II KK 96/05

Sygn. akt II KK 96/05 P O S T A N O W I E N I E Dnia 12 stycznia 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Józef Dołhy (przewodniczący) SSN Rafał Malarski (sprawozdawca) SSN Ewa Strużyna Protokolant Anna Janczak przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego w sprawie J. K. i R. W. skazanych z art. 286 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 12 stycznia 2006 r., kasacji, wniesionych przez obrońców skazanych od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 sierpnia 2004 r., sygn. akt X Ka …/04, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego z dnia 27 października 2003 r., sygn. akt II K …/01, I. oddala kasacje jako oczywiście bezzasadne; II. obciąża skazanych kosztami sądowymi za postępowanie kasacyjne w częściach nań przypadających; III. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. G. (Zespół Adwokacki ) kwotę 1200 zł podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za 2 sporządzenie i wniesienie kasacji oraz udział w rozprawie kasacyjnej. U Z A S A D N I E N I E Prokurator oskarżył J. K. o dokonanie w warunkach recydywy z art. 64 § 1 k.k. czterech oszustw na szkodę spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Oskarżył również R. W. o to, że w dniu 20 września 1999 r. dopuścił się dwóch przestępstw: poświadczenia nieprawdy w piśmie wydanym w imieniu Banku […] skierowanym do A. sp. z o. o. (art. 271 § 1 k.k.) i udzielenia pomocy J. K. do oszusta na szkodę P. sp. z o. o. (art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.). Sąd Rejonowy , wyrokiem z dnia 27 października 2003 r., skazał J. K.: 1) na karę 4 lat pozbawienia wolności, grzywnę w ilości 300 stawek dziennych i zakaz prowadzenia wszelkiej działalności gospodarczej o charakterze handlowym i usługowym na okres 10 lat za to, że w okresie od 10 września do 4 października 1999 r., działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wspólnie i w porozumieniu z R. W. i innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził P. sp. z o. o. do niekorzystnego rozporządzenie kwotą 749 000 zł za pomocą wyzyskania błędu (art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.); 2) na karę 2 lat pozbawienia wolności i grzywny w ilości 200 stawek dziennych za to, że w dniu 5 stycznia 2001 r. przywłaszczył sobie powierzone mu meble i wyposażenie biurowe o wartości 201 340 zł na szkodę K. Polska sp. z o. o. (art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.); 3) na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności i grzywnę w ilości 150 stawek dziennych za to, że w październiku 2000 r. dopuścił się oszustwa na szkodę O. sp. z o. o., wyłudzając materiały biurowe wartości 10 947 zł (art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z 3 art. 64 § 1 k.k.). Na podstawie art. 85 i 86 § 1 i 2 k.k. wymierzył karę łączną 6 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę łączną grzywny w ilości 540 stawek dziennych, każda w wysokości 10 zł. Przyjmując, że działanie na szkodę T. sp. z o. o. nosiło znamiona czynu z art. 300 § 1 k.k., wobec braku wniosku o ściganie, umorzył wobec J. K. w tej części postępowanie (art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.). Tym samym wyrokiem skazano R. W. na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, grzywnę w ilości 200 stawek dziennych, każda w wysokości 30 zł, i zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych w bankach na okres 5 lat za to, że od 18 września do 4 października 1999 r., działając wspólnie i w porozumieniu z J. K. i innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził P. sp. z o. o. do niekorzystnego rozporządzenia kwotą 749 000 zł za pomocą poświadczenia nieprawdy w wystawionym przez siebie, w imieniu Filii