V KK 11/17

Sygn. akt V KK 11/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 marca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Ryński (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) SSN Dorota Rysińska Protokolant Katarzyna Wełpa w sprawie T. S. o wydanie wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 marca 2017 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 stycznia 2016 r. , sygn. akt II K …/15, 1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięć zawartych w pkt 1 i 3 jego części dyspozytywnej i na podstawie art. 572 k.p.k. umarza postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego w zakresie kar orzeczonych wyrokami: Sądu Rejonowego w N. z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt II K 256/09 i Sądu Rejonowego w K. z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II K 550/10; 2. kosztami procesu w zakresie umorzenia postępowania oraz wydatkami za postępowanie kasacyjne obciąża Skarb Państwa. 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w S., wyrokiem łącznym z dnia 21 stycznia 2016 r., II K 953/15, w pkt 1 części dyspozytywnej, na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. i art. 89 § 1 k.k., w brzmieniu sprzed 1 lipca 2015 r., wymierzył skazanemu T. S. karę łączną roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, powstałą z połączenia kar orzeczonych w wyrokach: 1) w sprawie II K 256/09 Sądu Rejonowego w N., z dnia 22 lipca 2009 r. za przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. popełnione w okresie od 22 czerwca 2006 r. do listopada 2006 r., od lutego 2007 r. do stycznia 2008 r., od sierpnia 2008 r. do maja 2009 r., za które wymierzono karę 4 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 3 lat próby (postanowieniem z dnia 9 czerwca 2010 r. zarządzono wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności); 2) w sprawie II K 250/10 Sądu Rejonowego w K., z dnia 26 stycznia 2011 r. za przestępstwo z art. 297 § 1 kk, art. 286 § 1 kk, art. 270 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, popełnione w dniu 15 lipca 2008 r., za które wymierzono karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 4 lat próby oraz grzywnę w wysokości 40 stawek dziennych po 20 zł każda. Nadto w pkt 2 części dyspozytywnej tego orzeczenia Sąd Rejonowy w S. połączył skazanemu kary pozbawienia wolnosci i ograniczenia wolności orzeczone w wyrokach: w sprawie VII K 153/14 Sądu Rejonowego w G., z dnia 27 maja 2014 r. za przestępstwo popełnione w okresie od stycznia 2013 r. do marca 2014 r. za które wymierzono karę 8 miesięcy pozbawienia wolności i w sprawie II K 423/14 Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 lipca 2014 r. za przestępstwo popełnine w okresie od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. za które wymierzono karę 12 miesięcy ograniczenia wolności i jako karę łączną orzekł karę jednego roku pozbawienia wolności. Dalej w pkt 3 części dyspozytywnej wyroku na poczet kary łącznej pozbawienia wolności, wymierzonej w pkt 1 części dyspozytywnej, zaliczył skazanemu okres odbywania kary pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie Sądu Rejonowego w N. – II K 256/09 , od dnia 9 listopada 2010 r. do dnia 19 stycznia 2011 r. 3 Wyrok ten uprawomocnił się 24 lutego 2016 r., nie był przez nikogo zaskarżony. Kasację na korzyść skazanego od tego wyroku Sądu Rejonowego w S. w zakresie orzeczenia zawartego w pkt 1 jego części dyspozytywnej wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego materialnego, to jest art. 4 § 1 k.k., polegające na zastosowaniu przez Sąd ustawy nowej i w konsekwencji wymierzeniu, po myśli art. 89 § 1a k.k., kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności za zbiegające się przestępstwa, za które wyrokami jednostkowymi orzeczono karę bezwzględnego pozbawienia wolności oraz karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, mimo, że w czasie popełnienia zbiegających się przestępstw obowiązywała ustawa względniejsza dla skazanego, gdyż przepis art. 89 § 1 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 8 czerwca 2010 r., wykluczał możliwość orzeczenia, w takiej sytuacji, kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie wyroku łącznego Sądu Rejonowego w S. w zaskarżonej części i umorzenie w tym zakresie postępowania, na podstawie art. 572 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna, przeto mogła być w całości uwzględniona na posiedzeniu (art. 535 § 5 k.p.k.). Sąd Rejonowy w S. orzekł o karze łącznej na podstawie art. 89 § 1a k.k., który obowiązywał od dnia 8 czerwca 2010 r. (ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego, ustawy - Kodeks karny wykonawczy, ustawy - Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 206, poz. 1589 ze zm.). W myśl art. 4 § 1 k.k. jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, chyba że ustawa obowiązująca uprzednio jest dla sprawcy względniejsza. W uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2013 r., I KZP 13/13 (OSNKW 2013, z. 12, poz. 100) wyrażone zostało trafne stanowisko, że normy wynikające