I CO 136/20

Sygn. akt I CO 136/20 POSTANOWIENIE Dnia 11 grudnia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek w sprawie z powództwa A.G. przeciwko X.Y. o podwyższenie alimentów, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 grudnia 2020 r., na skutek przedstawienia akt o sygn. III RC (…)przez Sąd Rejonowy w R. celem oznaczenia sądu właściwego do rozpoznania sprawy, odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi. UZASADNIENIE Prezes Sądu Rejonowego w R. pismem z dnia 19 listopada 2020 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu akta sprawy III RC (…) z powództwa A. G. przeciwko A. G. o podwyższenie alimentów, zawisłej przed Sądem Rejonowym w R. z prośbą po przekazanie na podstawie art. 441 k.p.c. sprawy do rozpoznania innemu sądowi. Do pisma załączono oświadczenia trzech Sędziów Sądu Rejonowego w R., orzekających w III Wydziale Rodzinnym i Nieletnich wskazujące na osobistą i zawodową znajomość z matką powoda I. G., wynikającą z zatrudnienia jej w charakterze referendarza w tym Sądzie. Sędziowie wskazali, że okoliczność ta może wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności i złożyli wnioski o wyłączenie ich od rozpoznania sprawy na podstawie art. 49 k.p.c. Prezes Sądu Rejonowego wskazał jednocześnie, że dwaj pozostali Sędziowie orzekający w tym Wydziale są długotrwale nieobecni, stąd nie złożyli oświadczeń. 2 Sąd Najwyższy zważył: Zgodnie z art. 441 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego (§ 1), o przekazanie sprawy może wystąpić sąd właściwy (§ 2). Wykładnia językowa i celowościowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że z wnioskiem o przekazanie sprawy może wystąpić jedynie sąd właściwy, rozumiany jako jednostka organizacyjna wymiaru sprawiedliwości mająca kompetencję ustawową do rozpoznania danej sprawy, zatem sąd powszechny określonego szczebla w zakresie swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Uprawnienie w tym zakresie nie przysługuje zatem organowi sądu, jakim jest jego prezes. W orzecznictwie przyjęto, że „wystąpienie sądu” w rozumieniu powyższego przepisu musi mieć właściwą formę procesową, czyli zarządzenia lub postanowienia, które może wydać w zakresie swoich uprawnień przewodniczący. Po drugie - przekazanie sprawy może mieć miejsce jedynie w wypadku, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości. Przesłanka ta ma charakter nieostry i wymaga każdorazowo ustalenia w okolicznościach faktycznych danej sprawy. Jak wskazano w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2018 r., III KO 54/18 przez „dobro wymiaru sprawiedliwości” należy rozumieć potrzebę ukształtowania w opinii społecznej przekonania o obiektywnym działaniu sądów i zachowaniu bezstronności w rozpoznaniu każdej sprawy. Niemniej z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji przekazania, stanowiącej odstępstwo od zasady rozpoznawania sprawy przez sąd właściwy, niedopuszczana jest wykładnia rozszerzająca. Nie ulega wątpliwości, chociażby ze względu na przykładowo wskazany w powołanym przepisie „wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego”, że przesłanka dobra wymiaru sprawiedliwości powinna być oceniana w odniesieniu do sądu jako takiego, do zbiorowości sędziów danego sądu, a nie do konkretnego sędziego. Oznacza to, że zastrzeżenia dotyczące bezstronności imiennie oznaczonych sędziów nie są wystarczającą podstawą do przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. 3 Jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość co do bezstronności oznaczonego sędziego w danej sprawie podstawą jego wyłączenia jest art. 49 k.p.c. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie sędziowie zgłosili żądanie wyłączenia orzeczenie w tym przedmiocie powinien wydać sąd na podstawie art. 49 k.p.c. Wyłączenie wszystkich sędziów orzekających w danym wydziale skutkuje jej przekazaniem do rozpoznania sędziom orzekającym w innych wydziałach tego samego sądu, bez względu na ich właściwość funkcjonalną, a gdyby i wówczas sąd właściwy nie mógł z powodu przeszkody rozpoznać sprawy i musi wystąpić do sądu przełożonego o wyznaczenie innego sądu równorzędnego (art. 44 k.p.c.). Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela stanowiska, że wniosek o wyłączenie sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy i odpowiednio zgłoszenie przez niego żądania wyłączenia są niedopuszczalne i wniosek podlega odrzuceniu bez składania przez sędziego oświadczenia, o jakim mowa w art. 52 § 2 k.p.c., a żądanie pominięciu. Skoro zatem żądania wyłączenia zostały złożone należało podjąć dalsze związane z nimi czynności. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. jw