II URN 20/94

Wyrok z dnia 30 czerwca 1994 r. II URN 20/94 Obniżenie œwiadczeń rentowych, wskutek nieprawidłowego okreœlenia przez organ rentowy wysługi emerytalnej żołnierza, stanowi błšd tego organu i uzasadnia wypłacenie renty w należnej wysokoœci za trzy lata wstecz od dnia zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie wysokoœci tej renty. Przewodniczšcy SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Teresa Romer (sprawozdawca), Maria Tyszel, Sšd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 1994 r. sprawy z wniosku Krystyny O. przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w S. o wysokoœć wojskowej renty rodzinnej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwoœci [...] od wyroku Sšdu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 22 paœdziernika 1993 r. [...], u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzajšcy go wyrok Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 7 czerwca 1993 r., [...] i sprawę przekazał temu Sšdowi do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Wnioskodawczyni Krystyna O. pobierała od 1 kwietnia 1978 r. wojskowš rentę rodzinnš po mężu starszym sierżancie, który zmarł w czasie odbywania zawodowej służby wojskowej. Poczštkowo rentę wypłacano zaliczkowo, do czasu orzeczenia o przyczynie zgonu męża wnioskodawczyni. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w D. w orzeczeniu [...] z dnia 16 marca 1979 r. stwierdziła, że œmierć Eugeniusza O. nie pozostaje w zwišzku ze służbš wojskowš. Decyzjš z 2 maja 1980 r. Wojewódzki Sztab Wojskowy ustalił prawo do wojskowej renty rodzinnej na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz członków ich rodzin (Dz. U. Nr 53, poz. 341 ze zm.). Rentę zwiększono o 7,5% podstawy wymiaru z tytułu 15 lat służby wojskowej zmarłego żywiciela. Rentę przyznano wnioskodawczyni oraz jej dzieciom Renacie i Januszowi. W zwišzku z postanowieniami ustawy z dnia 23 marca 1983 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 16, poz. 78) wysokoœć renty rodzinnej z tytułu wysługi emerytalnej podwyższono do 12,5%. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 3 tej ustawy, rentę rodzinnš zwiększa się o 1% podstawy wymiaru za każdy rok wysługi emerytalnej żołnierza (emeryta, rencisty) z tytułu służby wojskowej do 10 lat włšcznie oraz o 0,5% za każdy następny rok wysługi. Wedle art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. do dnia wejœcia w życie ustawy z dnia 23 marca 1983 r ., wymienionej wyżej, renta rodzinna ulegała podwyższeniu o 0,5% podstawy wymiaru za każdy rok wysługi emerytalnej żołnierza z tytułu służby wojskowej. Podwyższenie to nie mogło jednak przekraczać 10% podstawy wymiaru. Ustawa z dnia 23 marca 1983 r. nie tylko ustaliła wyższy procent zwiększenia renty rodzinnej z tytułu wysługi emerytalnej, ale zniosła też ograniczenie tego zwiększenia do 10% podstawy wymiaru. Kolejnymi decyzjami renta rodzinna pobierana przez wnioskodawczynię była podwyższana i waloryzowana. Decyzji tych wnioskodawczyni nie kwestionowała mimo prawidłowych pouczeń o sposobie odwołania. Decyzjš z 31 sierpnia 1992 r. ustalono wysokoœć renty rodzinnej na 1.159.900 zł. To wyliczenie wnioskodawczyni zakwestionowała. W uzasadnieniu odwołania skierowanego do Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zarzuciła, że wojskowy organ emerytalny od poczštku błędnie wylicza należnš jej rentę rodzinnš po mężu. Domagała się prawidłowego wyliczenia wysokoœci tej renty od dnia jej wypłaty - od 1 kwietnia 1978 r. Twierdziła, że w tej decyzji oraz w kolejnej, z 1 grudnia 1992 r. nie uwzględniono dodatku z tytułu 15 lat wysługi emerytalnej męża. Wyrokiem z 7 czerwca 1993 r. Sšd oddalił odwołanie. W uzasadnieniu Sšd podkreœlił, że renta rodzinna wnioskodawczyni była ustalona na