III CZP 88/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN W. Sutkowski. Sędziowie SN: H. Ciepła, K. Olejniczak, K. Piasecki, K. Strzępek (sprawozdawca), Z. Świeboda, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, S. Trautsolta, rozpoznał wniosek Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 listopada 1986 r. o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne:"Czy w sprawie o wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu kar majątkowych i roszczeń odszkodowawczych zalicza się również do kosztów postępowania - w związku z § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministrów Sprawiedliwości i Finansów z dnia 15 września 1983 r. w sprawie kosztów zabezpieczenia i wykonania kar majątkowych i roszczeń odszkodowawczych (Dz. U. Nr 55, poz. 243) - nakłady poniesione w związku z postępowaniem zabezpieczającym, a określone w formie zryczałtowanej w § 30 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 1981 r. w sprawie taksy za czynności komorników (Dz. U. Nr 7, poz. 31 ze zm.)?"podjął następującą uchwałę:Do kosztów postępowania w sprawie o wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu kar majątkowych i roszczeń odszkodowawczych nie wlicza się ryczałtu kancelaryjnego (§ 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministrów Sprawiedliwości i Finansów z dnia 15 września 1983 r. w sprawie kosztów zabezpieczenia i wykonania kar majątkowych i roszczeń odszkodowawczych - Dz. U. Nr 55, poz. 243, w związku z § 30 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 1981 r. w sprawie taksy za czynności komorników - Dz. U. Nr 7, poz. 31 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneI. Zabezpieczenie kar majątkowych (grzywny, konfiskaty mienia i przepadku rzeczy) oraz roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem przestępnym w mieniu społecznym, wprowadzone przepisem art. 248 k.p.k., ma służyć pełnej realizacji wydanego w procesie karnym wyroku odszkodowawczego. Z treści art. 249 § 1 k.p.k. wynika, że zabezpieczenie grożącej kary grzywny i roszczeń odszkodowawczych następuje w sposób wskazany w art. 747 k.p.c. W tym zakresie organ egzekucji sądowej stosuje te sposoby zabezpieczenia, które przewidziane są dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych w procesie cywilnym.Kodeks karny wykonawczy przewiduje, że postanowienia prokuratora bądź sądu dotyczące zabezpieczeń wykonują dwa organy egzekucyjne: organ egzekucji sądowej - komornik (art. 126, 128 i 201) oraz organ terenowej administracji finansowej - obecnie urząd skarbowy (art. 126, 128 i 201).Na podstawie delegacji zawartej w art. 215 k.k.w. Ministrowie Sprawiedliwości i Finansów wydali rozporządzenie z dnia 15 września 1983 r. w sprawie kosztów zabezpieczenia i wykonania kar majątkowych i roszczeń odszkodowawczych (Dz. U. Nr 55, poz. 243). Wydane rozporządzenie wychodzi z założenia, że zwrot kosztów wykonania postanowienia o zabezpieczeniu należy się komornikowi i urzędowi skarbowemu bez względu na wynik końcowy postępowania karnego, a więc niezależnie od tego, czy oskarżony zostanie skazany, uniewinniony, czy też postępowanie zostanie umorzone.Przepisy tego rozporządzenia w § 2 ust. 2 i § 3 ust. 2 określają wysokość opłat stosunkowych pobieranych przez komornika od wierzyciela w związku z wykonaniem postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia odszkodowawczego lub zabezpieczeniu kary grzywny, w zależności od wartości mienia, na którym dokonano zabezpieczenia. W § 4 ust. 1 rozporządzenia wprowadzona została także opłata stała, pobierana w razie niemożności wykonania postanowienia z powodu braku mienia. Treść powołanych przepisów wskazuje jednoznacznie, że podstawą prawną do obliczania opłat, wchodzących w skład kosztów postępowania w sprawie wykonania postanowienia o zabezpieczeniu kar majątkowych i roszczeń odszkodowawczych, są