II UK 190/12
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych2013-02-12
Skład orzekający: Jerzy Kwaśniewski, Roman Kuczyński, Krzysztof Staryk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy praca wykonywana na stanowisku robotnika załadunkowego i wyładunkowego, operatora wózka akumulatorowego, a także pilarza w przemyśle drzewnym i papierniczym może być zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach uprawniająca do wcześniejszej emerytury, jeśli nie jest wprost wymieniona w odpowiednich wykazach resortowych lub zakładowych, ale odpowiada charakterem pracom wymienionym w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy stwierdził, że dla kwalifikacji pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach decydujące znaczenie ma rodzaj faktycznie wykonywanej pracy, a nie nazwa stanowiska. Jednakże, aby praca ta uprawniała do wcześniejszej emerytury, musi być ona wymieniona w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wykazy resortowe lub zakładowe nie mogą rozszerzać katalogu prac w szczególnych warunkach poza to, co wynika z załącznika do rozporządzenia. Praca robotnika załadunkowego i wyładunkowego oraz operatora wózka akumulatorowego w przemyśle drzewnym i papierniczym, nawet jeśli wiązała się z uciążliwościami, nie może być zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach, jeśli nie odpowiada konkretnym pozycjom w załączniku do rozporządzenia, zwłaszcza gdy dotyczy innej branży niż wskazana w wykazie.Stan faktyczny
Wnioskodawca domagał się przyznania prawa do emerytury, powołując się na okresy pracy w szczególnych warunkach. Sąd Okręgowy przyznał mu prawo do emerytury, uznając część okresów pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach, mimo że nazwy stanowisk nie były wprost wymienione w przepisach, ale charakter pracy odpowiadał pracom wymienionym w wykazach resortowych. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając odwołanie, ponieważ nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji co do kwalifikacji pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach, opierając się ściśle na przepisach rozporządzenia i wykazach. Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną wnioskodawcy.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną wnioskodawcy, zasądzając jednocześnie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata kwotę tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt II UK 190/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk w sprawie z wniosku E. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lutego 2013 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […] z dnia 7 lutego 2012 r., 1. oddala skargę kasacyjną. 2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz adw. M. S. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia), powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej wykonywanej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Uzasadnienie
2 Wyrokiem z dnia 27 września 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w J. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 maja 2011 r., w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy E. W. prawo do emerytury od dnia 1 grudnia 2010 r. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny: Wnioskodawca E. W., ur. 9 lipca 1949 r., udokumentował łącznie 25 lat i 7 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych, rozwiązał stosunek pracy, nie przystąpił do OFE. W dniu 21 grudnia 2010 r. wnioskodawca złożył w ZUS wniosek o przyznanie prawa do emerytury, który decyzją z dnia 11 maja 2011 r. wydał decyzję odmowną. Organ rentowy nie uwzględnił wnioskodawcy okresów do pracy w warunkach szczególnych w okresach: od 15 grudnia 1974 r. do 31 lipca 1977 r. na stanowisku robotnik załadunkowy i wyładunkowy; od 1 sierpnia 1974 r. do 11 września 1977 r. robotnik załadunkowy i wyładunkowy, operator wózka akumulatorowego; od 12 września 1977 r. do 1 marca 1983 r. na stanowisku pilarza - wszystkie te okresy wynikały z zatrudnienia w Zakładach Płyt Pilśniowych w Ś. Organ rentowy swoje stanowisko uzasadnił tym, że w zarządzeniu ministra resortowego stanowisko - robotnik załadunkowy i wyładunkowy - wymienione jest jako „prace przy zrywce i wywózce drewna z lasu”, natomiast z przedłożonych dokumentów nie wynika taki charakter pracy. Stanowisko „pilarz” w zarządzeniu wymienione jest