II NSNC 185/23

Sygn. akt II NSNc 185/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Elżbieta Karska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Aleksander Stępkowski Magdalena Maria Wiszniewska (ławnik Sądu Najwyższego) w sprawie z powództwa P. W. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowe P. w W. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 19 kwietnia 2023 r. skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 6 marca 2015 r., sygn. XVI GC 834/13, 1. oddala skargę nadzwyczajną; 2. znosi wzajemnie koszty postępowania wywołane wniesieniem skargi nadzwyczajnej. UZASADNIENIE Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł skargę nadzwyczajną od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego Warszawie z 6 marca 2015 r., XVI GC 834/13, z powództwa P. W. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowe P. w W. o odszkodowanie, zaskarżając ww. wyrok w całości. 2 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie został zaskarżony na podstawie art. 89 § 1 w zw. z art. 115 § 1 i § 1a u.SN z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. 1. Na podstawie art. 89 § 1 pkt 2 u.SN zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: 1. art. 129 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2021, poz. 973 ze zm., dalej: „POŚ”) poprzez błędną jego wykładnię opartą na przyjęciu, że ograniczenie korzystania z nieruchomości, o którym mowa w tym przepisie, oznacza zaistnienie faktycznego ograniczenia sposobu korzystania z konkretnej nieruchomości (in concreto – konieczności zaprzestania korzystania z nieruchomości w określony sposób lub zniweczenia działań na rzecz jej określonego wykorzystania), a nie może polegać wyłącznie na ograniczeniu prawnej możliwości korzystania z nieruchomości (in abstracto – ograniczenia przyszłego, potencjalnego wykorzystania nieruchomości na określony cel). 2. art. 129 ust. 4 POŚ w zw. z art. 129 ust. 2 POŚ poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oparte na: 1. uznaniu, że dla otwarcia terminu do zgłoszenia roszczeń odszkodowawczych konieczne jest wykazanie faktycznego ograniczenia sposobu korzystania danej nieruchomości (in concreto) a nie tylko wykazanie prawnej możliwości jego zaistnienia (in abstracto); 2. przyjęciu, że przewidziany tym przepisem termin zawity [14 marca 2019 r. nastąpiła zmiana terminu z 2-letniego na 3-letni, na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 marca 2018 r., K 2/17, mocą ustawy z dnia 22 lutego 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2019, poz. 452)] do wystąpienia przez P. W. z roszczeniem odszkodowawczym nie rozpoczął biegu w związku z wejściem w życie Uchwały nr [...] Sejmiku Województwa [...] z dnia 20 czerwca 2011 r. (Dz.Urz. Woj. [...]) w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla P. w W. (dalej: „Uchwała nr [...]”). 3 3. Na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 u.SN zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie zasad oraz praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji RP, to jest: 1. zasady ochrony prawa do własności, ustanowionej w art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie wykładni przepisów art. 129 ust. 2 i 4 POŚ, która uzależnia otwarcie się terminu do ubiegania się o odszkodowanie od zaistnienia faktycznego ograniczenia sposobu korzystania z danej nieruchomości (in concreto), a nie zaś od wykazania ograniczenia prawnej możliwości korzystania z nieruchomości (in abstracto), a co za tym idzie uczynienie ochrony prawa do własności instrumentem iluzorycznym; 2. zasady zaufania do państwa i prawa oraz zasady bezpieczeństwa prawnego, wywodzonych z art. 2 Konstytucji RP – poprzez odmienne ukształtowanie położenia prawnego jednych obywateli względem pozostałych w związku ze zmianą orzecznictwa sądowego w zakresie ustalania początku biegu terminu zawitego do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym za objęcie nieruchomości ograniczeniami w zabudowie w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania; 3. zasady demokratycznego państwa prawa i sprawiedliwości społecznej, ustanowionych art. 2 Konstytucji RP – przez odebranie powodowi prawa wykazania poniesionej szkody w związku z ograniczeniem sposobu wykorzystywania jego nieruchomości, w sytuacji gdy inni właściciele, pod rządami tych samych aktów prawnych, prawo to zachowali. