I CNP 33/23

I CNP 33/23 POSTANOWIENIE 27 marca 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marta Romańska na posiedzeniu niejawnym 27 marca 2024 r. w Warszawie w sprawie ze skargi A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 4 grudnia 2020 r., I ACa 992/19, wydanego w sprawie z powództwa P.P. i L.P. przeciwko A. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. o zapłatę, 1. odmawia przyjęcia do rozpoznania skargi pozwanego; 2. zasądza od skarżącego-pozwanego na rzecz powodów kwotę 1.800 (tysiąc osiemset) zł, tytułem kosztów postępowania wywołanego skargą, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia niniejszego postanowienia. A.W. UZASADNIENIE Pozwany wystąpił o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 4 grudnia 2020 r., oddalającego jego apelację od wyroku, którym Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził od pozwanego na rzecz powódki w pkt. 3 kwotę 18 423 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w I CNP 33/23 2 terminie płatności od kwoty 1 000 zł od 1 grudnia 2018 r. do dnia zapłaty, od kwoty 17 423 zł od 19 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty; w pkt. 4 kwotę 18 423 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w terminach płatności jak wyżej podane; w pkt. 6 kwotę 7 017 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 4 217 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (lit. a); kwotę 7 017 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 4 217 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (lit. b) oraz nakazującego ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 10 780,47 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych (lit. c). Skarżący stwierdził, że wskutek wydania wyroku poniósł szkodę w wysokości 69 793,24 zł, która to kwota odpowiada sumie odszkodowania z odsetkami oraz kosztami zasądzonymi zaskarżonym wyrokiem. Pozwany zaznaczył, że wzruszenie wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Wyjaśnił też, że ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia niższą niż 50 000 zł w sprawie nie przysługiwała mu skarga kasacyjna. Nie mógł też skorzystać ze skargi o wznowienie postępowania bądź skargi nadzwyczajnej. Skarżący zarzucił, że wyrok Sądu Apelacyjnego został wydany z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 129 ust. 2 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 799 ze zm., dalej jako „p.o.ś.”) w zw. z art. 136 ust. 3 p.o.ś. oraz art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 129 ust. 2 p.o.ś. w zw. z art. 136 ust. 3 p.o.ś. Na tej podstawie domagał się stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Okręgowy ustalił, że pozwany jest właścicielem i zarządcą lotniska cywilnego X. 30 stycznia 2012 r. Sejmik Województwa Wielkopolskiego podjął uchwałę nr […] w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska X. w P. (zwane dalej odpowiednio „Uchwałą” i „Lotniskiem”). Uchwała wyznaczyła zewnętrzną i wewnętrzną strefę obszaru ograniczonego użytkowania według określonych w jej treści granic. W uchwale wprowadzono szereg ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości, a także wymagania techniczne dotyczące budynków położonych zewnętrz i wewnątrz obszaru. W strefie wewnętrznej I CNP 33/23 3 wymagania techniczne polegały na obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej, zgodnej z Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej z uwzględnieniem poziomu hałasu powodowanego przez starty, lądowania, przeloty statków powietrznych, operacje naziemne i inne źródła hałasu związane z funkcjonowaniem lotniska, przy zapewnieniu wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniu, a także wymaganej izolacyjności cieplnej. Według Uchwały przez właściwy klimat akustyczny w budynkach należy rozumieć poziom dźwięku zgodny z obowiązującymi Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej. Powodowie, jako małżonkowie, są w udziałach po 1/2 części współwłaścicielami zabudowanej nieruchomości gruntowej przy ul. […] w P., składającej się z działki ewidencyjnej nr […] o powierzchni 564 m2, dla której Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą nr […] Nieruchomość znajduje się w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania Lotniska. W dniu wejścia w życie Uchwały nieruchomość była zabudowana wybudowanym w 2002 r. w technologii tradycyjnej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, w zabudowie bliźniaczej, o jednej kondygnacji naziemnej z poddaszem użytkowym, niepodpiwniczonym, o powierzchni użytkowej 187,37 m2 i drewnianą szopką. Nieruchomość wchodzi w skład osiedla budynków jednorodzinnych z towarzyszącą infrastrukturą, położona