jako „prace drwali - pilarz wyrzynacz drewna okrągłego”, natomiast zgodnie z przedłożonymi dokumentami i złożonym oświadczeniem wnioskodawca nie pracował jako drwal tylko jako pilarz przy wycinaniu płyt pilśniowych i klejowych pod wiatą. Od 15 grudnia 1974 r praca wnioskodawcy polegała na wyładunku bali drewnianych na bocznicy kolejowej. Po uzyskaniu uprawnień do kierowania wózkiem akumulatorowym wnioskodawca dodatkowo rozwoził drewno z bocznicy kolejowej na terenie zakładu. Przewoził również płyty wyciągnięte z prasy i dowoził je na stanowiska płyt formatowych. Płyty wyciągnięte z prasy były gorące, klejenie płyt odbywało się na gorąco. Od 1977 r. E. W. wykonywał pracę pilarza. Polegała ona na pocięciu płyt pilśniowych, porowatych i laminowanych o dużych
3 parametrach na mniejsze, zgrzewano je w temperaturze około 120°C i je docinano. Nadto do obowiązków wnioskodawcy należało klejenie płyt i wyjmowanie ich z pras. Uciążliwość tych prac polegała głównie na bezpośrednim i stałym kontakcie z dużym zapyleniem, oparami chemicznymi związanymi z wykonywaniem klejenia płyt pilśniowych w wysokiej temperaturze. Wszystkie prace cięcia, klejenia, prasowania w wysokiej temperaturze odbywały się na jednej hali produkcyjnej. Praca odbywała się początkowo w systemie trzyzmianowym później dwuzmianowym. Z tytułu wykonywania tej pracy wnioskodawca przez cały okres zatrudnienia otrzymywał dodatek za wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, posiłki regeneracyjny oraz mleko. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji, powołując art. 184 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz § 4 ust. 1, § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szcze-gólnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.), przyjął, że aczkolwiek przedłożona przez wnioskodawcę dokumentacja nie pozwalała na zaliczenie spornego okresu pracy do pracy w warunkach szczególnych, a stanowiska robotnika załadunkowego i wyładunkowego, operatora wózka akumulatorowego, pilarza, trasera według nazwy nie były wymienione w powołanym wyżej rozporządzeniu, jak również w zarządzeniu Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 31 marca 1988 r., to w ocenie Sądu pierwszej instancji o pracy w warunkach szczególnych nie decyduje nazwa stanowiska, ile raczej rzeczywisty charakter wykonywanych prac. Prace te można przypisać do wykazu A działu VI pkt 4 poz. 42 i 43 wskazanego wyżej zarządzenia. Z kolei charakter pracy wnioskodawcy na stanowisku pilarza i trasera w okresie od 12 września 1977 r. do 1 marca 1983 r., w ocenie Sądu Okręgowego ze względu na wykonywanie takich czynności, jak: przycinanie płyt pilśniowych świeżo klejonych na gorąco w temperaturze około 120°C, wyjmowanie płyt z pras i ich transport do magazynu, odbywały się na jednej hali produkcyjnej, w której panowała wysoka temperatura, kurz, odór związków chemicznych wydzielony z klejonych płyt, stanowił o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach.
4 Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że odwołanie oddalił. Sąd nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawca pracował w warunkach szczególnych od 12 września 1974 r. do 11 września 1977 r. jako robotnik załadunkowy i wyładunkowy, a następnie robotnik załadunkowy i wyładunkowy, operator wózka akumulatorowego. W ocenie Sądu aktem prawnym pozwalającym na zakwalifikowanie pracy do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Sąd wskazał zatem, że należało rozważyć, czy pracą wykonywaną przez wnioskodawcę polegającą na, jak to ustalił Sąd pierwszej instancji: wyładunku węgla oraz bali drewnianych na bocznicy kolejowej, rozwożenie drewna wózkiem akumulatorowym z bocznicy kolejowej po terenie zakładu, rozwożenie płyt wyciągniętych z prasy i rozwożenie ich na stanowiska płyt formatowych, można przypisach do pracy wymienionej w dziale VIII pkt 1 wykazu A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określonej jako „ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie. Mając powyższe na uwadze Sąd drugiej instancji stwierdził, że praca wnioskodawcy jako operatora wózka akumulatorowego - rozwożenie drewna wózkiem akumulatorowym, nie była pracą załadunkową i wyładunkową w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu. Nie można było także przyrównać wykonywanej pracy przez wnioskodawcę do pracy w warunkach szczególnych określonej w zarządzeniu Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. wymienionej w wykazie A, dział VI, pkt 4, poz. 42 i 43 (Dz.Urz. Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 4 listopada 1998 r. Nr 2), gdzie wymienia się prace kierowcy wózka transportowego w transporcie międzywydziałowym i magazynowym oraz robotnika transportowego w transporcie międzywydziałowym, bowiem wnioskodawca wykonywał prace robotnika załadunkowego i