m.in. z art. 89 § 1 i art. 89 § 1a k.k. mają charakter materialno-prawny, wobec czego należy do nich odnosić reguły intertemporalne zawarte w art. 4 § 1 k.k. Stąd też w sytuacji 4 kiedy przestępstwa, za które orzeczono kary połączone w pkt 1 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, popełnione zostały przed 8 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy był zobowiązany rozważyć, czy brzmienie art. 89 k.k. sprzed nowelizacji, którą wprowadzono art. 89 § 1a k.k., nie jest dla sprawcy względniejsze. Porównanie tych regulacji prowadzi do oczywistego wniosku, że in concreto Sąd powinien był zastosować wobec skazanego ustawę obowiązującą przed 8 czerwca 2010 r., jako dla niego względniejszą. Przepis art. 89 § 1 k.k. wykluczał bowiem możliwość orzeczenia w wyroku łącznym bezwzględnej kary pozbawienia wolności w wyniku połączenia kar orzeczonych również z warunkowym zawieszeniem ich wykonania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., I KZP 2/01, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 41; wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 5 października 2004 r., V KK 224/04, OSNKW 2004, z. 10, poz. 98; 10 stycznia 2008 r., III KK 162/07, OSNwSK 2008/1/55, 26 marca 2009 r., IV KK 69/09, Lex nr 491364). Dlatego też możliwość wymierzenia kary łącznej w wyroku łącznym, na podstawie art. 89 §1a k.k., stosownie do treści art. 4 § 1 k.k., dotyczyć tylko będzie skazań za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, popełnione po dniu 7 czerwca 2010 r. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2011 r., V KK 74/11, OSNKW 2011, z. 6 , poz. 54; postanowienie Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2010 r., II KK 156/10, Biul. PK 2011/2/24; wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2011 r., V KK 108/11, Lex nr 817560). Kary jednostkowe, które były przedmiotem orzeczenia kary łącznej w pkt 1 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, to kara 4 miesięcy pozbawienia wolności orzeczona z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 3 lat próby, której wykonanie zostało zarządzone postanowieniem Sądu Rejonowego w N. z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt II Ko 267/10 , oraz kara roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 4 lat próby. Jeśli chodzi o pierwszą z wymienionych kar, to zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2005 r., V KK 128/05 (OSNKW 2005, z. 12, poz. 119) pojęcie skazania na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem odnosić należy do wyroku skazującego w takim kształcie, w jakim jest on aktualny w czasie orzekania o wyroku łącznym, a więc z uwzględnieniem 5 zmian, jeśli wprowadzone zostały w postępowaniu wykonawczym. Mając powyższe na uwadze potraktować należy te kary orzeczone w pkt 1 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku jako: bezwzględną karę pozbawienia wolności oraz karę pozbawienia wolności warunkowo zawieszoną. Przepis art. 89 § 1 kk umożliwiał orzeczenie w takiej sytuacji warunkowe zawieszenie kary łącznej, jeśli zachodzą przesłanki określone w art. 69 k.k. Zgodnie z art. 69 § 1 k.k., w brzmieniu obowiązującym przed 8 czerwca 2010 r., sąd mógł zawiesić wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności nie przekraczającej 2 lat. Biorąc pod uwagę wysokość orzeczonych kar, to - w ocenianym przypadku - ich suma nie przekracza 2 lat. Jednak Sąd Rejonowy w S. jednoznacznie stwierdził brak innych podstaw koniecznych do orzeczenia wobec skazanego kary łącznej pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania ( por. k.74 akt II K 953/15). Równocześnie skoro - jak to już wyżej wykazano - przestępstwa, za które T. S. został skazany wyrokami podlegającymi połączeniu w pkt 1 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku bezspornie zostały popełnione przed dniem 7 czerwca 2010 r., to niewątpliwe jest, że Sąd Rejonowy łącząc w pkt 1 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i bez warunkowego zawieszenia orzeczone za te wspomniane czyny i orzekając jako karę łączną bezwzględną karę pozbawienia wolności rażąco naruszył art. 4 § 1 k.k. Zważywszy na opisane już następstwa tego uchybienia, miało to niewątpliwie istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku - w tym wskazanym zakresie. Stwierdzenie powyższego oznaczało konieczność uwzględnienia kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich. W konsekwencji zaskarżony nią wyrok Sądu Rejonowego w S. został w zakresie pkt 1 jego części dyspozytywnej uchylony i postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego w tej części - z mocy art. 572 k.p.k. - umorzone. Nie było (w przyjętych przez Sąd Rejonowy okolicznościach) bowiem warunków do wydania - w tym zakresie - wyroku łącznego. W konsekwencji należało także uchylić orzeczenie zawarte w pkt 3 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku jako integralnie związane z tym, które zawiera pkt 1. 6 Orzeczenie o kosztach zapadło w oparciu o treść art. 638 k.p.k. i art. 632 pkt 2 k.p.k. Z tych to względów orzeczono jak wyżej. kc