Banku […], dokumencie oraz rozmowach telefonicznych (art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zb. z art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1 i 2 k.k.). Sąd Okręgowy w W., po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2004 r. apelacji J.K. (kwestionującej wyrok sądu a quo w całości) i jego obrońcy (atakował skazania za oszustwa co do winy, a za sprzeniewierzenie co do kary) oraz obrońcy R. W. (skarżył rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w całości), utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Kasacje od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego złożyli obrońcy skazanych. Obrońca skazanego J. K. zarzucił „naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 457 § 2 k.p.c. przez pominięcie powodów, dlaczego zarzuty zgłoszone w złożonej przez obrońcę apelacji sąd uznał za niezasadne, co miało zasadniczy wpływ na treść skarżonego wyroku” (przyjąć trzeba, że intencją skarżącego było podniesienie zarzutu obrazy art. 457 § 3 k.p.k.). Obrońca skazanego R. W. wysunął natomiast zarzut rażącego naruszenia przepisów art. 399 § 1 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 6 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. oraz art. 457 k.p.k. W konsekwencji autorzy skarg kasacyjnych wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Prokurator Okręgowy w W., w złożonych odpowiedziach na kasacje, ocenił skargi kasacyjne jako oczywiście bezzasadne i – na podstawie art. 535 § 2 k.p.k. – zażądał ich oddalenia. Obecny na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej poparł to stanowisko. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacje okazały się bezzasadne stopniu oczywistym. W pierwszym rzędzie, odnosząc się do podniesionego w obu skargach kasacyjnych zarzutu naruszenia art. 457 § 3 k.p.k., należało stwierdzić, że jakkolwiek uzasadnienie zaskarżonego wyroku odznaczało się pewną ogólnikowością, co wykluczało możliwość uznania go za wzorcowe, to jednak w dostatecznym stopniu wyjaśniało zasadność podjętych w postępowaniu odwoławczym decyzji. Takie postąpienie sądu ad quem było następstwem z jednej strony tego, że sąd pierwszej instancji umotywował swoje rozstrzygnięcie w sposób nadzwyczaj wszechstronny i wyczerpujący (obrońca J. K. lojalnie scharakteryzował owe motywy jako „wyjątkowo staranne i rzetelne”), a z drugiej tego, że skargi apelacyjne sprowadzały się w istocie do powierzchownej negacji dokonanych przez Sąd Rejonowy ocen materiału dowodowego i ustaleń faktycznych. Swoją niechęć do formułowania w apelacji rzeczowych argumentów obrońca skazanego R. W. wiązał – co wyznał bez ogródek w końcowym fragmencie kasacji – z obszernością uzasadnienia wyroku sądu a quo, uniemożliwiająca przytoczenie w środku odwoławczym wszystkich sprzeczności i niespójności, których rzekomo dopuścił się sąd pierwszej instancji. Sąd Okręgowy w W. mógł zatem w szerokim zakresie odwołać się do argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu wyroku sądu a quo. Taki sposób procedowania, polegający na tym, że sąd odwoławczy poprzestaje 5 na odwołaniu się do rzetelnych rozważań poczynionych przez organ pierwszej instancji, oczywiście wtedy, gdy wartość argumentacji środka odwoławczego jest nikła, zyskał w judykaturze powszechną akceptację (zob. wyroki SN z 20 stycznia 2000 r., III KKN 10/98, LEX nr 51450 i z 21 września 2000 r., IV KKN 316/00, LEX nr 51096). Obrońca J. K. nie wskazał co prawda, aby w konkretnej sprawie doszło do naruszenia innych przepisów prawa niż wymienionego w części wstępnej kasacji art. 457 k.p.k., niemniej treść uzasadnienia skargi dawała podstawę do przypuszczanie, że za niezbędne dla prawidłowego wyrokowania uważał on objęcie postępowaniem karnym