5 wyładunkowego, nie był zaś pracownikiem transportu międzywydziałowego. Sąd nie zakwestionował dokonanej oceny stanowiska pracy pilarza, na którym pracował wnioskodawca, jako pracy w warunkach szczególnych i przyrównanie jej do pracy wymienionej w pkt 7 działu VI wykazu A wymienionego wyżej zarządzenia. Jednakże wnioskodawca, aby nabyć prawo do emerytury w wieku obniżonym ze względu na wykonywanie pracy w warunkach szczególnych musiałby wykonywać w spornym okresie stale i w pełnym wymiarze ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie (wykaz A dział VIII pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze). Stan faktyczny sprawy wykazał, że wnioskodawca tego warunku nie spełnił, a tym samym nie przepracował 15 lat w warunkach szczególnych), stąd też zaskarżony wyrok podlegał zmianie w oparciu o art. 386 § 4 k.p.c. poprzez oddalenie odwołania. Skargę kasacyjną od powołanego wyżej orzeczenia wniósł wnioskodawca. Wyrok ten zaskarżył w całości stawiając, w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, zarzut uchybienia przepisom postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: - art. 378, art. 382 oraz art. 233 § 1 w związku z art. 328 § 2 i w związku z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez brak przeprowadzenia własnej oceny zebranego w sprawie materiału, bowiem Sąd Apelacyjny w wyroku odwoławczym ani nie wskazał, że podziela oceną przyjętą przez Sąd Okręgowy i poczynione przez ten Sąd ustalenia faktyczne, ani też nie ujawnił, czy przeprowadził własną ocenę, a jeśli tak - to na jakich dowodach się oparł i dlaczego zmienił poczynione w pierwszej instancji oceny i ustalenia. Ponadto w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej powołał naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez: - zbyt ścisłą, niezgodną z intencją prawodawcy interpretację przepisów Działu VI. Pkt 3, 6, 7 i 17 wykazu A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a w konsekwencji jego błędne nieza-stosowanie;
6 - wadliwe niezastosowanie art. 184 w związku z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, podczas gdy z zebranego w tej sprawie materiału wynika, że wnioskodawca spełnił wszelkie warunki do uzyskania na podstawie tychże przepisów prawa do wcześniejszej emerytury, a zwłaszcza, że przepracował ponad 15 lat w warunkach szczególnych, wobec tego - zgodnie z dyspozycją tych przepisów - powinien uprawnienie takie nabyć. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. Analizę prawidłowości przedmiotowego orzeczenia rozpocząć wypada od stwierdzenia, że art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie pozostawia wątpliwości, że prawo do emerytury w wieku niższym od powszechnego przysługuje jedynie osobom wykonującym prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w ramach pracowniczego zatrudnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2004 r., II UK 246/03, OSNP 2004 nr 20, poz. 358; z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 142/04, OSNP 2005 nr 17, poz. 272; z dnia 29 czerwca 2005 r., I UK 300/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 94 i z dnia 8 maja 2008 r., I UK 354/07, MPP 2008 nr 10). Ustęp drugi cytowanego artykułu zawiera definicję (pojęcie) pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach, stanowiąc, iż jest nim pracownik zatrudniony przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne bądź otoczenia, lecz uregulowania omawianego artykułu nie precyzują szczegółowych przesłanek nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku. Artykuł 32 ust. 4 ustawy odsyła w tej materii do dotychczasowych przepisów, którymi są przepisy rangi ustawy lub wydane na mocy delegacji ustawowej (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01, OSNP 2002 nr 10, poz. 243). Aktem prawnym normującym tę problematykę jest rozporządzenie
