II CZ 45/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Żyznowski.Sędziowie SN: J. Sokołowski (sprawozdawca), J. Suchecki.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 30 marca 1989 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Jana G. przeciwko Nadleśnictwu w B. o zapłatę na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 7 lutego 1989 r.postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki odrzucił pozew z tej przyczyny, że powód domaga się zasądzenia i odszkodowania za szkody, jakie poniósł wskutek zniszczenia jego upraw przez zwierzynę łowną (jelenie), w myśl zaś rozporządzenia Rady Ministrów z 1 VIII 1975 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 146 ze zm.) dla dochodzenia roszczeń z tytułu szkód łowieckich drogą sądową jest niedopuszczalna.W zażaleniu powód zarzuca, że zarówno Nadleśnictwo, jak Urząd Miasta i Gminy w B., świadomie łamią prawo i "manipulują" sposobem likwidowania szkód.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z dołączonych do pozwu decyzji administracyjnych z dnia 24 VIII 1987 r. i 30 IX 1987 r., na podstawie § 6 ust. 2 rozp. Rady Ministrów z dnia 1 VIII 1975 r. w sprawie odszkodowań za szkody wyrządzone w uprawach i plonach rolnych przez dziki, łosie, jelenie i daniele (Dz. U. Nr 28, poz. 146 ze zm.) i art. 104 k.p.a., ustalono stopień zniszczenia plonów oraz wysokość odszkodowania w uprawach powoda, w których szkody wyrządziły jelenie i dziki.Żądanie powoda w istocie płynie stąd, że uważa on za sprzeczny z prawem i krzywdzący go sposób zlikwidowania szkód dokonany w postępowaniu administracyjnym, a przyznane mu w tym postępowaniu odszkodowanie za "zaniżone".Powołane przez Sąd Wojewódzki rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 VIII 1975 r. w sprawie odszkodowań za szkody wyrządzone w uprawach i plonach rolnych przez dziki, łosie, jelenie i daniele (Dz. U. Nr 28, poz. 146 ze zm.) istotnie przewiduje drogę postępowania administracyjnego dla dochodzenia odszkodowań za szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych przez wymienione gatunki zwierząt łownych.Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 17 VI 1959 r. o hodowli, ochronie zwierząt łownych i prawie łowieckim (Dz. U. z 1973 r. Nr 33, poz. 197) do określenia przez Radę Ministrów zasad i trybu ustalania oraz wypłaty odszkodowań z tytułu szkód wyrządzonych przez zwierzęta łowne.W art. 44 § 1 wymienionej ustawy z 17 VI 1959 r. ustawodawca przejął pojęcie odszkodowania z prawa cywilnego, co prowadzi do wniosku (przyjętego powszechnie w doktrynie i orzecznictwie), że w wyniku szkody wyrządzonej przez określone zwierzęta łowne powstaje między Państwem a poszkodowanym cywilnoprawny stosunek odszkodowawczy, mieszczący się w systemie cywilnoprawnej odpowiedzialności za szkodę. Wynikłe na tle takiego stosunku sprawy (spory) są więc sprawami ze stosunków z zakresu prawa cywilnego.Stwierdzenie, że sprawa ze swej natury ma charakter cywilny, nie wystarcza jednak jeszcze do oceny jej przynależności do drogi sądowej, przepis bowiem szczególny może stanowić inaczej (art. 2 § 3 k.p.c.). Istota zagadnienia sprowadza się zatem do tego, czy sprawy o wynagrodzenie szkód wyrządzonych przez zwierzęta łowne wyłączone zostały z tej drogi i przekazane przez ustawę do kompetencji organów administracyjnych. Zdaniem Sądu Najwyższego tak nie jest, nie można mianowicie podzielić poglądu, że do dochodzenia roszczeń z tytułu tych szkód droga sądowa jest zamknięta.Ustawa z dnia 17 VI 1959 r. nie zawiera przekazania przedmiotowych spraw innym sądom lub władzom, przeto wyłączenie w rozporządzeniu z dnia 1 VIII 1975 r. przez Radę Ministrów drogi sądowej wychodzi poza granice upoważnienia zawartego w art. 44 ust. 3 tej ustawy. Kategoria pojęciowa właściwości sądów nie mieści się bowiem w określeniu "zasady i tryb ustalania odszkodowań" i wobec tego upoważnienie z art. 44 ust. 3 ustawy nie zawiera przyznania Radzie Ministrów prawa do dokonywania zmian w zakresie właściwości sądów powszechnych, także dlatego, że byłoby to upoważnienie do dokonywania zmian stanu prawnego ustanowionego w innej ustawie.Również po nowelizacji Konstytucji PRL dokonanej ustawą z dnia 26 III 1982 r. o zmianie Konstytucji PRL (Dz. U. Nr 11, poz. 83) i wejściu w życie ustawy z 29 IV 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 22, poz. 98) sądy są uprawnione do samodzielnej oceny, czy akt normatywny niższego rzędu niż ustawa (rozporządzenie Rady Ministrów) jest zgodny z ustawą i w razie stwierdzenia niezgodności - do odmowy jego zastosowania w rozstrzyganej sprawie (por. uchwałę SN z dnia 9 IX 1986 r., III AZP 4/86 - "Gazeta Prawnicza" 1987, nr 5).Stwierdzenie zatem, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 VIII 1975 r. w zakresie przewidującym drogę postępowania administracyjnego dla dochodzenia odszkodowań za szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych przez określone gatunki zwierząt łownych są niezgodne z ustawą prowadzi do wniosku, iż dla spraw o te odszkodowania właściwa jest droga sądowa zgodnie z art. 2 § 1 k.p.c.Odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego jest nietrafny, nie było zatem podstaw do odrzucenia pozwu i zażalenie należy uznać za usprawiedliwione.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 388, 397 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.