IV CSKP 21/21

Sygn. akt IV CSKP 21/21 POSTANOWIENIE Dnia 25 maja 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Marian Kocon (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. przy uczestnictwie M. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 maja 2021 r., skargi kasacyjnej uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt III Ca (...), uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 25 września 2018 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił apelację uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 26 kwietnia 2018 r. utrzymującego wpis referendarza sądowego zmiany podstawy wpisu w księdze wieczystej nr (…), prowadzonej dla nieruchomości uczestnika – M. spółki z o.o. w S., przez zastąpienie zarządzeń o zabezpieczeniu tytułami wykonawczymi. W dniu 23 kwietnia 2013 r. w dziale IV bliżej opisanej księgi wieczystej wpisano pod nr 2 hipotekę przymusową na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. na podstawie zarządzeń 2 zabezpieczenia należności pieniężnych. Zarządzenia te dotyczyły wpisanej w dziale II jako właściciela spółki A. z siedzibą w L. W dniu 17 grudnia 2014 r. w dziale II została wpisana jako właściciel uczestniczka M. spółka z o.o. z siedzibą w S. W dniu 24 grudnia 2014 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze dotyczące należności na które opiewały zarządzenia zabezpieczenia. U podłoża stanowiska Sądu Okręgowego legł pogląd, że w wyniku dokonanego wpisu doszło jedynie do zmiany podstawy wpisu ujawnionej hipoteki przymusowej. Inaczej mówiąc, „doszło jedynie do zmiany treści hipoteki”. Skarga kasacyjna uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego - oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 29, 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. 2018, poz. 1009), art. 158 § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. 2020, poz. 1427) oraz art. 233 § 1 k.p.c., i zmierza do uchylenia tego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Godzi się przypomnieć zmiany legislacyjne wprowadzone ustawą z dnia ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2018, poz. 1009, dalej: ustawa z dnia 13 kwietnia o zmianie ustawy.”), których naruszenie zarzucał apelujący, a Sąd Okręgowy nie odniósł się do tych zarzutów. Po pierwsze, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia o zmianie ustawy do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji został dodany art. 154 § 8 regulujący termin upadku zabezpieczenia w przypadku braku aktywności wierzyciela publicznoprawnego w dochodzeniu ostatecznych należności o charakterze publiczno prawnym. Celem tego unormowania było wprowadzenie wyraźnych reguł dotyczących upadku zabezpieczenia obowiązków o charakterze pieniężnym, ustanowionych m.in. w postępowaniu zabezpieczającym regulowanym przepisami działu IV ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dotychczasowe brzmienie przepisów tej ustawy nie wskazywało w sposób wyraźny kiedy dochodzi do uchylenia zabezpieczenia w przypadku braku aktywności wierzyciela w dochodzeniu przysługujących mu należności. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy "Do zabezpieczeń udzielonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy w sposób określony w art. 164 § 1 pkt. 2-5 ustawy zmienianej w art. 2 stosuje się przepis art. 154 § 8 ustawy zmienianej w art. 2”. Zatem przepis ten stosuje się również w odniesieniu do zabezpieczeń ustanowionych przed dniem 27 kwietnia 2018 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy. W myśl art. 154 § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej lub organ egzekucyjny, na wniosek wierzyciela, nie postanowi inaczej, zabezpieczenie, o którym mowa w art. 164 § 1 pkt 2-5, wygasa po upływie 2 miesięcy od dnia 3 doręczenia decyzji lub innego orzeczenia podlegającego wykonaniu w sprawie, w której dokonano zabezpieczenia, albo doręczenia postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, chyba że wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy na zabezpieczoną wierzytelność pieniężną. Z treści tego przepisu wynika wprost, iż upływ czasu stanowi obiektywną okoliczność, od której uzależniono wygaśnięcie ustanowionego zabezpieczenia, tj., co wymaga podkreślenia, wygaśnięcie z mocy prawa. Wynika to z użytego w tym przepisie sformułowania „zabezpieczenie o którym mowa w art. 164 § 1 pkt. 2-5 , wygasa po upływie 2 miesięcy od dnia ...”. Sąd Okręgowy uznając, że brak przesłanek do przyjęcia, że ustanowione zabezpieczenie należności pieniężnej upadło, gdyż wierzyciel wystawił już tytuł wykonawczy, pominął, iż zabezpieczenie, jak wskazano, z uwagi na upływ czasu może ulec wygaśnięciu z mocy prawa. A co za tym idzie, że może dojść do jego wygaśnięcia pomimo wydania tytułu wykonawczego. Po drugie, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia o zmianie ustawy dodano w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2017, poz. 1007 ze zm., dalej: u.k.w.h.” ) art. 1112 i stosownie do art. 4 ust. 3 tejże ustawy ma on zastosowanie do hipotek o których mowa w art. 110 u.k.w.h., ustanowionych przed dniem wejścia w życie wskazanej nowelizacji. Sąd Okręgowy wyrażając pogląd, że nie ma przeszkód do przyjęcia, że zachodzą przeszkody do dokonania żądanego wpisu nie rozważył kwestii, objętych kognicją sądu wieczystoksięgowego (6268 k.p.c.), dotyczących dochowania terminów wskazanych w art. 1112 u.k.w.h., skutków ewentualnego ich uchybienia, a ponadto że w chwili wniosku dłużnik na którego zostały wystawione tytuły wykonawcze, stanowiące podstawę wpisu, od wielu już lat nie był właścicielem nieruchomości. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu. ke