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie przez Sąd Najwyższy wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 6 marca 2015 r., XVI GC 834/13, w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. Pozwem z 1 sierpnia 2013 r. (data prezentaty) powód P. W. domagał się zasądzenia od Przedsiębiorstwa Państwowego P. w W. kwoty 503 690 zł wraz z odsetkami w wysokości ustawowej od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty, w tym kwoty 460 000 zł tytułem odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości będących własnością powoda, położonych w W. przy ul. [...] oraz ul. [...]1, na skutek utworzenia Obszaru Ograniczonego Użytkowania dla P. w W., kwoty 40 000 4 zł tytułem kosztów niezbędnych do rewitalizacji akustycznej nieruchomości budynkowej powoda przy ul. [...] m. […] oraz kwoty 3690 zł tytułem zwrotu kosztów przygotowania wyceny szkody dochodzonej w postępowaniu. Wyrokiem z 6 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i zasądził od powoda P. W. na rzecz pozwanego kwotę 7217,00 zł. W odpowiedzi na skargę nadzwyczajną powód w pełni poparł stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich oraz wszystkie zarzuty wobec zaskarżonego wyroku. W odpowiedzi na skargę nadzwyczajną pozwany wniósł o: 1) odrzucenie skargi nadzwyczajnej, jako niedopuszczalnej, a w sytuacji, gdyby Sąd Najwyższy nie postanowił o odrzuceniu – oddalenie skargi nadzwyczajnej; 2) zasądzenie od skarżącego na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga nadzwyczajna nie zasługuje na uwzględnienie. 1. Wprowadzenie do polskiego systemu prawnego instytucji kontroli nadzwyczajnej w art. 89-95 u.SN miało na celu zaradzenie, podnoszonym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, ograniczeniom skargi konstytucyjnej, która nie pozwalała na adekwatną reakcję względem orzeczeń sądów powszechnych lub wojskowych, które wprawdzie zapadały z naruszeniem zasad konstytucyjnych, jednak w oparciu o przepisy, którym nie można było czynić zarzutu niekonstytucyjności (zob. sygnalizacja pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego dokonana 12 marca 2003 r., S 1/03). Skarga nadzwyczajna została wprowadzona celem zaradzenia temu deficytowi nadzwyczajnych środków zaskarżenia pozwalających na eliminację rażąco wadliwych orzeczeń z poszanowaniem prawa do sądu (zob. wyrok pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego z 19 lutego 2003 r., P 11/02, pkt 5) afirmując w ten sposób zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Realizując te założenia, skarga nadzwyczajna nie stanowi instrumentu 5 ponownej kontroli instancyjnej, ale służy skonkretyzowanej kontroli konstytucyjności aktów jurysdykcyjnych, zaś jej zgodność z międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka była już wyjaśniana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyroki Sądu Najwyższego: z 28 października 2020 r., I NSNc 22/20, pkt 1-6; z 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20, pkt 3). 