podstawie zaœwiadczenia o wysokoœci uposażenia oraz œwiadczeń w naturze, jakie otrzymywał Eugeniusz O. Kolejne decyzje podwyższajšce tę rentę były oparte na decyzji z 1978 r. Wnioskodawczynię prawidłowo pouczano o możliwoœci zaskarżania decyzji, o ile nie zgadzałaby się z ich treœciš. Sšd zaznaczył też, że do renty doliczane było zwiększenie o 12,5% podstawy wymiaru z tytułu wysługi emerytalnej w służbie wojskowej. Doliczenie takie zawarte jest także w zaskarżonej decyzji. Ponieważ wnioskodawczyni w dodatkowym "oœwiadczeniu" domagała się uwzględnienia w podstawie wymiaru renty rodzinnej dodatków do uposażenia, które jej zdaniem, otrzymywał Eugeniusz O., Sšd ustalił, że żaden dokument ani zaœwiadczenie zawarte w aktach rentowych nie zawierajš informacji o dodatkach tego rodzaju, wypłaconych Eugeniuszowi O. Sšd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z 22 paœdziernika 1993 r. oddalił rewizję wnioskodawczyni od wyroku Sšdu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sšd Apelacyjny podkreœlił, że do podstawy wymiaru renty rodzinnej przyjęto wszystkie składniki uposażenia jakie otrzymywał mšż wnioskodawczyni. Brak też, zdaniem Sšdu Apelacyjnego, dowodów potwierdzajšcych dłuższy okres służby wojskowej lub pracy, które uzasadniałyby przyznanie zwiększenia wymiaru renty z powodu wysługi lat. Wnioskodawczyni ma zwiększonš rentę rodzinnš o 12,5% podstawy wymiaru z tytułu 15 lat wysługi emerytalnej męża, co wedle Sšdu Apelacyjnego, odpowiada materiałowi dowodowemu zawartemu w aktach emerytalnych. W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwoœci zarzucił wyrokowi Sšdu Apelacyjnego rażšce naruszenie prawa, w szczególnoœci art. 3 § 2 k.p.c. i art. 29 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł o uchylenie tego wyroku oraz poprzedzajšcego go wyroku Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie i przekazanie sprawy temu Sšdowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji Minister podał, że spór dotyczy ustalenia wysługi emerytalnej męża wnioskodawczyni. W aktach emerytalnych brakuje zaœwiadczeń o pracy przed rozpoczęciem służby. Nie ma też danych jakie okresy i na jakiej podstawie przyjęto do 15 lat wysługi. Sšd Najwyższy rozważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. W aktach emerytalnych (k. 121) znajduje się odpis wykazu przebiegu służby wojskowej i pracy cywilnej st. sierżanta Eugeniusza O. Brak jest na tym odpisie daty jego sporzšdzenia oraz daty samego wykazu. Z przebiegu zatrudnienia i służby wojskowej wynika, iż łšczny ich okres wynosi ponad 25 lat. W decyzji o rewaloryzacji wojskowej renty rodzinnej, Wojskowe Biuro Emerytalne przy obliczaniu podstawy wymiaru tej renty przyjęło uposażenie starszego sierżanta po 20 latach wysługi wojskowej. Decyzja ta, bez daty, wydana została już po rozstrzygnięciu sprawy zaskarżonym wyrokiem Sšdu Apelacyjnego. Decyzję tę organ emerytalny wydał działajšc na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 10 z 1994 r., poz. 36), która weszła w życie z dniem 27 lutego 1994 r. Spór dotyczy wysokoœci renty rodzinnej przewidzianej w przepisach ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych [...]. Przytoczona decyzja ma dla rozstrzygnięcia tego sporu znaczenie o tyle, że przyjęto w niej, iż mšż wnioskodawczyni posiadał ponad 20 lat wysługi emerytalnej. W tej sytuacji dotychczasowe ustalenia zawarte w obu wyrokach, iż wysługa emerytalna Eugeniusza O. została prawidłowo obliczona na 15 lat okazujš się błędne. Brak jest jednak jakiegokolwiek dowodu, poza załšczonym odpisem wykazu przebiegu służby i pracy, który wyjaœniałby odmienne od dotychczasowego, stanowisko Wojskowego Biura Emerytalnego, co do długoœci wysługi emerytalnej Eugeniusza O. Jak już wspomniano, zgodnie z treœciš