jest na terenie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, sąsiadującej z terenami zielonymi. Dojazd drogą publiczną o nawierzchni kostki brukowej. Lokalizacja oceniana jest jako korzystna, lecz nie eksponowana. Nieruchomość jest ogrodzona z każdej strony, a jej teren zagospodarowany. W studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym uchwałą rady gminy działka powodów znajduje się na obszarze oznaczonym symbolem M4 - tereny zabudowy mieszkaniowej o dużej intensywności. Wartość rynkowa nieruchomości powodów wynosi 707 047,80 zł, a spadek wartości, wynikający z jej położenia na obszarze ograniczonego użytkowania Lotniska i ograniczeń z tego wynikających - 84 846 zł. Utworzenie tego obszaru legalizuje degradację środowiska wywołaną działaniami lotniska cywilnego I CNP 33/23 4 i nie eliminuje hałasu oddziaływającego na nieruchomości na nim położone. Zmiana wartości nieruchomości jest reakcją rynku na fakt utworzenia strefy ograniczonego użytkowania oraz obciążenie nieruchomości hałasem emitowanym przez samoloty korzystające z Lotniska. Spadek cen uzyskiwanych za nieruchomości położone na obszarze oddziaływania Lotniska w stosunku do cen uzyskiwanych za podobne nieruchomości położone poza obszarem spowodowany jest ponadnormatywnym hałasem na terenie obszaru. Granice hałasu na nieruchomości powodów przekraczają granice hałasu wyrażonego wskaźnikiem równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD= 60 dB, a dla nocy LAeqN = 50 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych. Przed wejściem w życie Uchwały, czyli przed 28 lutego 2012 r., budynek powodów spełniał normy co do ochrony akustycznej. Równoważny poziom dźwięku dziennego i nocnego przekracza dopuszczalne wskaźniki przewidziane rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku i wynosi 62 dB, z prognozowanym wzrostem do 64 dB. W celu spełnienia wymogów dźwiękoszczelności przewidzianych dla strefy wewnętrznej, budynek wymaga adaptacji. Konieczna jest wymiana okien na okna o podwyższonej izolacyjności akustycznej ora zamurowanie otworów po skrzynkach rolet zewnętrznych oraz rozwiązanie montażu rolet w inny sposób, a także zastosowanie nawiewników okiennych, które obniżają izolacyjność całego okna o kilka decybeli. Takie rozwiązanie jest mniej kosztowne niż montowanie w budynku systemu wentylacji mechanicznej z rekuperacją. Koszty brutto niezbędne dla zapewnienie właściwego klimatu akustycznego w budynku mieszkalnym powodów – z zastosowaniem nawiewników okiennych – wynoszą według poziomu cen aktualnych 36 846,69 zł. 19 listopada 2012 r. powodowie zgłosili pozwanemu roszczenie w wysokości 100 000 zł z tytułu nakładów koniecznych dla zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynku na ich nieruchomości oraz w wysokości 300 000 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości. Zgłoszenie i wezwanie do zapłaty zostało doręczone pozwanemu, który nie uczynił zadość temu wezwaniu. I CNP 33/23 5 Zdaniem Sądu Okręgowego powodowie wykazali, że szkoda w postaci konieczności poniesienia nakładów na rewitalizację akustyczną budynku na ich nieruchomości wynosi 36 846 zł. Sąd stwierdził, że między powodami nie zachodzi solidarność, gdyż są współwłaścicielami nieruchomości w udziałach po 1/2 części każde z nich i zasądził z tego tytułu od pozwanego na rzecz powodów kwoty po 18 423 zł. O kosztach orzekł zgodnie z art. 98 k.p.c. Sąd Apelacyjny wyrokiem z 4 grudnia 2020 r. oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego i zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2 700 zł tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu apelacyjnym. Ocenił, że Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz trafnie określił ich prawne konsekwencje. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest lokowana w grupie środków prawnych o charakterze nadzwyczajnym z tej przyczyny, że dotyczy orzeczenia o charakterze prawomocnym. Stanowi ona środek szczególnego rodzaju, gdyż przez jej wniesienie i uwzględnienie strona nie uzyskuje możliwości zmiany orzeczenia czy choćby jego wyeliminowania z obrotu prawnego, lecz jedynie prejudykat, który pozwoli jej realizować odpowiedzialność odszkodowawczą, jeżeli przez wydanie orzeczenia poniosła szkodę, a orzeczenie okazało się bezprawne. Z tej przyczyny skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie można traktować jak alternatywy dla apelacji, skargi o wznowienie postępowania, czy choćby skargi kasacyjnej. Nie jest to zatem środek, przy wykorzystaniu którego strona mogłaby zabiegać o dokonanie przez Sąd Najwyższy wykładni budzących wątpliwości przepisów mających zastosowanie w sprawie prawomocnie osądzonej i ustalenie