2. Skarga nadzwyczajna może zostać wniesiona jedynie wówczas, gdy jest to konieczne dla zapewniania zgodności prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych i wojskowych z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 89 § 1 u.SN in principio) i tylko w sytuacji, gdy można ją oprzeć na przynajmniej jednej z trzech podstaw, określonych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN. Połączenie ogólnej przesłanki funkcjonalnej ze szczegółowymi podstawami skargi nadzwyczajnej sformułowaniem „o ile”, jednoznacznie wskazuje na konieczność jednoczesnego zaistnienia przesłanki funkcjonalnej i którejś (przynajmniej jednej) z jej szczegółowych podstaw wymienionych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN by skarga nadzwyczajna mogła zostać uwzględniona (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2020 r., I NSNc 48/19). Jednocześnie, wzajemna relacja, zachodząca między przesłanką funkcjonalną i przesłankami szczegółowymi wymaga, aby w pierwszej kolejności dokonać oceny zaistnienia podstaw szczegółowych. Dopiero ziszczenie się którejś z przesłanek szczegółowych pozwala dokonać oceny tego, czy ziściła się również przesłanka funkcjonalna (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 28 października 2020 r., I NSNc 22/20, pkt 2; z 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20, pkt 10). Na podmiocie wnoszącym skargę nadzwyczajną spoczywa więc w pierwszej kolejności powinność wykazania zaistnienia w danej sprawie przynajmniej jednej z przesłanek szczegółowych – uchybień wymienionych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN, a następnie wykazanie, że wystąpienie tych uchybień czyni koniecznym uwzględnienie skargi celem zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. 3. Chociaż więc kontrolę nadzwyczajną można uznawać za procedurę szeroko pojętego wymiaru sprawiedliwości, w znaczeniu o którym mowa w art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, to nie może być ona traktowana de facto jako kolejna okazja do przeprowadzenia dodatkowej kontroli instancyjnej (zob. wyrok Sądu 6 Najwyższego: z 30 marca 2022 r., I NSNc 247/21, pkt 14; z 8 czerwca 2021 r., I NSNc 25/19, pkt 17; z 21 kwietnia 2021 r., I NSNc 119/20). Przesłanka funkcjonalna skargi, nakazująca dokonanie oceny tego, czy uchylenie lub zmiana zaskarżonego orzeczenia sądu powszechnego są konieczne dla zapewnienia poszanowania zasady ustrojowej wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, podobnie jak i możliwość sformułowania zarzutów przewidzianych w art. 89 § 1 pkt 1 u.SN, czynią z tej skargi również instrument kontroli konstytucyjności orzeczeń sądowych. 4. Ścisłe określenie przesłanek przedmiotowych skargi nadzwyczajnej związane jest z jej funkcją ochronną w ujęciu Konstytucji RP, tj. z jednej strony, z dążeniem do zapewnienia prawidłowości działania organów władzy publicznej (art. 7 w związku z art. 2 Konstytucji RP), a z drugiej strony, z konieczną ochroną stabilności i prawomocności orzeczeń sądowych oraz kształtowanych przez nie stosunków prawnych (art. 45 w związku z art. 2 Konstytucji RP; zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 października 2020 r., I NSNc 22/20; wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2021 r., I NSNk 3/19). Konstrukcja skargi nadzwyczajnej wymaga zatem takiego określenia jej przesłanek, które służyć będzie eliminowaniu z obrotu orzeczeń sądowych obarczonych wadami o fundamentalnym znaczeniu w świetle zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. W konsekwencji, stwierdzone naruszenia stanowiące przesłanki szczegółowe kontroli nadzwyczajnej muszą być na tyle poważne, by wzgląd na całokształt zasady wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP nakazywał ingerencję w powagę rzeczy osądzonej (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 9 grudnia 2020 r., I NSNu 1/20 i z 13 stycznia 2021 r., I NSNk 3/19). 5. O ile ocena spełnienia przesłanek szczegółowych sprowadza się, w dużym uproszczeniu, do dokonania subsumpcji, o tyle dokonując oceny ziszczenia się przesłanki funkcjonalnej, czyli oceniając konieczność zapewnienia zgodności prawomocnych orzeczeń z art. 2 Konstytucji RP, kluczowe jest ważenie konstytucyjnych wartości wyrażających się w art. 2 Konstytucji RP (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 28 października 2020 r., I NSNc 22/20; z 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSNc 89/20). 