III PZP 7/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia J. Wasilewski (sprawozdawca).Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, Z. Zaziemski. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, A. Uszoka, w sprawie z powództwa Stanisława S. przeciwko Instytutowi (...) w Ł. o nagrodę jubileuszową i odprawę emerytalną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 30 maja 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy rozwiązanie umowy o pracę na podstawie porozumienia stron, w odniesieniu do pracownika, który w dacie rozwiązania stosunku pracy legitymował się stażem pracy uprawniającym do otrzymania emerytury, ale nie osiągnął wieku pozwalającego na przyznanie mu emerytury, można - po osiągnięciu tego wieku i otrzymaniu emerytury - uznać za pozostające w związku z przejściem na emeryturę, jeżeli osoba ta w okresie między rozwiązaniem stosunku pracy a chwilą przyznania emerytury nie podjęła zatrudnienia w żadnym innym zakładzie pracy?2. Czy można zaliczyć do okresu pracy uprawniającego do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej okres niezdolności do pracy z powodu choroby, w czasie której przysługiwały zasiłki z ubezpieczenia społecznego, przypadający po rozwiązaniu umowy o pracę, jeżeli zainteresowany nie podjął zatrudnienia w nowym zakładzie pracy, albowiem nabył prawo do emerytury i przeszedł na emeryturę?"podjął następującą uchwałę:1. Rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron przed osiągnięciem przez pracownika wieku emerytalnego nie jest rozwiązaniem stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę w zakresie uprawnień pracownika do odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej. 2. Do okresu pracy uprawniającego do nagrody jubileuszowej nie wlicza się okresu niezdolności pracownika do pracy z powodu choroby, przypadającego po dacie rozwiązania stosunku pracy, jeżeli pracownik nie podjął zatrudnienia.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu podane wyżej zagadnienie prawne z przytoczeniem następującego stanu faktycznego:Powód wniósł o zasądzenie od Instytutu (...) w Ł. nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy i odprawy emerytalnej. Powód pracował w Instytucie do dnia 30 listopada 1984 r. W tej dacie nastąpiło rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron. Powód w dacie rozwiązania umowy nie spełniał warunków uprawniających do emerytury, ponieważ nie osiągnął wymaganego wieku. Prawo do emerytury uzyskał dopiero po upływie półtora roku od zakończenia stosunku pracy w pozwanym Instytucie. Do czasu uzyskania emerytury powód nie podejmował pracy i pozwany Instytut jest ostatnim zakładem, w którym powód pracował. Powód nie przepracował 40 lat. Jednakże przy wliczeniu powodowi okresu niezdolności do pracy przypadającego po zwolnieniu ze stosunku pracy, a mianowicie od dnia 1 do dnia 24 grudnia 1984 r., za który pobierał zasiłek z ubezpieczenia społecznego, do 40 lat pracy, uprawniających do nagrody jubileuszowej, brakowałoby powodowi poniżej 12 miesięcy. W tym stanie faktycznym powstały wątpliwości, czy rozwiązanie umowy o pracę pomiędzy stronami może być potraktowane jako pozostające w związku z przejściem na emeryturę, co jest istotną przesłanką do uzyskania przez powoda prawa do dochodzenia roszczeń, przy czym w odniesieniu do nagrody jubileuszowej, pod warunkiem dopuszczalności zaliczenia okresu niezdolności do pracy, trwającego po zakończeniu stosunku pracy. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na podstawie § 27 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1976 r. w sprawie wynagradzania pracowników instytutów naukowo-badawczych i placówek Polskiej Akademii Nauk oraz pracowników naukowo-badawczych zatrudnionych w innych jednostkach organizacyjnych (Dz. U. Nr 25, poz. 145), obowiązującego w dacie rozwiązania umowy o pracę między stronami, pracownikom instytutu przysługiwała odprawa, po przepracowaniu wskazanego w tym przepisie okresu pracy, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Podobne unormowanie w odniesieniu do nagród jubileuszowych zawiera § 10 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132). Mianowicie według tego przepisu pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej, chociaż do wymaganego okresu pracy z uwzględnieniem okresów zaliczanych brakuje mu mniej niż 12 miesięcy, licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy, jeżeli rozwiązanie to nastąpiło z powodu przejścia na emeryturę lub rentę wypadkową lub rentę inwalidzką I lub II grupy. W obu przedstawionych przepisach konieczną przesłanką nabycia uprawnień jest rozwiązanie stosunku pracy ze względu na przejście na emeryturę lub rentę, co prawnie zostało ujęte w wyrażeniach "w związku" lub "z powodu". Treść powołanych przepisów nie nawiązuje do sposobu rozwiązania stosunku pracy. Nie jest więc istotne, czy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło na skutek czynności prawnej jednej strony (np. wypowiedzenia umowy przez zakład pracy albo pracownika), czy też w drodze porozumienia stron. Decydujące znaczenie ma natomiast stwierdzenie, czy rozwiązanie stosunku pracy w konkretnej sytuacji nastąpiło w związku, czy też z powodu przejścia na emeryturę. Ograniczenie rozważań tylko do sytuacji łączącej się z przejściem na emeryturę usprawiedliwia stan faktyczny sprawy. Treść przytoczonych przepisów wyraźnie wskazuje, że prawo do objętych przedmiotem sporu świadczeń powstaje wówczas, gdy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z określonej przyczyny, a mianowicie z powodu czy w związku z przejściem pracownika na emeryturę. Niezbędna więc jest co najmniej świadomość przy złożeniu oświadczeń woli o rozwiązaniu stosunku pracy, iż takie założenie legło u podstaw dokonania tej czynności. Nie może być natomiast miarodajne powołanie się na to, że przyczyną rozwiązania stosunku pracy było przejście pracownika na emeryturę w sytuacji, gdy pracownik ten nie spełnia warunków do uzyskania emerytury, bądź to na skutek braku wymaganego okresu zatrudnienia, bądź też nieosiągnięcia stosownego wieku. Zwykle takie rozwiązanie stosunku pracy następuje w sytuacji, gdy pracownik wyraził wolę przejścia na emeryturę i zakład pracy podjął czynności, do których jest zobowiązany na podstawie art. 96 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Nie jest oczywiście konieczne, by pracownikowi przyznano prawo do emerytury przed rozwiązaniem stosunku pracy. Musi być natomiast w świetle powołanych przepisów jasność co do przyczyny i celu rozwiązania stosunku pracy. Wniosek ten potwierdza treść § 10 wymienionej wyżej uchwały nr 138 Rady Ministrów. Według tego przepisu nagrodę jubileuszową wypłaca się pracownikowi w dniu rozwiązania stosunku pracy, a zatem w tej dacie strony powinny być już świadome, że pracownik przechodzi na emeryturę i dlatego doszło do rozwiązania między nimi stosunku pracy. Wprawdzie przepisy o odprawie emerytalnej takiego unormowania nie zawierają, jednakże również wydaje się oczywiste, że prawo do tej odprawy nabywa pracownik w chwili rozwiązania stosunku pracy. Z mocy § 4 ust. 3 pkt 2 uchwały nr 138 Rady Ministrów do okresu pracy uprawniającego do nagrody jubileuszowej wlicza się też okresy przerw w zatrudnieniu spowodowane niezdolnością do pracy, w czasie której przysługiwały zasiłki z ubezpieczenia społecznego. Z ujęcia treści tego przepisu wynika, że wliczenie okresu niezdolności do pracy następuje w sytuacji, gdy pracownik po przerwie w zatrudnieniu wywołanej tą przyczyną, podjął następnie pracę. Tylko wówczas można mówić o przerwie w zatrudnieniu. Przerwa bowiem może istnieć między poprzednim a następnym zatrudnieniem. Należy przy tym podkreślić, że prawo do nagrody jubileuszowej powstaje w okresie zatrudnienia, po przepracowaniu wymaganego okresu pracy, z uwzględnieniem okresów zaliczalnych. Brak jest natomiast przepisu pozwalającego na wliczanie okresu niezdolności do pracy do nie istniejącego już stosunku pracy, wobec jego wcześniejszego rozwiązania. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.