7 Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 czerwca 2004 r., P 17/03 (OTK-A 2004 nr 6, poz. 57), odesłanie to powinno być odczytywane jako kierujące do rozporządzenia w zakresie, w jakim chodzi o ustalenie kwestii wskazanych w art. 32 ust. 4 ustawy, tj. wieku emerytalnego, rodzajów prac lub stanowisk oraz warunków, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 tego artykułu przysługuje prawo do emerytury. Przepisy § 2 ust. 1, § 3 i § 4 ust. 1 rozporządzenia kreują zaś dla pracownika, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, następujące przesłanki nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia: 1) osiągnięcie wieku emerytalnego, wynoszącego 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia, określonego w odniesieniu do kobiet na 20 lat a do mężczyzn na 25 lat i 3) legitymowanie się co najmniej 15 letnim stażem pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości osiągnięcie przez ubezpieczonego tak określonego wieku emerytalnego i ogólnego stażu zatrudnienia. Kwestią sporną pozostaje kwalifikacja pracy odwołującego, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu na stanowisku robotnik załadunkowy i wyładunkowy od 15 grudnia 1974 r. do 31 lipca 1977 r. oraz robotnik załadunkowy i wyładunkowy, operator wózka akumulatorowego od 1 sierpnia 1974 r. do 11 września 1977 r., jako pracy w szczególnych warunkach. Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z
8 dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152). Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wspomnianego załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów. W świetle art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pracami w szczególnych warunkach nie są bowiem wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w tymże rozporządzeniu. Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia stanowi zresztą, że akt ten ma zastosowanie do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4 – 15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do niego. Pewne problemy interpretacyjne związane z regulacją zawartą w § 1 ust. 2-3 rozporządzenia, zobowiązującą właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze do ustalenia w podległych i nadzorowanych przez nich zakładach pracy wykazów stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, a stosowanych także w jednostkach organizacyjnych powstałych w drodze przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego, przekazanych organom samorządu terytorialnego oraz dla których uprawnienia i obowiązki organu założycielskiego przejęli wojewodowie lub inne organy państwowe, zostały wyjaśnione w powołanej wyżej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01. Stwierdzono w niej, że zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odesłanie do tychże przepisów nie upoważnia do tworzenia wykazów obejmujących stanowiska pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Wspomniane upoważnienie dla właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralnych związków spółdzielczych nie stwarzało ani podstawy prawnej do wydawania aktów niepozostających w zgodności z powszechnie obowiązującym prawem, ani nie przewidywało możliwości wykraczania poza wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów. Wykazy resortowe muszą być dostosowane do treści tego załącznika, w którym zawarty jest
9 kompletny wykaz stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Gdy zatem określają one tego rodzaju stanowiska pracy niezgodnie z załącznikiem do rozporządzenia, nie wywołują skutków przewidzianych w art. 32 ustawy. Podobnych konsekwencji w sferze prawa do emerytury nie implikuje także zakwalifikowanie przez pracodawcę stanowiska nieobjętego załącznikiem do rozporządzenia do prac wykonywanych w szczególnych warunkach (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 r., II UK 337/03, OSNP 2004 nr 22, poz. 392; z dnia 23 listopada 2004 r., I UK 15/04, OSNP 2005 nr 11, poz. 161; z dnia 22 czerwca 2005 r., I UK 351/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 90; z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 306 i z dnia 29 stycznia 2008 r., I UK 192/07, LEX nr 447272). I odwrotnie – niewymienienie określonych pracodawców w wykazach resortowych nie przesądza o niemożności zakwalifikowania świadczonych u nich prac jako prac wykonywanych w szczególnych warunkach, jeśli odpowiadają one kryteriom wynikającym z załącznika do rozporządzenia (wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 r. P 17/03 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2008 r., I UK 381/07, LEX nr 494112). Chociaż wykazy resortowe i zakładowe nie stanowią samodzielnej podstawy zaliczenia danego rodzaju zatrudnienia do prac w szczególnych warunkach, to mogą być one pomocne przy wykładni przepisów rozporządzenia Rady Ministrów. Przyznając zasadniczą rolę w kwalifikowaniu prac w szczególnych warunkach cytowanemu rozporządzeniu Rady Ministrów należy podkreślić, że w świetle przepisów wykazu A stanowiącego załącznik do tegoż rozporządzenia, wyodrębnienie owych prac ma charakter stanowiskowo – branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono bowiem konkretne stanowiska przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Taki sposób kwalifikacji prawnej tychże prac nie jest dziełem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych
10 stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Sąd pierwszej instancji, co trafnie zakwestionował Sąd drugiej instancji, zaliczył zajmowane przez ubezpieczonego stanowisko robotnik załadunkowy i wyładunkowy, operator wózka akumulatorowego do prac wskazanych w wykazie A działu VI pkt 4 poz. 42 i 43 zarządzenia Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. (Dz.Urz. Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 4 listopada 1998 r. Nr 2), gdzie wymienia się prace kierowcy wózka transportowego w transporcie międzywydziałowym i magazynowym oraz robotnika transportowego w transporcie międzywydziałowym. Ustalenie Sądu pierwszej instancji należało uznać za błędne w świetle wyżej powołanych argumentów, skoro rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.) w załączonym do niego wykazie A we właściwej w niniejszej sprawie branży przemysłu – Dział VI. W leśnictwie, przemyśle drzewnym i papierniczym – nie przewiduje takich prac. Nie można także pracy wnioskodawcy, jako robotnika załadunkowego i wyładunkowego, zakwalifikować jako pracy wskazanej w dziale VIII pkt 1 wykazu A, skoro skarżący świadczył pracę w przemyśle drzewnym i papierniczym, a wskazany wyżej dział dotyczy łączności i transportu. Są to odrębne branże, wymienione w różnych działach wykazu A (dziale VI i VIII). Dokonując kwalifikacji wykonywanej przez ubezpieczonego pracy na stanowisku - robotnik załadunkowy i wyładunkowy, operator wózka akumulatorowego, Sąd Apelacyjny nie naruszył przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i załącznika do cytowanego rozporządzenia, a w konsekwencji tegoż – nie naruszył także art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skoro w ust. 4 przepis ten odsyła do rozporządzenia przy ustalaniu szczegółowych przesłanek nabycia prawa do emerytury z obniżonego wieku, o jakim stanowi ust. 1 tego artykułu.
11 Wobec braku zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, Sąd Najwyższy z mocy art. 39814 k.p.c. ją oddalił.
Powiązane orzeczenia
- II UK 188/09 2010-02-23Czy praca wykonywana na stanowiskach ślusarza-spawacza i monter-spawacza w spółce powstałej w wyniku reorganizacji pracodawcy, która nie jest wymieniona w dziale IV wykazu B załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z…
- I UK 549/12 2013-03-26Czy praca na stanowisku mechanika chłodnictwa, polegająca na wykonywaniu różnych czynności przypisanych różnym pozycjom wykazu prac w szczególnych warunkach, może być uznana za pracę w szczególnych warunkach uprawniającą…
- I UK 95/15 2016-03-01Czy praca polegająca na lutowaniu, czynnościach przygotowawczych i kontroli międzyoperacyjnej w warunkach szkodliwych dla zdrowia może być uznana za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, uprawniaj…
- I UK 300/16 2017-04-27Czy pracownik zatrudniony na stanowiskach kierowniczych w budownictwie (kierownik obiektu, kierownik rejonu budów, dyrektor ds. produkcji) może być uznany za pracownika wykonującego pracę w szczególnych warunkach, uprawn…
- I UK 84/17 2018-04-19Czy praca polegająca na obróbce wiórowej odlewów żeliwnych na tokarce, wykonywana poza odlewnią, może być zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach uprawniająca do wcześniejszej emerytury?
Powołane przepisy
art. 184 ust. 1art. 32 ust. 1art. 386 § 4 KPCart. 378art. 382art. 233 § 1art. 328 § 2art. 391 § 1 KPCart. 184art. 32art. 32 ust. 4art. 39814 KPC
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 28.07.2026. · PDF źródłowy