7 6. Sąd Najwyższy wielokrotnie już zwracał uwagę, że specyfika funkcjonalnej przesłanki skargi nadzwyczajnej musi być uwzględniona przy odpowiednim stosowaniu art. 39813 § 1 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN, przewidującego związanie sądu podstawami skargi. Jak podkreślał Sąd Najwyższy, konieczność zapewnienia zgodności z art. 2 Konstytucji RP wymaga wzięcia pod uwagę sformułowanych w orzecznictwie i doktrynie zasad konkretyzujących tę normę ustrojową. Sąd Najwyższy nie może jednak abstrahować od całokształtu zasady wyrażonej w tym przepisie Konstytucji RP, nawet jeśli skarżący nie wyeksplikował z należytą dokładnością, istotnych dla sprawy aspektów zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 28 października 2020 r., I NSNc 22/20; z 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20; postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 października 2021 r., I NSNc 357/21; z 3 sierpnia 2021 r., I NSNc 169/20; z 28 września 2021 r., I NSNc 107/21; z 29 września 2021 r., I NSNc 228/21; z 27 października 2021 r., I NSNc 180/21). Dokonując oceny ziszczenia się przesłanki funkcjonalnej, czyli oceniając konieczność zapewnienia zgodności prawomocnych orzeczeń z zasadą wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, kluczowe staje się ważenie konstytucyjnych wartości. Przemawia za tym nie tylko jej charakter jako normy-zasady, której zachowanie jest oceniane nie tyle w dychotomicznych kategoriach naruszenia bądź nienaruszenia, ale przez ocenę stopnia jej realizacji w optymalizacyjnej konfrontacji z innymi zasadami. Przemawia za tym również fakt, że art. 89 § 1 in principio u.SN nie mówi o przestrzeganiu lub nienaruszeniu wskazanej w nim normy, ale o konieczności zapewnienia zgodności z tą zasadą. Tym samym, zgodność z art. 2 Konstytucji RP jest nie tyle kryterium poprawności, co swoistym celem kontroli nadzwyczajnej – stanem, który powinien zostać urzeczywistniony w wyniku rozpoznania skargi. Z samej natury normy będącej zasadą wynika konieczność stosowania zasady proporcjonalności przy ocenie jej realizacji (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSNc 89/20). Zważywszy na specyfikę kontroli nadzwyczajnej, celem ostatniego jej etapu jest wykazanie, że natura i rozmiar nieprawidłowości popełnionych przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia usprawiedliwia odstąpienie od – wynikającej skądinąd 8 również z zasady państwa prawnego – ochrony powagi rzeczy osądzonej i zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia. Co do zasady bowiem, art. 2 Konstytucji RP stoi na straży ostateczności i trwałości prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych. Niekiedy jednak natura i ciężar uchybień popełnionych przy wydawaniu orzeczenia, które się uprawomocniło, może nakazywać danie pierwszeństwa względom wynikającym z konieczności ochrony innych praw i wolności konstytucyjnych. 7. Specyficzna funkcja zasady wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP sprawia też, że przepis ten nie może stanowić podstawy szczegółowej skargi nadzwyczajnej, o której mowa w art. 89 § 1 pkt. 1 u.SN. Służy on bowiem do przeprowadzenia wspomnianego ważenia wartości konstytucyjnych, od którego wyniku uzależniona jest możliwość uchylenia w ramach kontroli nadzwyczajnej, zaskarżonego orzeczenia sądu powszechnego lub wojskowego. Z tego też względu, zarzuty sformułowane na podstawie tego przepisu (II. 2. oraz II. 3.) mogą być rozpoznane dopiero w ramach badania przesłanki funkcjonalnej. 