art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 29, poz. 139), majšcego zastosowanie przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, nie było ograniczenia długoœci wysługi emerytalnej żołnierza przy zwiększaniu renty rodzinnej. Od dnia 1 stycznia 1983 r., do chwili wejœcia w życie zmian wprowadzonych ustawš z dnia 23 marca 1983 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin [...], ograniczenie zwiększenia wysokoœci renty rodzinnej z tytułu wysługi emerytalnej regulował art. 28 ust. 2 omawianej ustawy i to nie w zakresie iloœci lat przyjmowanych do wysługi, lecz tylko co do procentu zwiększenia w odniesieniu do podstawy wymiaru. Zgodnie z art. 52 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r, o zaopatrzeniu emerytal- nym żołnierzy [...], jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie œwiadczeń pieniężnych ujawnione zostanš nowe dowody lub okolicznoœci mogšce mieć wpływ na prawo do œwiadczeń lub ich wysokoœć, które istniały przed ustaleniem prawa do œwiadczeń, następuje ponowne ustalenie prawa do œwiadczeń lub ich wysokoœci. Natomiast art. 62 ust. 1 pkt 2 tej ustawy przewiduje, iż w razie ponownego ustalenia prawa do œwiadczeń, wypłaca się je do dnia, w którym powstało prawo do nich lub do ich podwyższenia jednakże za okres nie dłuższy niż 3 lata, jeżeli odmowa przyznania lub przyznanie niższych œwiadczeń były następstwem błędu wojskowego organu emerytalnego lub organu odwoławczego. Odwołanie wnioskodawczyni od decyzji z 31 sierpnia 1992 r. było w istocie wnioskiem o ponowne ustalenie wysokoœci renty rodzinnej. Z rażšcym naruszeniem art. 3 § 2 k.p.c., Sšdy obu instancji nie zajęły się w ogóle wyjaœnieniem istoty sprawy, tj. ustaleniem przebiegu pracy cywilnej i służby wojskowej męża wniosko- dawczyni do chwili jego œmierci. Wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni a także wbrew treœci wspomnianego wykazu oba Sšdy przyjęły jako rzecz oczywistš, że wysługa emerytalna męża wnioskodawczyni nie przekraczała 15 lat. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy koniecznym będzie dokonanie ustaleń dotyczšcych przebiegu pracy i służby Eugeniusza O., wyjaœnienie dlaczego, mimo treœci znajdujšcego się obecnie w aktach emerytalnych wykazu przebiegu jego pracy i służby, otrzymywała ona rentę rodzinnš podwyższonš jedynie z tytułu 15 lat wysługi emerytalnej. Wskazane wydaje się też ustalenie od kiedy organ rentowy dysponował wspomnianym wykazem, i dlaczego wczeœniej nie dokonał właœciwego obliczenia wysługi emerytalnej oraz czy wykaz ten zawiera pełne dane. Obniżenie œwiadczeń rentowych wskutek nienależytego okreœlenia przez organ rentowy wysługi emerytalnej żołnierza, stanowi błšd tego organu i uzasadnia wypłacenie renty w należnej wysokoœci za trzy lata wstecz od zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie wysokoœci tej renty. Kierujšc się powyższymi względami Sšd Najwyższy orzekł jak w sentencji. W zwišzku z nadsyłanymi do Sšdu Najwyższego pismami procesowymi wnioskodawczyni, Sšd Najwyższy wyjaœnia, że rewizja nadzwyczajna wniesiona w jej interesie dotyczyła jedynie wysokoœci wysługi emerytalnej Eugeniusza O. i tylko ta kwestia była przedmiotem oceny Sšdu Najwyższego. Ubocznie Sšd Najwyższy zauważa, że wbrew obecnym zarzutom wnioskodawczyni, materiał dowodowy zawarty w aktach emerytalnych i sšdowych wskazuje na to, że pozostałe ustalenia organu emerytalnego, majšce wpływ na wysokoœć renty rodzinnej sš prawidłowe. Wypłacanie osobie uprawnionej œwiadczeń w zaniżonej wysokoœci, narusza konstytucyjnš zasadę państwa prawnego a więc stanowi też naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i dlatego rewizja nadzwyczajna została uwzględniona mimo przekroczenia terminu o jakim mowa w art. 421 § 2 k.p.c. ========================================