zasad ich stosowania na przyszłość, w zbliżonych stanach faktycznych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że dla objaśnienia znaczenia pojęcia „niezgodność z prawem” prawomocnego orzeczenia w rozumieniu art. 4241-42412 k.p.c. należy odwołać się do celu wprowadzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia do systemu prawnego, do sposobu skonstruowania tej instytucji w obowiązujących przepisach oraz do istoty i sensu odpowiedzialności państwa przewidzianej I CNP 33/23 6 w art. 4171 § 2 k.c. w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji. Wyrok niezgodny z prawem w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c., to taki wyrok, który jest niewątpliwie sprzeczny z przepisami niepodlegającymi różnej wykładni, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo będący efektem niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Traktowanie jako niezgodnego z prawem każdego wyroku sądu ocenionego przez którąś ze stron jako wadliwy niosłoby zagrożenie dla porządku prawnego, stabilności obrotu prawnego, a co więcej – także dla swobody sądu w ocenie dowodów i stosowaniu prawa (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 5 września 2008 r., I CNP 27/08, „Palestra” 2008, nr 11-12, s. 310; z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35; z 18 stycznia 2006 r., II BP 1/05, OSNP 2006, nr 23-24, poz. 351; postanowienia Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08 niepubl.; z 13 grudnia 2005 r., II BP 3/05, OSNP 2006, nr 21-23, poz. 323). Sposób sformułowania przez skarżącego wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, pomijający istotę tego środka prawnego, nie pozostawia wątpliwości, że skarżący po raz kolejny przedstawia jedynie argumentację, która już w toku zwyczajnego postępowania przed Sądami pierwszej i drugiej instancji nie przyczyniła się do uzyskania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Skarżący wykorzystał skargę po to, aby zaprezentować odmienną niż przyjęta przez Sądy meriti wykładnię przepisów prawa materialnego, w tym art. 129 i art. 136 p.o.ś. Sąd Najwyższy dostrzega, że w sprawach, w których powodowie dochodzą roszczeń w związku ze spadkiem wartości nieruchomości spowodowanym obniżeniem ich walorów po zaliczeniu ich do obszaru ograniczonego użytkowania ze względu na lokalizację w pobliżu lotnisk i emitowany przez ich działalność i infrastrukturę nadmierny hałas, formułowane są nie tylko roszczenia mające rekompensować uszczerbek w majątku powodów, których nieruchomość podlega niekorzystnym uwarunkowaniom, ale również te, które dotyczą nakładów na tzw. „rewitalizację akustyczną”. Nie ulega wątpliwości, że ma ona z założenia doprowadzić nie do podwyższenia standardu wykończenia budynku, lecz do wykonania w nim takich prac, które doprowadzą do spełnienia standardów akustycznych, wynikających z opracowanych w tym zakresie specjalistycznych norm budowlanych. Istotą takiej rewitalizacji jest zazwyczaj osiągnięcie przez I CNP 33/23 7 nieruchomość standardu akustycznego poniżej granic hałasu wyrażonego wskaźnikiem równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia i pory nocnej. Skarżący starał się wykazać, że powodowie powinni ewentualnie dochodzić odszkodowania dopiero po dokonaniu nakładów na nieruchomość, które przyczyniłyby się do osiągnięcia takich standardów. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowany jest jednak inny, dominujący pogląd, na którym oparły swoje rozstrzygnięcia Sądy meriti. W wyroku z 29 listopada 2012 r., II CSK 254/12, Sąd Najwyższy orzekł, że w art. 129 ust. 2 i 3, art. 136 ust. 3 p.o.ś. oraz 361 § 2 k.c. nie została oznaczona definicja szkody ani wyczerpujący katalog szkód, podlegających naprawie stosownie do przytoczonych norm. Ograniczenie korzystania z nieruchomości powiązane jest również z koniecznością dostosowania budynków mieszkalnych lub przeznaczonych do prowadzenia działalności określonego rodzaju do wymagań technicznych i do stanu zapewaniającego właściwy klimat akustyczny. Chociaż stosownie do art. 363 § 1 k.c. naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej, to art. 129 ust. 2 p.o.ś. wyłącza prawo wyboru naprawienia szkody, gdyż przewiduje jedynie naprawienie szkody przez zapłatę odszkodowania. Żądanie zapłaty sumy stanowiącej wartość nakładów, jakie trzeba ponieść w celu przeprowadzenia wymaganego remontu, Sąd Najwyższy określił jako żądanie naprawienia doznanej szkody, mieszczące się w zakresie przewidzianym w art. 361 § 2 k.c., przy uwzględnieniu związku przyczynowego szkody z wprowadzonymi ograniczeniami w sposobie korzystania z nieruchomości. Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia językowa przepisu art. 136 ust. 3 p.o.