8. Zarzuty skarżącego w istocie sprowadzają się do kwestionowania wykładni art. 129 ust. 2 i 4 POŚ dokonanej przez Sąd Okręgowy w powiązaniu z art. 89 § 1 pkt 1 i 2 u.SN. Zarzut naruszenia art. 64 ust. 2 Konstytucji RP został bowiem ujęty przez skarżącego jedynie jako konsekwencja zarzucanego, rażącego naruszenia art. 129 ust. 2 i 4 POŚ mającego polegać na przyjęciu, że otwarcie się terminu do ubiegania się o odszkodowanie zależy od „zaistnienia faktycznego ograniczenia sposobu korzystania z danej nieruchomości (in concreto), a nie zaś od wykazania ograniczenia prawnej możliwości korzystania z nieruchomości (in abstracto)”. Zdaniem skarżącego przyjęcie tego pierwszego stanowiska ma czynić ochronę prawa do własności „instrumentem iluzorycznym”. Tym samym, ustalenie tego, czy sąd I instancji we właściwy sposób zastosował wspomniane przepisy artykułu 129 POŚ będzie miało kluczowe znaczenie dla ustalenia tego, czy istnieją podstawy do dalszego badania zarzutu naruszenia art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. 9. Artykuł 129 ust. 2 POŚ stwierdza możliwość żądania odszkodowania za poniesioną szkodę w związku z publicznoprawnym ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, jednak nie określa co jest źródłem szkody powstałej w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości. Źródło to jest 9 natomiast określone w ustępie pierwszym art. 129 POŚ wprowadzającym jednocześnie prawo domagania się wykupu nieruchomości w związku z zaistnieniem takiego zdarzenia. Przepis ten stanowi, że jeżeli w związku z wprowadzeniem ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, korzystanie z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób lub w sposób zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone, wówczas właściciel nieruchomości może żądać wykupienia nieruchomości lub jej części. Z kolei art. 129 ust. 2 POŚ stanowi, że w sytuacji takiej właściciel nieruchomości może również żądać odszkodowania za poniesioną szkodę; przy czym szkoda obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości. Kluczowe zatem jest dostrzeżenie, że art. 129 ust. 1 POŚ stanowi o ograniczeniach, które uniemożliwiają lub istotnie ograniczają korzystanie z nieruchomości w sposób, w jaki czyniono to dotychczas. Tym samym, to art. 129 ust. 1 POŚ określa co jest źródłem szkody, w związku z zaistnieniem której można żądać bądź to wykupu nieruchomości, bądź też odszkodowania za poniesioną szkodę na podstawie art. 129 ust. 2 POŚ. Zdarzenie szkodzące to ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości lub z jej części w dotychczasowy sposób lub w sposób zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem. Odszkodowanie przysługuje zatem za konkretną szkodę, powstałą w związku z koniecznością faktycznego ograniczenia lub zaprzestania korzystania z nieruchomości, a nie za samo nałożenie generalnych i abstrakcyjnych ograniczeń sposobu korzystania z nieruchomości bez wzięcia pod uwagę dotychczasowego sposobu korzystania z niej. Innymi słowy, źródłem poszkodowania jest okoliczność, że w związku z wprowadzeniem ograniczenia sposobu korzystania, właściciel (lub użytkownik) nie może dłużej korzystać z nieruchomości w sposób, w który czynił to dotychczas. Chodzi zatem o zaistnienie skonkretyzowanych ograniczeń w sposobie dotychczasowego korzystania z nieruchomości. Jak stwierdził Sąd Najwyższy, odpowiedzialność odszkodowawczą przewidziano w art. 129 POŚ nie za samo ograniczenie i nie za każde ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości – przysługuje ono za konkretną szkodę, która powstała w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, a nie 10 za samo ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 9 lutego 2017 r., III CZP 114/15). Specyfika zdarzenia sprawczego nakazuje uwzględniać wszelkie istniejące wcześniej lub równolegle okoliczności mające znaczenie dla powstania bądź zwiększenia szkody (położenie przy działającym od wielu lat lotnisku cywilnym, związane z tym istniejące wcześniej i przewidywalne niedogodności w postaci hałasu, odzwierciedlenie we wcześniejszej cenie nieruchomości, zgoda nabywcy na wskazany zakres ograniczeń) – ustalenie jej zakresu powinno nastąpić poprzez porównanie stanu rzeczy istniejącego w okresie przed i po wejściu w życie danego aktu prawnego oraz dokonanie oceny czy doszło do jego zmiany in minus poprzez „ograniczenie” – tak rozumiana szkoda ogranicza się do uszczerbku majątkowego w postaci straty doznanej przez