II KK 261/19

Sygn. akt II KK 261/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lipca 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący) SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca) SSN Paweł Wiliński Protokolant Klaudia Binienda w sprawie G. P. skazanego z art. art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 27 lipca 2021 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 13 grudnia 2010 r., sygn. akt VIII K (…), 1. uchyla zaskarżony wyrok i uniewinnia G. P. od popełnienia przypisanego mu czynu; 2. obciąża Skarb Państwa kosztami procesu. UZASADNIENIE G. P. został oskarżony o to, że 2 <<w okresie od 11.02.2003 r. do 23.03.2003 r. w W. przy ul. R. działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 26.163,76 zł firmę Oficyna Wydawniczo - Poligraficzna „A.” w ten sposób, że na podstawie umowy współpracy pobrał z pokrzywdzonej firmy towar w postaci podręczników szkolnych z przedłużonym terminem płatności z zamiarem nieuregulowania należności wynikających z wystawionych faktur czym działał na szkodę Oficyny Wydawniczo - Poligraficznej „A.”, w tym: - faktura VAT o nr (…) z dn. 11.02.2003 r. nie rozliczył kwoty 738,60 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 03.06.2003 r. na kwotę 7.175,25 zł. - faktura VAT o nr (…) z dn. 03.06.2003 r. na kwotę 7.175,25 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 03.06.2003 r. na kwotę 7.671,95 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 09.06.2003 r. na kwotę 1.253,14 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 10.06.2003 r. na kwotę 949,10 zł, - faktura VAT o.nr (…) z dn. 12.06.2003 r. na kwotę 312,86 zl, - faktura VAT o nr (…) z dn. 16.06.2003 r. na kwotę 564,88 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 23.06.2003 r. na kwotę 6.497,98 zł, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.>> Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy w W. , sygn. akt VIII K (…): <<I. oskarżonego G. Z. P. w ramach zarzuconego mu czynu uznał za winnego, tego że w okresie od 11.02.2003 r. do 23.03.2003 r. w W. przy ul. R. działając w krótkich odstępach czasu 3 w wykonaniu z góry powziętego zamiaru przywłaszczył powierzone mu mienie w łącznej kwocie 25.163,76 zł w ten sposób, że na podstawie umowy współpracy pobrał z pokrzywdzonej firmy towar w postaci podręczników szkolnych z przedłużonym terminem płatności wynikających z wystawionych faktur, których nie zwrócił i nie rozliczył się z nich, czym działał na szkodę Oficyny Wydawniczo - Poligraficznej „A.”, w tym: - faktura VAT o nr (…) z dn. 11.02,2003 r. nie rozliczył kwoty 738,60 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 03.06.2003 r. na kwotę 7.175,25 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 03.06.2003 r. na kwotę 7.671,95 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 09.06.2003 r. na kwotę 1.253,14 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 10.06.2003 r. na kwotę 949,10 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 12.06.2003 r. na kwotę 312,86 zł, - faktura VAT o nr (…) z dn. 16.06.2003 r. na kwotę 564,88 zł, - faktura VAT o nr 01285/03 z dn. 23.06.2003 r. na kwotę 6.497,98 zł, to jest czynu wyczerpującego dyspozycję art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.>> i za to na podstawie z art. 284 § 2 k.k. wymierzył mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności, II. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i z art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej wobec oskarżonego G. P. kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 5 (pięciu) lat tytułem próby, III. na podstawie art. 33 § 1, 2 i 3 k.k. wymierzył oskarżonemu 150 (sto pięćdziesiąt) stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 (dziesięciu) złotych, IV. na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary grzywny zaliczył oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania w sprawie w dniach od 13.01.2010 r. do 09.04.2010 r., uznając ją za uiszczoną w całości, 4 V. na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę na rzecz Oficyny Wydawniczo - Poligraficznej „A.” kwoty 25.163,76 (dwadzieścia pięć tysięcy sto sześćdziesiąt trzy 76/100) złotych. Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w dniu 20 stycznia 2011 r. Od tego orzeczenia kasację wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając je w całości na korzyść G. P.. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego materialnego, to jest art. 284 § 2 k.k., polegające na uznaniu G. P. za winnego przypisanego mu czynu, pomimo że zachowanie oskarżonego nie wyczerpywało znamion przestępstwa określonego w tym przepisie i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie G. P. od popełnienia zarzucanego mu czynu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna, gdyż zaskarżony wyrok zapadł z rażącym naruszeniem przepisu prawa karnego materialnego opisanym w zarzucie kasacji. Z ustaleń sądu merytorycznego wynika, że „od dnia 01.04.2001 r. G. P. był przedstawicielem Oficyny Wydawniczo - Poligraficznej i Reklamowo - Handlowej „A.” Zakładu Pracy Chronionej z siedzibą w W. przy ul. R. na podstawie umowy o współpracy z późniejszymi aneksami. Zajmował się promocją podręczników szkolnych w/w Oficyny i ich dalszą odsprzedażą na terenie W., L. i okolic. G. P. otrzymywał prowizję od kwoty na jaką opiewała faktura oraz stałą pensję. Oficyna wysyłała podręczniki do G. P. na adres L., ul. K. kurierem. W paczce umieszczona była faktura z przedłużonym terminem płatności do 30 dni. Pod w/w adresem przesyłki były odbierane. G. P. kupował od Oficyny towar, a nie otrzymywał go w komis, miał jednak możliwość zwrotu niesprzedanych podręczników”. 5 Jednocześnie, przecząc tym ustaleniom, Sąd przypisał oskarżonemu dopuszczenie się przestępstwa z art. 284 § 2 k.k. i wskazał, że do znamion tego przestępstwa o charakterze materialnym „należy skutek w postaci utraty przez właściciela (posiadacza) rzeczy ruchomej powierzonej sprawcy. Skutek stanowiący znamię sprzeniewierzenia powstaje w chwili rozporządzenia rzeczą przez sprawcę z wyłączeniem osoby uprawnionej”. Nie ma potrzeby przytaczania dalszych wywodów Sądu Rejonowego w W. zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wystarczy bowiem konstatacja, że pogłębiają one dysonans między ustaleniami dokonanymi przez ten Sąd a wnioskami mającymi uzasadnić dopuszczenie się przywłaszczenia rzeczy przez ich właściciela. Oczywiście w zaistniałych w sprawie sprzecznościach między ustaleniami sądu a ich odzwierciedleniem w postaci zakwalifikowania postępowania G. P. jako przestępstwa, zgodzić się trzeba z autorem nadzwyczajnego środka zaskarżenia, że w myśl ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, powierzenie rzeczy ruchomej polega na przekazaniu władztwa tej rzeczy (cudzej) z zastrzeżeniem jej zwrotu, a zatem osoba, która otrzymuje taką rzecz, nie ma prawa nią rozporządzać jak swoją własnością. Nie można mówić, aby przedmiotem sprzeniewierzenia była taka rzecz ruchoma, która została powierzona sprawcy w sytuacji, gdy treść umowy stanowiącej podstawę przekazania rzeczy lub okoliczności sprawy wskazują na przeniesienie własności tej rzeczy na sprawcę (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 28 września 2005 r., V KK 9/05; 17 września 2008 r., III KK 131/08; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2015 r., V KK 391/14). Jako w pełni zasadne należy też ocenić wywody skarżącego wskazujące na unormowania art. 155 k.c., ponieważ analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy potwierdza prawidłowość ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd meriti. Przy deklaracji autora kasacji niekwestionowania tych ustaleń, szczegółowe rozważania dotyczące kwestii oceny umowy zawartej między stronami (oskarżony – pokrzywdzony) przez pryzmat tych przepisów i konstatacja, że wolą stron było oznaczenie podręczników jako „oznaczonych co do gatunku” jest oczywiście zabiegiem intelektualnie interesującym, ale przy zarzucie obrazy prawa 6 materialnego zupełnie zbędnym. Obraza bowiem przepisu prawa materialnego musi być zakotwiczona w niekwestionowanych ustaleniach faktycznych. W przeciwnym wypadku zarzut taki nie mógłby być skuteczny. Skoro jednak – jak to również wynika z wywodów zawartych w uzasadnieniu kasacji „na gruncie art. 284 § 1 i 2 k.k. nie jest możliwe przywłaszczenie (sprzeniewierzenie) rzeczy ruchomej stanowiącej własność sprawcy” zarzut sformułowany przez Rzecznika Praw Obywatelskich oraz wynikający z niego wniosek okazały się być zasadne w stopniu oczywistym. Dlatego też należało zaskarżony wyrok uchylić i uniewinnić G. P. od popełnienia zarzucanego mu czynu. Natomiast to, czy G. P. wywiązał się w sposób należyty z zawartej umowy należy do ustaleń innego postępowania, o ile będzie zainicjowane i w tym kontekście należy przywołać wywód kasacji dotyczący subsydiarnego charakteru prawa karnego: „Winno ono działać w określonych obszarach stosunków społecznych, gospodarczych i prawnych, dopiero wówczas, gdy inne formy ich ochrony prawnej w danym systemie w ogóle nie funkcjonują bądź nie są wystarczające dla zabezpieczenia istotnych praw i interesów obywatela lub funkcjonowania państwa w sposób najogólniej rzecz biorąc prawidłowy. Prawo karne należy brać pod uwagę jedynie jako ultima ratio ingerencji państwowej, kiedy inne środki (np. z prawa cywilnego, prawa administracyjnego, prawa pracy) nie skutkują, (por. m.in. L. Gardocki „Zagadnienia teorii kryminalizacji” Warszawa 1990, str. 127; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2013 r. o sygnaturze akt SNO 19/13; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2007 r. o sygnaturze akt V KK 98/07; Jarosław Warylewski, Prawo karne. Część ogólna, wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 61; Andrzej Marek. Prawo karne. 6.wydanie, C.H. Beck, Warszawa 2005, str. 13-14)”. 7