III CKN 279/97

Sygn. akt III CKN 279/97 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 1998 r. Sąd Najwyższy Izba Cywilna w składzie następującym: Przewodniczący: SSN - M. Kocon (spraw.) Sędziowie: SN - Z. Kwaśniewski SN - M. Wysocka Protokolant: K. Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 1998 r. na rozprawie sprawy z powództwa S. U. i J. U. przeciwko Partii […] w R. o zapłatę na skutek kasacji pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 8 maja 1997 r., sygn. akt II Ca […], oddala kasację. U Z A S A D N I E N I E 2 Pozwana Partia […] w R. w umowie z dnia 23 maja 1995 r., zwanej wstępną, zobowiązała się, że po nabyciu użytkowania wieczystego gruntu oraz własności czterech posadowionych na tym gruncie budynków dokona ich inwentaryzacji, sporządzi projekty techniczne i przeniesie na powódki S. U. i J. U. własność bliżej określonej „niewydzielonej części jednego z tych budynków”. Na poczet ceny powódki wpłaciły 10 800 zł. W § 10 strony postanowiły, że powódki mogą w „okresie przed zakończeniem inwestycji” odstąpić od umowy za nieoprocentowanym zwrotem poniesionych nakładów, pomniejszonych o koszty związane z przeniesieniem prawa własności na ich rzecz. Powódki odstąpiły od umowy składając pisemne oświadczenie w dniu 7 lutego 1996 r., i wystąpiły z powództwem o zapłatę wpłaconych 10 800 zł. Do tego czasu pozwana Partia […] jedynie nabyła od Gminy użytkowanie wieczyste gruntów i budynki opisane w umowie. Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki w R. uwzględnił powództwo. Sąd ten bowiem ocenił § 10 umowy jako zastrzeżenie na rzecz powódek prawa odstąpienia. Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 10 maja 1997 r. apelację pozwanej Partii […] od powyższego wyroku oddalił. Podzielił przy tym tak ustalenia faktyczne jak i stanowisko prawne Sądu Wojewódzkiego. Wymieniony wyrok Sądu Apelacyjnego pozwana zaskarżyła kasacją i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 491, 395, 750 i 746 k.c. - przez błędne przyjęcie, że powódki skutecznie odstąpiły od zawartej umowy oraz „przepisów postępowania cywilnego”, wniosła o uchylenie tego wyroku. Rozpoznając sprawę w przytoczonych granicach kasacji (art. 39311k.p.c.) Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zasadnicze znaczenie w obrębie zagadnień związanych z kasacją pozwanej posiada problem zasięgu podstaw kasacyjnych. Podstawami kasacyjnymi są pewne kategorie błędów zawartych w zaskarżonym orzeczeniu. 3 Kodeks postępowania cywilnego w art. 3931 wymienia dwie podstawy na których można oprzeć kasację - naruszenie prawa materialnego (pkt 1) i naruszenie przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Sąd Najwyższy jest związany granicami wytyczonymi w skardze kasacyjnej (art. 39311), bada zatem, czy zachodzą podniesione w skardze przyczyny kasacyjne oraz czy one uzasadniają postawione wnioski kasacyjne. Natomiast z urzędu bierze Sąd Najwyższy pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. I. Sąd Najwyższy w pierwszej kolejności rozważył zarzut „naruszenia przepisów postępowania”. W myśl art. 3933 k.p.c. kasacja powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie. Znaczy to, że zarzut kasacyjny oparty na podstawie z art. 3931 pkt. 2 k.p.c. powinien mieścić w swej treści wskazanie konkretnie oznaczonego przepisu prawa formalnego, tudzież wskazanie błędów lub braków obrażających dany przepis, oraz przytoczenie powodów dla których pogwałcenie tego przepisu mogło wpłynąć stanowczo na wynik sprawy [por. np. orzeczenia zapadłe jeszcze na gruncie przepisów postępowania cywilnego z 1932 r. w sprawach: C III 275/35, Zb. O. 1935, poz.275, C III 915/35, Zb. O. 1936, poz. 466, C II 859/36, Zb. O. 1937, poz. 109, C III 2047/36, Zb. O. 1938, poz. 41, uchwałę 7 sędziów SN z dnia 30 kwietnia 1938 r., Zb. O. 1938, poz. 303, orzeczenia w sprawach C III 430/35, C III 466/36, powołane w: Kodeks postępowania cywilnego, w opracowaniu J.J. Litauera i W. Święcickiego, cz. I, Warszawa 1947, s. 217, 220, w sprawie C III 439/35 powołanej w: Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, w opracowaniu S. Kruszelnickiego, cz. I, Warszawa - Poznań - Kraków 1938, s. 554. Tak też SN m.in. w postanowieniach z dnia: 11 marca 1997 r. (III CKN 13/97), OSN C 1997, poz. 114, 13 marca 1997 r. (III CKN 14/97), OSN C 1997, poz. 115, 26 marca 1997 r., (II CKN 63/97), OSN C 1997, poz. 129 i 7 kwietnia 4 1997 r., (III CKN 29/97), OSN C 1997, poz. 96, 8 maja 1997 r., (II CKN 146/97), OSN C 1997, poz. 175]. W świetle tego stanowiska zarzut „naruszenia przepisów postępowania” nie odpowiada wymaganiom z art. 3933 k.p.c. albowiem nie wymienia przepisów postępowania, które - zdaniem autora kasacji - naruszył sąd drugiej instancji i, jako nie odpowiadający prawu jest niedopuszczalny i nie podlega rozważeniu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwaliło się