VI k.p.c. Przepisy tego kodeksu dzielą te terminy na ustawowe i sądowe, przy czym wszelkie terminy związane z wnoszeniem środków odwoławczych i innych środków zaskarżenia są terminami ustawowymi. Kodeks określa ogólnie tylko sposób ustalenia rozpoczęcia biegu terminów sądowych (art. 164 k.p.c.). Natomiast rozpoczęcie biegów terminów ustawowych określają poszczególne przepisy kodeksu, ustanawiające te terminy.W myśl art. 328 § 1 k.p.c. uzasadnienie wyroku sporządza się na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji wyroku. Zasadą jest zatem sporządzanie uzasadnienia wyroku na żądanie strony zgłoszone w przepisanym terminie.Uwzględniając zaś zasadę, że sąd doręcza wyrok z uzasadnieniem, a nie samą sentencję, ustawodawca stanowi w art. 331 k.p.c., że wyrok z uzasadnieniem doręcza się tylko stronie, która w terminie tygodniowym od ogłoszenia jego sentencji zażądała sporządzenia uzasadnienia.W obu powołanych przepisach sformułowania "od dnia ogłoszenia sentencji wyroku" nie sposób rozumieć inaczej, jak jako wyraźne określenie daty rozpoczęcia biegów ustanowionych w nich terminów ustawowych, oznaczonych w tygodniach. Sformułowanie takie nie może prowadzić do wniosku, że chodzi tylko o to, iż żądanie sporządzenia uzasadnienia wyroku można zgłosić nie później niż w terminie tygodniowym od jego ogłoszenia - jak to sugeruje Sąd Wojewódzki. Taka wykładnia pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu i dlatego nie można uznać jej za prawidłową.Według zatem § 1 art. 328 k.p.c. żądanie sporządzenia uzasadnienia wyroku strona może skutecznie zgłosić dopiero po ogłoszeniu jego sentencji. Spóźnione zgłoszenie (po upływie 7 dni) pozostanie bezskuteczne (art. 167 k.p.c.), natomiast dokonane w ogóle przed wydaniem wyroku - bezprzedmiotowe, gdyż nie można żądać uzasadnienia orzeczenia nieistniejącego.Druga wątpliwość nurtująca Sąd Wojewódzki wiąże się ze szczególnym przepisem kodeksu w stosunku do ogólnych zasad obliczania terminów, jakim jest § 2 art. 165 k.p.c. Według niego oddanie pisma procesowego w polskim urzędzie pocztowym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu.Ma rację Sąd Wojewódzki, że celem tego przepisu jest ułatwienie stronom i uczestnikom postępowania wykorzystania w pełni terminów. Nie sposób jednak zgodzić się z poglądem, że w sytuacji występującej w niniejszej sprawie, przepis ten nie ma zastosowania. Stanowiłoby to bowiem przekreślenie jego treści normatywnej, niedopuszczalne zwłaszcza przy uwzględnieniu, że omawiany przepis odnosi się zarówno do terminów procesowych, jak i do terminów prawa materialnego.Z powyższych względów przedstawione zagadnienie prawne należało rozstrzygnąć w sposób wynikający z sentencji niniejszej uchwały.W związku z treścią głosowanej uchwały Sądu Najwyższego można wyrazić przeświadczenie, iż w judykaturze tego Sądu utrwalony zostaje pogląd co do istotnej kwestii proceduralnej o możliwości skutecznego złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku tylko po ogłoszeniu jego sentencji; strona natomiast nie może skutecznie zgłosić tego wniosku jeszcze przed ogłoszeniem wyroku, niejako "na zapas", licząc się z tym, że wyrok jaki zapadnie będzie dla niej niekorzystny. W razie bezskutecznego zgłoszenia wniosku przed ogłoszeniem sentencji strona musiałaby dokonać powtórnego zgłoszenia tego wniosku w terminie liczonym od ogłoszenia, a w razie zaniedbania tej czynności miałaby możliwość wniesiona rewizji w terminie określonym w art. 371 § 2 k.p.c.Warto w związku z tym przypomnieć