osób, które sąd a quo uznał za współsprawców przestępstwa popełnionego na szkodę spółki Pegromar. Uszło jednak uwagi skarżącego, że obowiązująca ustawa karnoprocesowa, silnie akcentująca zasadę skargowości, w myśl której wszczęcie postępowania sądowego następuje na żądanie uprawnionego oskarżyciela (art. 14 § 1 k.p.k.), wyeliminowała możliwość cofnięcia sprawy do śledztwa lub dochodzenia w celu rozszerzenia postępowania na inne osoby (art. 345 k.p.k.). Taką możliwość przewidywał poprzedni Kodeks postępowania karnego w art. 344 § 2. Przechodząc do skargi kasacyjnej obrońcy skazanego R. W., trzeba odnotować, że na plan pierwszy wysunął on zarzut obrazy art. 399 § 1 k.p.k. Zapatrywanie skarżącego, jakoby w stosunku do skazanego nastąpiło niedopuszczalne rozszerzenie oskarżenia, wymagało zdecydowanie krytycznej oceny. Z uwagi na fakt, że sądy obu instancji analizowały owo zagadnienie, wyrażając zasługujące w całej rozciągłości na aprobatę poglądy, Sąd Najwyższy uznał za wystarczające przypomnieć jedynie, że o wyjściu poza ramy oskarżenia nie może być mowy, gdy sąd ustali na rozprawie, że będące przedmiotem osądu zdarzenia rozegrało się w innym okresie, niż przyjmował to akt oskarżania (zob. wyrok SN z 22 kwietnia 1986 r., IV KR 129/86, OSNPG 12/1986, poz. 167), że rola oskarżonego w 6 zdarzeniu podlega innej ocenie prawnej do tej, którą proponował oskarżyciel (zob. wyrok SN z 23 września 1994 r., II KKN 173/94, OSNKW 1995, z. 1 – 2, poz. 9), i że zarzucone oskarżonemu czyny stanowią jedno przestępstwo (zob. wyrok SN z 26 listopada 1987 r., II KR 121/87, OSNPG 1989, z. 12, poz. 135). Całkowicie gołosłowne okazało się twierdzenie obrońcy R. W., iż uprzedzenie o możliwości dokonania odmiennej oceny prawnej czynów zarzucanych skazanemu nastąpiło zbyt późno i wskutek tego doszło do istotnego uszczuplenia prawa do obrony. Sąd pierwszej instancji już w dniu 13 października 2003 r. zasygnalizował stronom możliwość przyjęcia innej kwalifikacji prawnej zachowań R. W. od tej, którą wskazano w akcie oskarżenia, zaznaczając, że chodzi również o odrzucenie prokuratorskiej koncepcji pomocnictwa z art. 18 § 1 k.k. (k. 4664, tom XXIV). Rozprawa główna odbyła się jeszcze w dniach 20 i 27 października 2003 r. Od uprzedzenia w trybie art. 399 § 1 k.p.k. do wyrokowania upłynęły więc 2 tygodnie i nic nie stało na przeszkodzie, aby obrona podjęła kroki zmierzające do zdyskwalifikowania rysującej się nowej konstrukcji prawnej. W protokołach rozprawy brak jakichkolwiek zapisów, które choćby uprawdopodobniały tezę, iż ktokolwiek ograniczał swobodę wypowiedzi ówczesnych oskarżonych lub ich obrońców albo też w inny sposób utrudniał realizację przysługujących im praw. Pozostałe uwagi autora kasacji, związane z zarzutem obrazy art. 4 , 6 i 7 k.p.k., wypadało ocenić jako próbę ominięcia ustawowego zakazu podnoszenia w skardze kasacyjnej uchybień, o których mowa w art. 438 pkt 3 i 4 k.p.k. (art. 523 § 1 k.p.k.). Sumując: skoro brak uchybień wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. i innych rażących naruszeń prawa podniesionych w kasacjach rzuca się w oczy, Sąd Najwyższy oddalił obie skargi jako oczywiście bezzasadne (art. 7 535 § 2 k.p.k.). O kosztach sądowych za postępowanie kasacyjne orzeczono po myśli art. 633 i 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. Wobec wyznaczenia adw. J. G. zarówno do rozważenia kwestii sporządzenia i wniesienia kasacji, jak i do ewentualnego występowania na rozprawie kasacyjnej, Sąd Najwyższy przyznał mu stosowne wynagrodzenie za obronę z urzędu według reguł określonych w § 2 ust. 2 i 3 oraz § 14 ust. 2 pkt 6 i ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). Przewodniczący: SSN (Józef Dołhy) Sędziowie: SN (Rafał Malarski) SN (Ewa Strużyna) bd