I UK 290/19

Sygn. akt I UK 290/19 POSTANOWIENIE Dnia 4 czerwca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania M. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. z udziałem zainteresowanych: M. K. , Ł. S. i K. T. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 czerwca 2020 r., skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt III AUa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od odwołującego się na rzecz pozwanego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 14 lutego 2019 r. oddalono apelację M. K. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 7 listopada 2017 r., mocą którego oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z dnia 27 stycznia 2017 r., stwierdzających, że M. K. , M. B. , K. T. i Ł. S. (dalej zainteresowani) - jako osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych o świadczenie usług u płatnika składek A., w okresach wskazanych w decyzjach - podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, 2 rentowym i wypadkowemu. Organ rentowy określił również podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. W sprawie ustalono, że płatnik składek prowadzi działalność w branży budowlanej i zawierał umowy na ułożenie kostki brukowej, wykonanie posypki piaskowej oraz umowy na naprawę palet. W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie płatnika, gdyż w jego ocenie, stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1442, dalej ustawa systemowa), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu podlegają osoby, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej wykonują pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Ujawnione w procesie fakty przeczą możliwości uznania, że sporne czynności zostały wykonane na podstawie umów o dzieło. Sąd Apelacyjny zaaprobował ten pogląd, wskazując na brak istotnych cech dzieła odnośnie do pracy zainteresowanych, bowiem nie doszło do jego zindywidualizowania. Z drugiej strony, prace zainteresowanych sprowadzały się do prostych czynności, które nie wymagały jakichkolwiek kwalifikacji. Kostka brukowa nie była układana według ścisłego wzoru, a palety nie były indywidualnie oznakowywane. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł z mocy art. 385 k.p.c. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną złożył pełnomocnik M. K., zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący podniósł, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a mianowicie czy ułożenie kostki brukowej, wykonanie podsypki piaskowej, maszynowe ułożenie kostki brukowej, obsadzenie krawężników oraz naprawa palet mogą być uznane przez pozwanego za umowy starannego działania, skoro strony zawarły umowę o dzieło z 3 wymiernym efektem. Nadto czy możliwe jest kwestionowanie kwalifikacji prawnej umowy zawartej przez strony wbrew ich zgodnemu zamiarowi i celowi samej umowy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wstępnie należy przypomnieć, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. Przedmiotowe spostrzeżenie koreluje z publicznoprawną funkcją skargi kasacyjnej i zamyka się stwierdzeniem, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym o szczególnym charakterze. Zmierza do ochrony interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni. Natomiast jej zadanie nie polega na ponownej ocenie sprawy z perspektywy niezadowolonej z rozstrzygnięcia strony. Merytoryczne rozpoznanie sprawy poprzedza etap przedsądu, podczas którego dochodzi do weryfikacji, czy wskazana przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania faktycznie istnieje. Skarżący wskazał na okoliczność z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., czyli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne. W takim razie konieczne jest wskazanie, za pomocą wywodu prawnego, na podstawie jakich norm (przepisów) zagadnienie powstało, jakie są możliwe interpretacje problemu i jakie jego rozstrzygnięcie proponuje skarżący (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2009 r., II PK 66/09, LEX nr 553691). Zagadnienie prawne to problem, który wiąże się z określonym przepisem prawa materialnego lub procesowego, którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, ale także dla rozstrzygnięcia konkretnej, jednostkowej sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2012 r., I PK 158/11, LEX nr 1215116). Tymczasem 4 uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zawiera jurydycznych wywodów w płaszczyźnie wyodrębnionego zagadnienia prawnego, ograniczając się do przedstawienia orzecznictwa ze wskazaniem przypadków, w których doszło do uznania określonego zespołu cech akceptujących zawarcie umowy o dzieło. Na tym tle nie realizuje się przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., bowiem co uwidacznia przyjęta technika argumentacyjna, o ostatecznym wyniku sprawy decydują okoliczności faktyczne. W oparciu o ich łączne elementy z łatwością można, i to za pomocą zwykłej wykładni prawa, rozstrzygnąć z jakim kontraktem mamy do czynienia w sprawie. Tak też spór widziały sądy powszechne, które wyjaśniły przyczyny odmowy zaaprobowania stanowiska płatnika składek, że zawarł z zainteresowanymi umowy o dzieło. Warto jedynie dodać, że problem naprawy palet nie został przez Sąd Najwyższy zakwalifikowany jako dzieło (postanowienie z dnia 16 kwietnia 2019 r., I UK 172/18, LEX nr 2647569), zaś w orzecznictwie sądów powszechnych jednolicie kwalifikuje się układanie kostki brukowej i prace z tym związane do kontraktów starannego działania (zob. postanowienia Sądu Apelacyjnego: w (…) z dnia 16 lipca 2019 r., III AUa (…); w (…) z dnia 19 czerwca 2019 r., III AUa (…), LEX nr 2693399; w (…) z dnia 22 stycznia 2018 r., III AUa (…), LEX nr 2471769; w S. z dnia 12 lipca 2017 r., III AUa (…), LEX nr 2379180), co po raz wtóry pozwala stwierdzić o braku istotnych cech suponowanego zagadnienia prawnego. W końcu możliwość prawidłowego zakwalifikowania umowy (zgodnie z wolą stron i jej celem) jest oczywiście możliwe, jeśli przedstawiony do oceny kontrakt znamionuje zespół właściwych cech danego reżimu. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązek ubezpieczenia powstaje z mocy prawa, a więc wolą stron nie można go wyłączyć, co zresztą od dawna jest ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Z niego można wyprowadzić ogólny wniosek, zgodnie z którym, jeśli umowa wykazuje cechy wspólne dla co najmniej dwóch różnych rodzajów (typów) umów np. umowy rezultatu i umowy starannego działania), to w celu dokonania jej właściwej kwalifikacji prawnej należy posłużyć się metodą typologiczną, której istota sprowadza się do poczynienia ustaleń w kierunku, jakie cechy przeważają (dominują) w umowie (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 marca 2008 r., LEX nr 411051 i z dnia 5 maja 2010 r., I PK 8/10, Monitor 5 Prawa Pracy 2011 nr 2, s. 102; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2016 r., III UK 90/15, niepublikowane). Innymi słowy, w razie wątpliwości, czy dana umowa jest umową o dzieło czy umową zlecenia, należy ustalić, czy w treści i sposobie jej wykonywania przeważają cechy jednej z tych umów. Dopiero wówczas, gdy umowa poddawana analizie (w swej treści, a zwłaszcza w sposobie wykonywania) wykazuje z ich jednakowym nasileniem cechy wspólne dla co najmniej dwóch różnych wzorców umownych, o jej typie (rodzaju) decyduje zgodny zamiar stron i cel umowy, który może (ale wcale nie musi) wyrażać się także w nazwie umowy. Istotne (pomocne) przy kwalifikacji takiej umowy jest też uwzględnienie okoliczności towarzyszących jej zawarciu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1998 r., I PKN 191/98, OSNAPiUS 1999 nr 14, poz. 449). Należy również mieć na uwadze, że nazwa umowy z eksponowaniem terminologii służącej podkreśleniu charakteru umowy jako umowy zlecenia lub umowy o dzieło, nie jest elementem decydującym samodzielnie o rodzaju zobowiązania, w oderwaniu od oceny rzeczywistego przedmiotu tej umowy i sposobu oraz okoliczności jej zawarcia i wykonania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2017 r., I UK 273/16, LEX nr 2337355). Wobec braku cech wskazanej podstawy przedsądu Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. oraz art. 108 § 1 i art. 39821 k.p.c.