II UK 90/17

Sygn. akt II UK 90/17 POSTANOWIENIE Dnia 25 stycznia 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maciej Pacuda w sprawie z wniosku K.M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 stycznia 2018 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w […] wyrokiem z dnia 12 października 2016 r. zmienił zaskarżony apelacją wniesioną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 17 września 2015 r. o tyle, że datę początkową przyznania ubezpieczonej K.M. prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy określił na dzień 17 lipca 2014 r. oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. wniósł do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 października 2016 r., zaskarżając ten wyrok „w całości” i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, to jest art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. 2 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na potrzebę wykładni art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podnosząc, że budzi ona poważne wątpliwości i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów. Skarżący przyznał równocześnie, przywołując w tym względzie szereg orzeczeń Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, że pogląd zaprezentowany w zaskarżonym wyroku nie jest odosobniony. Stwierdził jednak, że w opozycji do tej linii orzeczniczej jest stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 2005 r., I UK 204/04, w którym wyjaśniono, że nie orzeka się o pogorszeniu stanu zdrowia w ramach tego samego stopnia niezdolności do pracy w przypadku tej samej choroby, czyli że osoba nie może z tego powodu być mniej lub bardziej całkowicie niezdolna do pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości 3 stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Wypada również podkreślić, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa wymaga od skarżącego określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Ponadto konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, czy też z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie konieczne jest także, choćby przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby odmiennie wykładany. Należy również dodać, iż nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) analogicznie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP – wkładka 2003 nr 13, poz. 5). Zdaniem Sądu Najwyższego, oceniany w niniejszym postępowaniu wniosek skarżącego o przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia wyżej określonych kryteriów już choćby z tej przyczyny, że nie opisuje wątpliwości związanych z wykładnią art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie wskazuje argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych w tym zakresie i nie zawiera jakiekolwiek propozycji własnej interpretacji, poprzestając na przykładowym podaniu orzeczeń sądowych, które zdaniem skarżącego zostały 4 oparte na odmiennej wykładni powołanego przepisu. Wniosek ten jest więc wadliwie skonstruowany. Niezależnie od wyżej przytoczonych argumentów, Sąd Najwyższy stwierdza, że wykładnia art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwłaszcza w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, jest jednolita i ma ugruntowany charakter. Wynika z niej, że pogorszenie istniejącej przed podjęciem zatrudnienia niezdolności do pracy w ramach danego jej stopnia uzasadnia prawo do renty, gdy po pierwsze – powstało w okresach wskazanych w art. 57 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy oraz po drugie – spowodowało autonomicznie utratę zdolności do wykonywania pracy w dotychczasowym zakresie. O istotnym pogorszeniu stanu zdrowia uzasadniającym prawo do świadczenia rentowego można zatem mówić także wówczas, gdy następstwa postępującego schorzenia istniejącego przed podjęciem zatrudnienia i powodującego całkowitą niezdolność do pracy, powstałe w okresach wymienionych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy, samodzielnie spowodowały utratę zdolności do wykonywania pracy odpowiadającej dotychczasowym możliwościom zdrowotnym ubezpieczonego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 stycznia 2002 r., II UKN 709/00, OSNP 2003 nr 20, poz. 497; z dnia 19 lutego 2002 r., II UKN 115/01, OSNP 2003 nr 24, poz. 598; z dnia 6 sierpnia 2014 r., II UK 513/13, OSNP 2016 nr 1, poz. 10; z dnia 24 czerwca 2015 r., I UK 357/14, LEX nr 1771400; z dnia 1 marca 2016 r., I UK 60/15, LEX nr 2021927; z dnia 1 grudnia 2016 r., I UK 424/15, LEX nr 2194884). Sąd Najwyższy zauważa też, że skarżący – sugerując rozbieżność wykładni omawianego przepisu – w sposób zupełnie nieuprawniony – zniekształca pogląd zaprezentowany w powołanym przez skarżącego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2005 r., I UK 204/04 (LEX nr 346071). Zgodnie z tym poglądem nie chodzi bowiem o to, że osoba ubiegająca się o świadczenie rentowe z powodu tej samej choroby „nie może być mniej lub bardziej całkowicie niezdolna do pracy”, lecz że w ustawie o emeryturach i rentach nie ma podstaw do wyodrębnienia jakiejś „pośredniej” kategorii pogorszenia stanu zdrowia w obrębie określonego rodzaju (stopnia) niezdolności, która w takim przypadku przestawałaby już być niezdolnością częściową, lecz zarazem nie byłaby jeszcze niezdolnością całkowitą, 5 pozwalającą na ustalenie niezdolności do pracy w rozumieniu art. 58 ust. 2 ustawy i emeryturach i rentach. Przyjmując jednak, że jeśli nawet powyższy pogląd stoi w częściowej opozycji do przedstawionej jednolitej linii orzeczniczej, to należy uznać go za jednostkowy i odosobniony, a w związku z tym niepodważający wcześniej zaprezentowanej wykładni. Ponadto wypada podkreślić, że wspomniany pogląd odnosił się do konkretnego stanu faktycznego, w którym znane były daty powstania u ubezpieczonej najpierw częściowej, a następnie całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast główny problem prawny występujący w tej sprawie dotyczył subsumcji ustalonego w niej stanu faktycznego do regulacji art. 58 ust. 2 ustawy i emeryturach i rentach, co zresztą znalazło swój wyraz w tezie sformułowanej przez Sąd Najwyższy. Z kolei, lektura pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazuje, że Sąd drugiej instancji w pełni respektował dominującą w orzecznictwie wykładnię art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach, uwzględniając ją przy dokonywaniu własnej oceny prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego, z którego jednoznacznie wynikało, że ubezpieczona jeszcze przed osiągnięciem 20-tego roku życia została wprawdzie uznana za całkowicie niezdolną do pracy, jednakże w późniejszym okresie ukończyła studia wyższe, uzyskując tytuł zawodowy magistra matematyki, a następnie pracowała zawodowo w latach 2003-2014, osiągając okres składkowy wynoszący 9 lata, 9 miesięcy i 27 dni oraz okres nieskładkowy wynoszący 1 rok i 12 dni. W tym zaś czasie nastąpiło u niej dalsze istotne pogorszenie stanu zdrowia, które „samo z siebie” dawało podstawę do stwierdzenia u niej całkowitej niezdolności do pracy. Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, iż skarżący nie wykazał potrzeby rozpoznania jego skargi kasacyjnej. Dlatego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji swojego postanowienia.