przepisy powołanego rozporządzenia.Przepis § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie kosztów zabezpieczenia stanowi, że "oprócz opłat określonych w § 2-8 organowi egzekucyjnemu należy się zwrot wydatków". Należy przy tym zaznaczyć, że przepisy tego rozporządzenia nie regulują sposobu i zakresu obliczania wydatków związanych z wykonaniem postanowienia o zabezpieczeniu.Przepis § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia natomiast stanowi, że "w sprawach nie unormowanych rozporządzeniem do kosztów postępowania zabezpieczającego kary majątkowe i roszczenia odszkodowawcze stosuje się zależnie od trybu, w jakim wykonuje się postanowienie, przepisy dotyczące kosztów sądowych w sprawach cywilnych i w sprawie taksy za czynności komorników."Minister Sprawiedliwości we wniosku o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na przytoczone pytanie prawne podniósł występującą w praktyce komorniczej wątpliwość, czy do wydatków, jakie powstają w toku wykonywania postanowienia w sprawie o zabezpieczenie, należy wliczać tylko rzeczywiste wydatki komornika, o których mowa w § 36-39 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 1981 r. w sprawie taksy za czynności komorników (Dz. U. Nr 7, poz. 31 ze zm.), czy także ryczałt kancelaryjny przewidziany w § 30 pkt 1 tego rozporządzenia.II. Aby zająć stanowisko w tej sprawie, należy rozstrzygnąć problem pojęcia kosztów postępowania egzekucyjnego. Pojęcie i zakres kosztów postępowania egzekucyjnego unormowane zostały w art. 770 k.p.c. i w § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie taksy za czynności komorników. Unormowanie kosztów w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do zastąpienia zasady odpowiedzialności za wynik sprawy zasadą odpowiedzialności dłużnika za koszty egzekucji, niezbędne do celowego jej przeprowadzenia. Przyjmuje się też jako zasadę, że zakres i wysokość kosztów egzekucyjnych komornik ustala na podstawie przepisów szczególnych a tylko odpowiednio może kierować się przepisami art. 98, 99 i 105 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Stosownie do treści § 32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz. U. Nr 10, poz. 52) komornik, ustalając postanowieniem wysokość kosztów egzekucyjnych (art. 770 k.p.c.), wskazuje podstawę obliczenia kosztów przez wymienienie tytułu ich pobrania oraz przytacza odpowiednie paragrafy taksy za czynności komorników. Składniki kosztów egzekucyjnych zostały taksatywnie wyliczone w § 2 rozporządzenia w sprawie taksy za czynności komorników. W rozumieniu tego przepisu na koszty egzekucyjne składają się: a) opłaty za dokonane czynności (§ 11-28); b) ryczałt kancelaryjny pobierany na pokrycie wydatków osobowych i rzeczowych kosztów utrzymania biura (§ 30-35); c) zwrot w całości wszelkich wydatków gotówkowych w wysokości rzeczywiście poniesionej (§ 36-39).III. Należy stwierdzić, że jeżeli chodzi o istotę i zakres pojęcia "zwrot wydatków" użytego zarówno w § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie kosztów zabezpieczenia, jak i § 36-39 rozporządzenia w sprawie taksy za czynności komorników, to brak jest podstaw do rozróżniania treści tego pojęcia. Powołane przepisy, mówiąc o zwrocie przysługujących komornikowi wydatków, jako części kosztów egzekucyjnych, obejmują swoim zakresem te wydatki gotówkowe, które komornik faktycznie poniósł w toku postępowania w sprawie o wykonanie zabezpieczenia. Oznacza to, że przy obliczaniu przez komornika rzeczywiście poniesionych wydatków, wobec nieunormowania ich zakresu w rozporządzeniu w sprawie kosztów zabezpieczenia, mają pośrednio zastosowanie przepisy § 36-39 rozporządzenia w sprawie taksy za czynności komorników.Do wydatków gotówkowych w rozumieniu § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie kosztów zabezpieczenia nie można natomiast zaliczać pobieranego przez komornika w każdej sprawie ryczałtu kancelaryjnego, który zgodnie z § 2 rozporządzenia w sprawie taksy za czynności komorników przeznaczony jest na pokrycie kosztów utrzymania biura. Koszty utrzymania biura w istocie swej są nakładami ponoszonymi w związku z działalnością biura. Dlatego też ustawodawca świadomie używa w rozporządzeniu rozróżnienia pobieranych "należności na pokrycie wydatków" (rozdz. 