właściciela nieruchomości w dacie jej objęcia obszarem ograniczonego użytkowania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2021 r., II CSKP 5/21). Szkodzie w takim rozumieniu odpowiadają więc wyłącznie majątkowe następstwa wprowadzonych na takim terenie nakazów, zakazów i zaleceń – z tych względów należy każdorazowo ustalić czy, i w jaki sposób, dana nieruchomość usytuowana na terenie obszaru ograniczonego użytkowania, z uwzględnieniem ustanowionych stref, jej dotychczasowego i planowanego wykorzystania, została nimi dotknięta. Jest to spójne z przyjęciem, że za ograniczające sposób korzystania z nieruchomości w rozumieniu art. 129 ust. 2 POŚ mogą być uznane wyłącznie postanowienia aktu ustanawiającego obszar ograniczonego użytkowania określające nakazy, zakazy i zalecenia skierowane do właścicieli nieruchomości (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 81/22). Zarazem w odniesieniu do roszczeń odszkodowawczych dochodzonych na podstawie art. 129 ust. 1 i ust. 2 POS nie można mówić ani o domniemaniu faktycznym, ani o domniemaniu prawnym dla przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy wejściem w życie aktu prawa miejscowego wprowadzającego obszar ograniczonego użytkowania, a szkodą (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 grudnia 2020 r., I CSK 34/19). Nie bez znaczenia pozostaje również, że przepisy POŚ, mające charakter wyjątku, nie podlegają wykładni rozszerzającej (exceptiones non sunt extendendae) 11 (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2022 r., II CSKP 286/22), co za tym idzie art. 129 ust. 2 POŚ podlega wykładni ścisłej (wyrok Sądu Najwyższego z 6 października 2022 r., II CSKP 1363/22). 10. W realiach niniejszej sprawy, co wynika z wyroku Sądu Okręgowego, powód nie doznał żadnych nowych ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości, których jest właścicielem ani nie wykazał, że jego zamiarem jest przeznaczenie nieruchomości na cele mieszkaniowe, nie zainicjował procedury „odrolnienia działki”, a obecne przeznaczenie terenu gdzie priorytetem jest działalność usługowa, gospodarcza i handlowa przeczy doznanej przez powoda szkodzie. Co więcej, sąd I instancji ustalił, że powód nie tylko nie ponosi strat wywołanych bliskością p., ale osiąga z tego tytułu zyski. Należy przy tym dostrzec, że w skardze nadzwyczajnej nie zakwestionowano ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy w skarżonym wyroku. Dodać również należy, że w skarżonym wyroku wskazano, że szkoda nie powstaje, gdy kolejny akt prawny utrzymuje zakres ograniczeń na dotychczasowym poziomie, a tym bardziej, gdy je zmniejsza, co jest spójne z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w którym wskazano, że nie powstaje szkoda podlegająca naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 POŚ, gdy kolejny akt prawa utrzymuje dotychczasowe ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2013 r., IV CSK 608/12 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2012 r., IV CSK 28/12). 11. Z uwagi na ustalenie, że sąd I instancji nie naruszył art. 129 ust. 2 ani ust. 4 POŚ, bezprzedmiotowym jest badanie tego, czy hipotetyczne naruszenie prowadziło do naruszenia art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Z kolei niewykazanie zaistnienia przynajmniej jednego z uchybień wymienionych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN powoduje, że nie ma podstaw do badania, czy zaskarżone orzeczenie wprowadziło stan niezgodności z wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. 12. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy oddalił skargę nadzwyczajną na podstawie art. 91 § 1 zd. 2 u.SN wobec braku podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, a zgodnie z art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 12 1 u.SN zniósł wzajemnie koszty procesu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Zdanie odrębne od wyroku i uzasadnienia złożyła SSN Elżbieta Karska.