ś. dokonana w powiązaniu z pojęciem szkody ustalonym w art. 129 ust. 2 p.o.ś. („także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejący budynek, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie”), prowadzi do wniosku, że chodzi o koszty poniesione, nawet w braku obowiązku ich wydatkowania. W ramach interpretacji systemowej tego rodzaju szkody objęte są odszkodowaniem wskazanym w art. 129 ust. 2 p.o.ś., który określa skutki wprowadzenia ograniczeń, a funkcjonalne ujęcie przemawia za przyjęciem, że zrekompensowanie wydatków, jako zmierzających do likwidacji ujemnych następstw dozwolonego natężenia I CNP 33/23 8 hałasu, należy do zakresu jego regulacji, ponieważ uznaje za szkodę, podlegającą naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., także poniesione koszty rewitalizacji akustycznej budynków bez potrzeby rozstrzygania o istnieniu obowiązku przeprowadzenia prac dostosowawczych. Nie ma podstaw do przypisywania temu uregulowaniu roli ograniczenia szkody związanej z koniecznością dostosowania budynków do wprowadzonych wymagań technicznych jedynie do kosztów poniesionych. Przepis art. 136 ust. 3 p.o.ś. nie wyłącza obowiązku naprawienia szkody obejmującej usunięcie wadliwości budynku, jeśli konieczne prace remontowe nie zostały jeszcze wykonane. Skoro Sądy meriti orzekające w sprawie oceniły roszczenia powodów z odwołaniem się do przytoczonego wyżej stanowiska, mającego oparcie w dominującej do pewnego momentu linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, to wydane przez nie orzeczenia nie mogą być uznane za oczywiście sprzeczne z prawem. Należy odnotować, że powodowie w niniejszej sprawie spośród przedstawionych przez biegłych wariantów przywrócenia walorów akustycznych ich domu nie wybrali takiego, który w istocie mógłby prowadzić do podniesienia standardu budynku. Wybrali wariant zakładający możliwie najmniejszą ingerencję w instalacje budynku, nie dążyli zatem z pewnością do uzyskania odszkodowania ponad miarę, w celu maksymalizacji korzyści, jakie ze swego niekorzystnego położenia mogliby próbować osiągnąć. O takim żądaniu orzekły Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny. Z motywów pisemnych wyroków Sądów obu instancji wynika również, że ocena kwestii spadku wartości nieruchomości została przez Sądy rozważona kompleksowo i wieloaspektowo. Sądy meriti prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe w tym zakresie i przedstawiły trafne rozważania prawne. Sądy przyjęły bowiem, że zmiana zakresu przekroczeń standardów na obszarze ograniczonego użytkowania jest źródłem uszczerbku majątkowego powodów, którym do nieruchomości przysługuje tytuł prawny. Treść wniosku, w zakresie, w jakim dotyczy zarzutu podwójnego naprawienia tej samej szkody, nie mogła zatem wywrzeć skutku przyjęcia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia do rozpoznania. U przyczyn roszczenia z tytułu spadku wartości nieruchomości i rewitalizacji akustycznej prima facie nie leżały bowiem – jak to I CNP 33/23 9 wskazuje skarżący – te same podstawy. Spadek wartości nieruchomości wywodzić należy już samych ograniczeń, które wywierają uciążliwy wpływ i naruszają pełnię prawa własności, a odszkodowanie z tego tytułu jest swoistą rekompensatą tego ekonomicznego uszczerbku, natomiast odszkodowanie z tytułu kosztów rewitalizacji akustycznej doprowadzić ma do uzyskania standardów obiektywnie wymaganych specjalistycznymi normami, które przewiduje uchwała wprowadzająca obszar ograniczonego użytkowania (por. też wyrok SN z 21 sierpnia 2013 r., II CSK 578/12, wyrok SN z 6 maja 2010 r., III CZP 17/10). Biorąc pod uwagę cel skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia, Sąd Najwyższy nie dostrzegł w treści wniosku sformułowanego przez powoda takich argumentów za przyjęciem skargi do rozpoznania. O spełnieniu przesłanki elementarnego i oczywistego naruszenia prawa, dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, nie może świadczyć stosowanie przez Sąd meriti wykładni wypracowanej w orzecznictwie Sądu Najwyższego, nawet w przypadku, gdy w pojawiają się w nim głosy podążające w odmiennym niż dotychczas kierunku. Rozbieżność linii orzeczniczych nie może być bowiem podstawą do stwierdzenia, że sądy w sposób „oczywisty” naruszyły określone przepisy prawa, skoro ich interpretacja może potencjalnie rodzić konieczność ukształtowania nowych poglądów w zakresie ich stosowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4249 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., § 2 pkt 5 w związku z § 10 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265), orzeczono jak w postanowieniu. [ms] [ał] I CNP 33/23 10