II ARN 11/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj.Sędziowie SN: H. Ciepła, K. Kołakowski (spr.), M. Sychowicz, M. Zakrzewska.Protokolant: H. Janota.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 1989 r., sprawy ze skargi Iwony K. na decyzję Izby Skarbowej w S. z dnia 5 kwietnia 1988 r. w przedmiocie wymiaru podatku od darowizny, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 23 grudnia 1988 r. sygn. akt SA-P 616/88uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność decyzji Izby Skarbowej w S. z dnia 5 kwietnia 1988 r. oraz decyzji Urzędu Skarbowego w S. z dnia 30 grudnia 1987 r.;zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w S. na rzecz skarżącej kwotę zł 104.131 (sto cztery tysiące sto trzydzieści jeden) tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.Uzasadnienie faktyczneWyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, wydanemu w sprawie ze skargi Iwony K. na decyzję Izby Skarbowej w S. w przedmiocie wymiaru podatku od darowizny, Minister Sprawiedliwości zarzucił w rewizji nadzwyczajnej rażące naruszenie art. 207 § 3 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. Nr 45, poz. 207) i wniósł o jego uchylenie oraz stwierdzenie nieważności decyzji organów podatkowych obu instancji. W uzasadnieniu tej rewizji wskazano, iż stanowisko uznające wkład jednej z osób pozostających w konkubinacie we wspólne gospodarstwo za darowiznę na rzecz drugiej z nich, jest nie do przyjęcia. Konkubentowi, który uczestniczy finansowo w budowie domu, wznoszonego dla potrzeb nieformalnej rodziny, nie można przypisywać zamiaru działania w celu wzbogacenia drugiego konkubenta, dysponującego prawem wieczystego użytkowania zabudowanej działki. Doszło zatem do opodatkowania darowizny, która w rzeczywistości nie miała miejsca.Rewizja nadzwyczajna jest w pełni uzasadniona.Dowolne jest podstawowe ustalenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mające wynikać z rzekomo zgodnych zeznań obu konkubentów, że skarżąca "w formie darowizny" otrzymała kwotę 5.000.000 zł, którą przeznaczyła na budowę swojego domu mieszkalnego. W rzeczywistości skarżąca twierdziła, że od kilku lat pozostaje w konkubinacie, a koszty budowy domu ponoszone są wspólnie, choć "więcej kosztów ponosi mąż". Michał O. wskazał w swoich zeznaniach, że mieszkają ze skarżącą "cały czas" w budynku gospodarczym przy budowie, konkubina przeznaczyła na budowę domu około 1.000.000 zł, reszta zaś finansowana była przez niego w kwocie ok. 5.000.000 zł. Na podstawie tych ostatnich zeznań Izba Skarbowa w S. poleciła organowi I instancji rozważyć zasadność wszczęcia "postępowania o wymiar podatku od darowizny".Wbrew wywodom Naczelnego Sądu Administracyjnego dla oceny, czy istotnie miało miejsce nabycie przez skarżącą "własności rzeczy i praw majątkowych w drodze darowizny" (art. 1 ust. 1 powołanej ustawy), niezbędne było rozważenie sytuacji prawnej konkubentów czyniących wspólne nakłady na majątek jednego z nich w czasie trwania konkubinatu. W przepisach powołanej ustawy brak jest bowiem zarówno definicji spadku, jak i darowizny. Błędny jest więc oczywiście pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zbędna jest analiza przepisów Kodeksu cywilnego, a także orzecznictwa Sądu Najwyższego powoływanego przez skarżącą, jako niemających "zastosowania do spraw podatkowych". Stanowisko to jest także rażąco sprzeczne z przyjęciem przez ten Sąd, iż miało w tych okolicznościach miejsce "bezpłatne świadczenie na rzecz obdarowanej kosztem majątku Michała O., przy czym "nie było konieczne, aby darowizna była świadczona po wcześniej zawartej umowie darowizny", a "istotne jest, że świadczenie zostało wykonane". Sformułowania te świadczą bowiem wprost, że Sąd ten sięgnął w istocie do art. 888 i nast. k.c. i na ich tle uznał zaskarżoną decyzję za zgodną "z prawem materialnym".Pominął jednak, że ani skarżąca, ani jej konkubent nie twierdzili, że miała między nimi miejsce darowizna, a przeciwnie powoływali się na prowadzenie razem budowy domu mającego zaspokoić ich wspólne i ich dziecka potrzeby mieszkaniowe. Trafnie więc twierdził pełnomocnik skarżącej w odwołaniu od decyzji I instancji, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 r. w sprawie III CZ 79/85 (OSNCP z. 1 z 1987 r., poz. 2) ma wprost zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy. Podzielić bowiem należy zapatrywanie wyrażone w tezie uzasadnienia tej uchwały, że do wspólnego majątku, jakiego dorobili się partnerzy pozamałżeńskiego związku należy stosować przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Budynek wzniesiony przez nich wspólnie na gruncie objętym wieczystym użytkowaniem stanowi odrębną nieruchomość (art. 235 § 1 k.c.), w związku z czym w razie konieczności dokonania rozliczeń, ale tym samym i do istoty ich stosunków majątkowych z tym związanych, i to - jak wskazał wówczas Sąd Najwyższy - bezpośrednio, należy stosować przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych.Argument Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż rzekomo "Sąd Najwyższy doszedł" wówczas do swych "wniosków poprzez analizę przepisów Kodeksu cywilnego o spółce (art. 867, 868 i 875 k.c.), a nie w oparciu o przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn" świadczy nie tylko o niezrozumieniu wywodów Sądu Najwyższego, ale i o przyjęciu błędnego założenia dopuszczalności braku "zastosowania do spraw podatkowych" utrwalonej wykładni instytucji prawa cywilnego. Bez związku ze sprawą Sąd ten powołał się na swoje "utrwalone już w sądownictwie administracyjnym orzeczenie, że ustawa o podatku od spadków i darowizn nie przewiduje ulg podatkowych dla osób pozostających ze sobą w konkubinacie".W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny rażąco błędnie uznał za bezpodstawny zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez nieprzeprowadzenie dowodu z wyroku Sądu Rejonowego w S. zapadłego między skarżącą a jej konkubentem na przeszło rok przed orzekaniem przez NSA, a także przed wydaniem decyzji podatkowych w obu instancjach. Organy podatkowe i Naczelny Sąd Administracyjny rażąco naruszyły art. 365 § 1 k.p.c., pomijając wiążący charakter wyroku (a następnie odpowiednich wpisów w księdze wieczystej nieruchomości) rozstrzygającego prawny charakter nakładów M.O., jako prowadzący do powstania współużytkowania wieczystego i współwłasności, a tym samym wyłączający ich traktowanie jako darowizny dokonanej na rzecz skarżącej.Ponad zarzuty rewizji nadzwyczajnej podnieść jednocześnie należy, że organ podatkowy po powzięciu wiadomości o toczącym się postępowaniu sądowym powinien - stosownie do art. 166 k.p.a. - zawiesić postępowanie, ponieważ - ze względu na przedmiot - rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji było uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy z udziałem skarżącej przez sąd. Niewątpliwie bowiem rozważał on zagadnienie wstępne - w rozumieniu art. 166 (i odpowiednio art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - a mianowicie, czy nakłady M.O. stanowiły darowiznę, czy też prowadziły do nabycia współużytkowania wieczystego i udziału we współwłasności wznoszonego wspólnie domu.Zaskarżony wyrok i poprzedzające go decyzje zapadły więc istotnie z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniało uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. w zw. z art. 211 k.p.a.