II UZ 31/07

Postanowienie z dnia 23 listopada 2007 r. II UZ 31/07 Obowiązek pouczenia strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia uregulowany w art. 327 k.p.c. określa sytuacje, w których sąd dokonuje po-uczenia z urzędu - bez jakiejkolwiek aktywności strony. Natomiast w pozosta-łych przypadkach pouczenie o sposobie zaskarżenia wyroku jest możliwe wtedy, kiedy strona wystąpi o stosowną informację. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Romualda Spyt (sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopa-da 2007 r. sprawy z wniosku Małgorzaty S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-łecznych-Oddziałowi w S. z udziałem zainteresowanego Wiesława M. o wyłączenie z ubezpieczenia społecznego, na skutek zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...] 1. o d r z u c i ł zażalenie w części dotyczącej pkt I zaskarżonego postano-wienia; 2. o d d a l i ł zażalenie w pozostałym zakresie; 3. oddalił wniosek pełnomocnika - radcy prawnego Przemysława G. o zasą-dzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego ubezpieczonej z urzędu. U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2007 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w pkt I oddalił wniosek ubezpieczonej Małgorzaty S. o przywrócenie ter-minu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku tego Sądu z uzasadnieniem w spra-wie [...], w pkt II odrzucił wniosek o doręczenie powyższego wyroku z uzasadnie-niem. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że ubezpieczona była prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy apelacyjnej wyznaczonej na dzień 17 października 2006 r., na który się nie stawiła. Dopiero w dniu 2 stycznia 2007 r. z 2 rozmowy telefonicznej dowiedziała się, iż orzeczenie zapadło. W tym też dniu ubez-pieczona nadała w urzędzie pocztowym pismo, w którym wniosła o doręczenie wyro-ku z uzasadnieniem wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. Usprawiedliwiając uchybienie terminu stwierdziła, że liczyła na to, iż wyrok Sądu Apelacyjnego zostanie jej doręczony z urzędu, z tego względu, że zawiadomienie o terminie rozprawy nie zawierało żadnych pouczeń. Oceniając zasadność wniosku o przywrócenie terminu Sąd Apelacyjny uznał, że uchybienie terminu nastąpiło z winy ubezpieczonej, która chociaż miała możliwość zasięgnięcia informacji o treści wyroku i sposobie jego zaskarżenia, choćby poprzez kontakt tele-foniczny z sekretariatem Wydziału, nie skorzystała z tej możliwości, pozostając w niczym nieuzasadnionym przekonaniu, że wyrok zostanie jej doręczony z urzędu. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że nie ma podstaw do przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej na podstawie art. 168 § 1 k.p.c. i wniosek o dorę-czenie wyroku z uzasadnieniem - jako spóźniony odrzucił na podstawie art. 328 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Ubezpieczona zaskarżyła powyższe postanowienie w całości i wniosła o jego zmianę i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasad-nieniem i zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania zażaleniowego. Posta-nowieniu temu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 5 k.p.c. w związku z art. 367 k.p.c. oraz art. 168 § 1 k.p.c., poprzez uznanie przez Sąd, że uchybiła terminowi do doko-nania czynności procesowej ze swojej winy. W zażaleniu podniesiono, że przekonanie ubezpieczonej o tym, iż wyrok zo-stanie jej doręczony z urzędu, było uzasadnione. W zawiadomieniu o terminie roz-prawy nie zawarto, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 5 k.p.c., pouczenia, iż wyrok sądu drugiej instancji, wydany pod nieobecność strony, nie jest wyrokiem zaocznym, a zatem doręczanym z urzędu. Również sam ustawodawca dopuszczał możliwość takiego błędnego przekonania, skoro w przepisie art. 367 k.p.c. wyraźnie dał wyraz temu, że taki wyrok nie jest wyrokiem zaocznym. Zdaniem skarżącej, skoro w zawiadomieniu o terminie rozprawy zawarto informację, że stawiennictwo nie jest obowiązkowe, winno tam również znaleźć się pouczenie, że w razie wydania wyroku pod nieobecność strony wyrok ten nie jest wyrokiem zaocznym, względnie poucze-nie, że wyrok nie zostanie stronie doręczony z urzędu. Z tych względów stanowisko Sądu Apelacyjnego o braku podstaw do przywrócenia uchybionego terminu w opar-ciu o przepis art. 168 § 1 k.p.c. nie jest trafne. Na poparcie swojej argumentacji skar- 3 żąca powołała się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 13 lipca 2000 r., II UKN 639/99 (OSNAPiUS 2002 nr 3, poz. 78) oraz w postanowieniu z dnia 9 września 1997 r., III CK 389/97 (LEX nr 50531). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zażalenie skierowane przeciwko rozstrzygnięciu zawartemu w pkt 1 za-skarżonego wyroku jest niedopuszczalne z mocy prawa, gdyż orzeczenie oddalające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasad-nieniem nie jest postanowieniem kończącym sprawę jako całość lecz postanowie-niem rozstrzygającym kwestię incydentalną, gdyż jego celem nie jest badanie do-puszczalności dokonania czynności procesowej inicjującej kolejny etap postępowa-nia, tylko ocena zasadności wniosku. Kończącym postępowanie jest tylko takie orze-czenie, którego uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1). W tym przypadku jest to posta-nowienie odrzucające wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Przechodząc do tej kwestii, Sąd Najwyższy uznał zarzuty zażalenia za bezza-sadne. Przepisu art. 5 k.p.c., nakładającego na sąd obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynno-ści i skutkach zaniedbań, nie należy rozumieć w ten sposób, iż sąd jest zobowiązany przewidywać wszelkie możliwe zachowania strony, niekorzystne dla niej i wynikające z przekonania płynącego z nieznajomości przepisów prawa i im na wszelki wypadek zapobiegać poprzez udzielanie stosownych pouczeń. Obowiązek pouczenia strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia uregulowany został w przepisie art. 327 k.p.c. Stosownie do § 1 tego przepisu stronie działającej bez adwokata, radcy praw-nego lub rzecznika patentowego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka zaskarżenia. W myśl § 2 stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia. Przepis ten określa 4 sytuacje, w których sąd dokonuje pouczenia z urzędu - bez jakiejkolwiek aktywności strony. Natomiast w pozostałych przypadkach obowiązek pouczenia o sposobie za-skarżenia wyroku powstaje wtedy, kiedy strona wystąpi o stosowną informację. Do-póki zatem strona, nieobecna na rozprawie, na której zapadł niekorzystny dla niej wyrok, nie zwróci się do sądu o pouczenie o sposobie i terminie jego zaskarżenia, dopóty sąd nie ma obowiązku instruowania jej o tym z urzędu. Nie ma zatem pod-staw do przyjęcia, że już w zawiadomieniu o terminie rozprawy sąd winien dokony-wać jakichkolwiek pouczeń dotyczących zaskarżenia wyroku, którego zresztą treści jeszcze nie zna. W wywodach zażalenia co prawda podkreśla się, iż informacja o nieobowiązkowym stawiennictwie na rozprawie winna zawierać nie tyle pouczenie o sposobie zaskarżenia wyroku co pouczenie, że strona nie otrzyma odpisu wyroku bez jej wniosku. Wywód ten pomija jednak jedną zasadniczą kwestię, a mianowicie sam odpis sentencji wyroku sądu drugiej instancji nie otwiera drogi do wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z przepisem art. 3985 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. Nie wyjaśniono natomiast w zażaleniu, jaki związek zachodzi między informacją, której zamieszcze-nie w zawiadomieniu o terminie rozprawy postuluje skarżąca a dotrzymaniem termi-nu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Niezależnie od powyższego nieza-mieszczenie w zawiadomieniu o terminie rozprawy informacji o tym, iż Sąd nie dorę-cza z urzędu odpisu wyroku nie wywołuje żadnych negatywnych skutków dla strony, bowiem w każdym czasie może ona wystąpić w takim wnioskiem w oparciu o przepis art. 9 k.p.c. Powoływanie się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w sprawie II UKN 639/99, jest o tyle nietrafne, że pogląd o tym, że przepis art. 5 k.p.c. nie na-kłada na sąd powinność szczegółowego instruowania strony występującej w sprawie bez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym co do wszelkich możli-wych jej zachowań, lecz tylko obowiązek udzielania wskazówek potrzebnych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i gwarancji prawa strony do obrony, sformułowany został w zupełnie innym stanie faktycznym, a przede wszyst-kim nie stanowi on podstawy do przerzucenia na sąd odpowiedzialności za zanie-chania strony będące wynikiem jej rażącego niedbalstwa. Z niekwestionowanych przez skarżącą okoliczności faktycznych wynika, że przez okres ponad dwóch i pół miesiąca od rozprawy apelacyjnej - o której była pra-widłowo zawiadomiona i na którą się nie stawiła - nie podjęła ona jakichkolwiek czyn- 5 ności celem ustalenia, czy zapadł wyrok w sprawie i jaki jest wynik procesu. Wbrew wywodom zawartym w zażaleniu przekonanie skarżącej, iż z uwagi na nieobowiąz-kowe stawiennictwo na rozprawie apelacyjnej, zapadły na niej wyrok zostanie jej do-ręczony z urzędu, nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej uchybienie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Opisane zachowanie uchy-bia przeciętnemu standardowi staranności w prowadzeniu własnych spraw. W kate-goriach zawinienia można skarżącej przypisać rażące niedbalstwo, co uzasadnia przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, iż z własnej winy uchybiła ona terminowi do złożenia wniosku o doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 168 § 1 k.p.c. a contrario). Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia oraz na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. jak w pkt 2 sentencji. Odnośnie kosztów postępowania zażaleniowego Sąd Najwyższy stwierdził, że wbrew treści § 16 rozporządzenia Mini-stra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielo-nej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) wniosek o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego nie zawiera oświad-czenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r., II CKN 687/98 OSNC 1999 nr 3, poz. 63). Z tych względów wniosek pełnomocnika w tym przedmiocie nie może zo-stać uwzględniony. ========================================