wcześniejszą uchwałę Sądu Najwyższego z 18.11.1980 r., III CZP 90/79, w której akceptując w zasadzie tezę, że wniosek zgłoszony przed ogłoszeniem sentencji, a więc zanim jeszcze rozpoczął bieg terminu z art. 328 § 1 i art. 331 § 2 k.p.c., nie wywołuje przewidzianych w tych przepisach skutków, wyrażono mianowicie pogląd, iż dotyczy to tylko sytuacji, gdy pismo procesowe strony zawierające powyższy wniosek nie jest dotknięte brakami formalnymi, których usunięcie zostało zarządzone przez Sąd w trybie art. 130 k.p.c. - Przytoczony pogląd Sądu Najwyższego został przeze mnie zakwestionowany w glosie, do której odsyłam czytelnika.W uzasadnieniu aktualnie głosowanej uchwały Sąd Najwyższy - kontynuując linię powołanej wyżej judykatury - stwierdził przede wszystkim trafnie, że w myśl dyspozycji art. 328 § 1 k.p.c. żądanie sporządzenia uzasadnienia wyroku strona może skutecznie zgłosić dopiero po ogłoszeniu jego sentencji, przy czym zgłoszenie wcześniejsze byłoby w istocie bezprzedmiotowe, nie można bowiem żądać uzasadnienia orzeczenia nieistniejącego. Jednakże w sprawie tej punkt ciężkości spoczywa na określeniu skutków procesowych jakie wywiera - według hipotezy art. 165 § 2 k.p.c. - oddanie wniosku, obejmującego żądanie uzasadnienia wyroku, w polskim urzędzie pocztowym - przed powyższą chwilą, gdy natomiast wpłynął on do sądu już po ogłoszeniu sentencji. Według Sądu Wojewódzkiego, przedstawiającego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, norma ta została ustanowiona w interesie osoby mającej obowiązek zachowania terminu, a w związku z tym mogą istnieć wątpliwości, czy ma ona zastosowanie w sytuacji występującej w sprawie, w której względy celowości przemawiają za liberalniejszym traktowaniem strony.Jeśli chodzi o tę ostatnio przytoczoną sugestię, to zasadnie została ona odrzucona przez Sąd Najwyższy, który trafnie stwierdza, że stanowiłoby to przekreślenie treści normatywnej przepisu art. 165 § 2 k.p.c., tym bardziej iż pozostaje on w związku z terminami prawa materialnego. Dodać zaś do tego należy tylko, że przepisy prawa procesowego - w czym zgodne są judykatura i nauka przedmiotu - podlegają ścisłej wykładni.Prekluzyjny charakter ustawowych terminów procesowych polega na tym, że zasadniczym skutkiem ich uchybienia, który następuje ipso wre, jest bezskuteczność czynności procesowej strony, polegającej w tym wypadku na żądaniu sporządzenia uzasadnienia wyroku (art. 167 k.p.c.).Termin do żądania przez stronę sporządzenia - i doręczenia - uzasadnienia wyroku jest tygodniowy (art. 328 § 1 w zw. z art. 331 § 1 k.p.c.). Długość tego terminu uwzględnia zarówno postulat szybkości tzw. postępowania międzyinstancyjnego, jak również wymiar czasu niezbędnego do napisania i złożenia wniosku. Momentem początkowym terminu (dies a quo) jest chwila ogłoszenia sentencji wyroku, a momentem końcowym (dies ad quem) jest data, w której termin upływa, tj. dzień, który nazwą odpowiada pierwszemu dniu terminu (art. 112 k.c. w zw. z art. 165 § 1 k.p.c.).Jak o tym była mowa, zasadniczą konsekwencją uchybienia terminu do żądania sporządzenia uzasadnienia wyroku - także co do jego momentu początkowego, jest bezskuteczność tej czynności procesowej strony; dalszą zaś konsekwencją uchybienia tego terminu jest, że może ona wnieść rewizję już tylko w ewentualnie otwartym dla niej terminie dwutygodniowym, biegnącym od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia wyroku (art. 371 § 2 k.p.c.).Z tych wszystkich względów uchwala Sądu Najwyższego zasługuje na aprobatę.