4) od należności pobieranych w formie "ryczałtu kancelaryjnego" (rozdz. 3). Rozważania te prowadzą do wniosku, że stosownie do § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie kosztów zabezpieczenia komornik pobiera tylko należne mu opłaty i zwrot wydatków w rozumieniu § 36-39 rozporządzenia w sprawie taksy za czynności komorników. Nie może on natomiast wliczać do poniesionych wydatków poczynionych nakładów w formie ryczałtu kancelaryjnego. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, aby pominięcie w § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie kosztów zabezpieczenia - ryczałtu kancelaryjnego - było wynikiem przeoczenia ustawodawcy.IV. Rozporządzenie w sprawie kosztów zabezpieczenia, regulując podstawowe zagadnienia z zakresu należnych komornikowi opłat (§ 2-8) i zwrotu wydatków (§ 9-11), w § 15 ust. 1 pkt 1 stanowi, że w sprawach nie unormowanych rozporządzeniem do kosztów postępowania zabezpieczającego stosuje się m.in. przepisy w sprawie taksy za czynności komorników. Nie można przyjąć, że odesłanie to nakazuje przy ustalaniu kosztów pośrednie stosowanie przepisu § 30 pkt 1 rozporządzenia w sprawie taksy za czynności komorników, zamieszczonego w rozdziale 3 tego rozporządzenia "Ryczałt kancelaryjny". Przepis odsyłający nie nakazuje mechanicznego stosowania przepisów, do których odsyła, ani też nie zwalnia od obowiązku ustalenia, w jakim zakresie należy je stosować. Omawiane odesłanie rodzi tylko takie konsekwencje, że nakazuje stosowanie przepisów w sprawie taksy za czynności komorników bez żadnej modyfikacji, ale tylko w odniesieniu do przepisów regulujących zakres zwrotu wydatków (§ 36-39), a to z uwagi na to, że rozporządzenie w sprawie kosztów zabezpieczenia rozstrzyga w tym zakresie tylko samą zasadę zwrotu wydatków. Inne zaś przepisy rozporządzenia w sprawie taksy za czynności komorników mogą być stosowane o tyle, o ile odnoszą się do samego trybu postępowania. Brak jest natomiast przesłanek do przyjęcia, aby odesłanie to mogło odnosić się do tak podstawowego zagadnienia, jakim jest możliwość wliczania do kosztów postępowania w sprawie zabezpieczenia nakładów na funkcjonowanie biura, pobieranych w formie ryczałtu kancelaryjnego. Z tego należy wyciągnąć wniosek, że ustawodawca świadomie wyłączył z kosztów postępowania w sprawie o zabezpieczenie ryczałt kancelaryjny. Postępowanie w sprawie wykonania postanowienia o zabezpieczeniu prowadzone jest na polecenie sądu bądź prokuratora. Jest to więc postępowanie prowadzone na żądanie uprawnionego organu. Z § 11 pkt 2 rozporządzenia w sprawie kosztów zabezpieczenia wynika, że opłaty i zwrot wydatków należnych komornikowi w związku z wykonaniem postanowienia o zabezpieczeniu ponosi Skarb Państwa ze środków budżetowych sądu rejonowego, którego komornik prowadzi postępowanie zabezpieczające. Opłaty i zwrot wydatków wypłacane są za wykonanie postanowienia niezależnie od wyniku postępowania karnego. Z takiej regulacji prawnej należało wyciągnąć wniosek, że założeniem ustawodawcy, który nie wliczył ryczałtu kancelaryjnego do kosztów postępowania w sprawie o zabezpieczenie, było zminimalizowanie kosztów tego postępowania. Ze względu na charakter tego postępowania koszty z nim związane zostały uregulowane odmiennie od zasad przyjętych w przepisach w sprawie taksy za czynności komorników.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na przedstawione zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.