I CSK 5511/22

I CSK 5511/22 POSTANOWIENIE 27 marca 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk na posiedzeniu niejawnym 27 marca 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M. Ł. przeciwko Skarbowi Państwa – […] w W. o zadośćuczynienie, rentę i odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej Skarbu Państwa – […] w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 lutego 2022 r., I ACa 178/21, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwanego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. [PG] UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi I CSK 5511/22 2 kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 lutego 2022 r. (sygn. akt I ACa 178/21) pozwany – Skarb Państwa reprezentowany przez […] w W., oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Zdaniem strony skarżącej jej skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona, na co miały wskazywać następujące ewidentne uchybienia poczynione przez Sąd odwoławczy: ustalenie, że w dacie wypadku powódki na zarządcy drogi ciążył obowiązek ustawienia znaku ostrzegawczego A-32 bez zasięgnięcia w tym zakresie przez Sąd opinii biegłego z zakresu organizacji ruchu, co skutkowało naruszeniem art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c. i doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia w sprawie w zakresie odpowiedzialności skarżącego bez pozyskania przez Sąd Apelacyjny wymagalnej wiedzy specjalnej; bezzasadne zasądzenie na rzecz powódki w ramach odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 444 § 1 k.c. kwot wydatkowanych przez Fundację V., a nie ze środków własnych powódki przez co ta ostatnia w tym zakresie nie poniosła szkody (nieusprawiedliwione wzbogacenie powódki); zasądzenie na rzecz skarżącej renty wyrównawczej bez pomniejszenia tego świadczenia o wypłacany jej dodatek pielęgnacyjny, co doprowadziło do nieusprawiedliwionego wzbogacenia skarżącej, uchybiając tym samym art. 444 § 2 k.c.; pominięcie przez Sąd Apelacyjny oceny okoliczności stanu faktycznego sprawy w zakresie zachowania skarżącej wbrew art. 19 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, względnie w kontekście przyczynienia się do powstania szkody w rozumieniu art. 362 k.c. Odnosząc się do powołanych przez skarżących przyczyn kasacyjnych (przesłanki „przedsądu”) w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że o ile skarżący powołał się na przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną I CSK 5511/22 3 uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl., z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, niepubl. oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12, niepubl.). Chodzi przy tym wyłącznie o poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego, wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. Pełnomocnik skarżącego Skarbu Państwa sformułował zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) dotyczące ewentualnej możliwości kompensacji renty z art. 444 § 2 k.c. ze świadczeniami uzyskiwanymi ze środków publicznych (wypłacanych na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji - tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1006). W ocenie Sądu Najwyższego wskazane w skardze kasacyjnej zagadnienie prawne nie ma waloru „istotnego”, gdyż nie wykracza poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają w procesie decyzyjnym stosowania prawa przy uwzględnieniu dotychczasowych wypowiedzi Sądu Najwyższego o charakterze uniwersalnym odnoszących się do zagadnienia kumulacji świadczenia rentowego z dodatkowymi świadczeniami uzyskiwanymi przez poszkodowanych ze środków publicznych, w tym z tytułu ubezpieczenia I CSK 5511/22 4 społecznego (zob. uchwała Pełnego Składu Sądu Najwyższego z 15 maja 2009 r., III CZP 140/08, OSNC 2009, nr 10, poz. 132). Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia również z tej przyczyny, iż nie posiadała waloru „oczywistej zasadności”. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że przesłanka „oczywistej zasadności skargi” zachodzi wówczas, kiedy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, niepubl.). Należy jednocześnie przypomnieć, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać. Tymczasem skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym, który jest związany - zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. - ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Uzasadnienie wniosku skarżącego Skarbu Państwa stanowi w istocie próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji instancyjnej prawidłowości dokonania przez I CSK 5511/22 5 Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych i oceny prawnej w sprawie, co nie jest celem postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd Najwyższy nie jest, bowiem, trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym. Powołanie się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie może stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych i oceny dowodów, co dotyczy w szczególności oceny zaniechania przez służby pozwanego ustawienia znaku drogowego w miejscu, w którym nastąpił wypadek powódki, mimo istnienia takiej obiektywnej potrzeby czy też oceny pochodzenia środków, z których zostały pokryte wydatki powódki. Ostatecznie to do sądu meriti należał ocena czy i w jakim zakresie w sprawie zachodziła konieczność sięgnięcia do opinii biegłego sądowego. Sąd może w ramach oceny materiału dowodowego – tak jak miało to miejsce w okolicznościach sprawy – uznać, że nie zachodzi potrzeba dopuszczenia takiego dowodu, jeśli inne, uznane przez sąd za wiarygodne dowody, wykazują w sposób dostateczny sporną okoliczność. Należy też podkreślić, że podstawą oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego w postępowaniu kasacyjnym jest stan faktyczny stanowiący podstawę wydania wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną, a nie stan faktyczny, który zdaniem skarżącego sąd powinien ustalić w sprawie. Zgodnie bowiem z art. 39813 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany tymi ustaleniami. Z tej perspektywy nie można uznać za oczywiście uzasadnionej skargi kasacyjnej w części kwestionującej brak przyczynienia się powódki do powstania szkody, skoro z dokonanych w sprawie ustaleń nie wynika, aby naruszyła ona zasady ruchu drogowego, w tym przez brak zachowania należytej ostrożności podczas jazdy samochodem przed wypadkiem. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się także nieważność postępowania, którą Sąd ten bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). I CSK 5511/22 6 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 w związku z art. 391 § 1 i 39821 k.p.c. przy przyjęciu zasady odpowiedzialności pozwanego za wynik postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i 39821 k.p.c. [PG] [ms]