zapatrywanie, że po upływie terminu do wniesienia kasacji nie można już usunąć braku przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, gdyż wtedy nie jest już dopuszczalna sanacja takiej istotnej wadliwości. Wykracza ona bowiem poza pojęcie braku formalnego pisma procesowego, odbierając wniesionemu środkowi odwoławczemu cech dopuszczalnej kasacji [„skarga kasacyjna, nie zawierająca wskazania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ulega odrzuceniu” - zasada prawna z dnia 30 kwietnia 1998 r., wyżej wskazana, tak też SN w orzeczeniu z dnia 29 stycznia 1937 r. (C III 2047/36) Zb. O. 1938, poz. 41, kiedy stwierdził, że „podstawa kasacyjna nie uzasadniona w terminie z art. 428 § 1 k.p.c. (obecnie art. 3934 k.p.c.) zgodnie z art. 427 k.p.c. (obecnie art. 3933 k.p.c.) nie może być już w czasie późniejszym skutecznie uzasadniona”, podobnie w wymienionych orzeczeniach zapadłych w sprawach: C III 915/35, C II 859/36, C III 275/35, C III 430/35, C III 439/35, C III 466/36, II CKN 63/97, OSN C 1997, poz. 129, III CKN 29/97, OSN C 1997, poz. 96 oraz w powołanych w tymże ostatnim orzeczeniu postanowieniach: z dnia 6 listopada 1966 r., II UKN 12/96, z dnia 7 stycznia 1997 r., I CZ 22/96 i z dnia 11 marca 1997 r. III CKN 13/97]. Z tego względu zarzut naruszenia art. 227, 223§1 i 328§1 k.p.c. złożony, z odwołaniem się do motywów wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1997 r. [zapadłego w sprawie III CKN 221/97 (nie publ.)], w toku rozprawy przed Sądem Najwyższym, nie podlegał przez tenże Sąd rozważaniu. 5 W tym miejscu należy zauważyć, że Sąd Najwyższy powołanym wyrokiem z dnia 5 listopada 1997 r. uchylił wyrok Sadu Apelacyjnego w […] z dnia 10 kwietnia 1997 r. (sygn. akt I AC a […]) z tej przyczyny, że podług oceny składu orzekającego w tamtej sprawie dokonane pogwałcenie wskazanych w kasacji przepisów prawa procesowego mogło wpłynąć stanowczo na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 k.p.c.). W niniejszej zaś sprawie zarzut ich naruszenia został złożony, jak wskazano, poza kasacją, a zatem nie mógł doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. II. W konsekwencji braku uzasadnionego zarzutu z art. 3931 pkt 2 k.p.c. - pogwałcenia przez Sąd Apelacyjny przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, dla oceny trafności postawionego zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 491, 395, 750 i 746 k.c. - miarodajna jest ustalona przez tenże Sąd treść oświadczeń woli stron umowy z dnia 23 maja 1995 r. W świetle zaś dokonanej przez Sąd Apelacyjny wykładni tych oświadczeń woli powódki zastrzegły prawo odstąpienia od umowy, i to, co wymaga podkreślenia, niczym nie ograniczone. Skarżąca natomiast nie zarzuciła, że przy tej wykładni Sąd Apelacyjny dopuścił się uchybienia dyrektyw wyrażonych w art. 65 k.c. Sąd Apelacyjny, wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącej, nie naruszył przepisów art. 491 k.c. i art. 395 k.c. Kodeks cywilny zna ustawowe (art. 491 i nast.) i umowne (art. 395 i nast.) prawo odstąpienia od zawartej już umowy. Pierwsze z nich oparte na ustawie regulują przepisy o wykonaniu zobowiązań wzajemnych. To ustawowe prawo odstąpienia uzasadnia zwłoka lub niemożność wykonania zobowiązania wskutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność strona zobowiązana. Natomiast umowne prawo odstąpienia, o jakie chodzi w sprawie, ma swe źródło w odpowiednim zastrzeżeniu umownym i niezależne jest od wykonania lub nienależnego wykonania zobowiązania. Polega to prawo na tym, że strona na której rzecz zostało ono zastrzeżone, będzie mogła przez swe oświadczenie 6 unicestwić dwustronną czynność prawną po jej dokonaniu, a więc w pewien czas po zawarciu odnośnej umowy i to zarówno wykonanej, jak i niewykonanej. A zatem, przepisy regulujące ustawowe prawo odstąpienia od umowy, a w szczególności powołany w kasacji art. 491 k.c., nie mają, jak tego w istocie rzeczy chciałaby skarżąca, zastosowania do umownego od niej odstąpienia. Poczynione ustalenia faktyczne nie dają też podstaw do przyjęcia, że strony zawarły umowę o świadczenie przez pozwaną nietypowych usług. Uszło bowiem uwadze skarżącej, że leżąca u podłoża sporu umowa określa wyraźnie, że strony dążyły do ustanowienia odrębnej własności lokalu na rzecz powódek, a więc do zawarcia umowy przewidzianej w art. 7 i nast. ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. Nr 45, poz. 388 ze zm.). Czynności do których zobowiązała się strona pozwana przygotowywały stan umożliwiający jej zawarcie. Brak ustaleń faktycznych uzasadniających stosowanie art. 750 k.c. o usługach, a w konsekwencji także art. 746 k.c. powoduje, że i w odniesieniu do tych przepisów żadna z postaci naruszenia prawa materialnego wymieniona w art. 393 1 pkt 1 k.p.c. nie może być wykazana. Z powyższych względów na zasadzie art. 39312 k.p.c. należało więc kasację oddalić. aw jg