III CZ 26/12

Sygn. akt III CZ 26/12 POSTANOWIENIE Dnia 16 maja 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Marian Kocon SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Z. G. przeciwko T. M. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 maja 2012 r., zażalenia powódki na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 stycznia 2012 r., 1) oddala zażalenie; 2) zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania zażaleniowego; 3) przyznaje ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego pełnomocnikowi powódki z urzędu adwokatowi B. C. wynagrodzenie z tytułu udzielenia nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w kwocie 600 (sześćset) złotych podwyższone o stawkę podatku VAT. Uzasadnienie 2 Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny zasądził od powódki Z. G. na rzecz pozwanego T. M., kwotę 5.400 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego uznając, że nie zachodzą szczególne okoliczności w rozumieniu art. 102 k.p.c. bowiem powódka prowadziła działalność gospodarczą i była właścicielką nieruchomości, a prowadząc proces od 2003 r. powinna się liczyć z obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie przeciwnej. W zażaleniu od tego postanowienia powódka zarzuciła błędne przyjęcie przez Sąd drugiej Instancji, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 102 k.p.c. i w konsekwencji, niezastosowanie tego przepisu. Wniosła o jego zmianę przez nieobciążanie powódki kosztami postępowania. W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Uzasadnienie zarzutów zażalenia sprowadza się do twierdzenia, że sytuacja majątkowa i życiowa powódki jest na tyle szczególna, że w przedmiotowym stanie faktycznym znajduje zastosowanie art. 102 k.p.c. Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może nie obciążyć kosztami strony przegrywającej. Przywołany przepis, realizujący zasadę słuszności, stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić przeciwnikowi, na jego żądanie, wszystkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.) - tzw. zasada odpowiedzialności za wynik procesu. Hipoteza przepisu art. 102 k.p.c., odwołująca się do występowania „wypadków szczególnie uzasadnionych”, pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nie obciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego 3 rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie. Drugie natomiast wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkowa, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl., z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.). Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dokonał wykładni przepisu art. 102 k.p.c. i zawarł obszerne motywy rozstrzygnięcia w zakresie kosztów procesu. Powódka uzasadniając celowość zastosowania art. 102 k.p.c. ograniczyła się jedynie do wskazania na swoją niekorzystną sytuację majątkową, podeszły wiek i sprawowaną pieczę nad małoletnim M. G. Jak zostało wykazane dokumentami dołączonymi do odpowiedzi na zażalenie, małoletni jest właścicielem trzech nieruchomości, w tym dwóch mieszkań, które mogą przynosić dochód, a zatem nie można uznać, że sprawowana opieka ma dla powódki wymiar finansowy. Ponadto, mimo przegranej przed Sądem I instancji, powódka zdecydowała się na kontynuowanie procesu, mając świadomość swojej niekorzystnej sytuacji majątkowej oraz znając motywy tego Sądu i wynik procesu karnego. Jak wskazano wyżej, sam stan majątkowy, czy sytuacja finansowa powoda nie stanowi okoliczności wyłącznie decydującej o zwolnieniu od kosztów procesu w pełnym zakresie. O ile bowiem taki stan może uzasadniać zwolnienie strony – całkowicie, lub częściowo – od kosztów sądowych, co wiąże się z zagwarantowaniem jej prawa do sądu, o tyle w przypadku kontynuowania procesu przegranego w pierwszej instancji, strona powinna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej. Przyjąć zatem należało, że powódka nie wykazała przesłanek, które uzasadniałyby zastosowanie art. 102 k.p.c. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach 4 postępowania zażaleniowego w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym, mając na uwadze wartość przedmiotu zaskarżenia tj. 5400 złotych, rozstrzygnięto na podstawie § 2 ust. 3 i § 6 pkt 4 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348), zaś o kosztach postępowania zażaleniowego należnych pozwanemu na podstawie § 6 pkt 4 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2 powyższego rozporządzenia. jw