I CSK 472/07

Sygn. akt I CSK 472/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Zbigniew Strus (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Antoni Górski Protokolant Ewa Krentzel w sprawie z powództwa H. Ż.-Ł. i in., przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie Mazowieckiemu o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 marca 2008 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...], I oddala skargę kasacyjną; II zasądza od pozwanego - Skarbu Państwa - Wojewody Mazowieckiego tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł na rzecz powodów: […]. Uzasadnienie 2 Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody Mazowieckiego wskazane w pkt I jego wyroku kwoty pieniężne z odsetkami na rzecz siedmiu powodów i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd ten ustalił, że współwłaścicielami nieruchomości gruntowej, położonej w W. przy ul. B. [...], były poprzedniczki prawne powodów. Nieruchomość ta była objęta dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U., nr 50, poz. 279). Decyzją administracyjną z dnia 5 lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej m. W. odmówiło byłym właścicielom nieruchomości przyznania prawa własności czasowej w stosunku do gruntu. Decyzja ta została uznana za nieważną na podstawie decyzji z dnia 29 listopada 2000 r. Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. W styczniu 2004 r. odmówiono powodom ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. B. [...] z racji braku możliwości korzystania z gruntu przez powodów w związku z obecnym przeznaczeniem gruntu w planie zagospodarowania przestrzennego (sporna nieruchomość położona jest w liniach rozgraniczających ul. B. i ul. G.). Powodom odmówiono przyznania odszkodowania za szkodę poniesioną wydaniem decyzji z dnia 5 lutego 1951 r. z rażącym naruszeniem prawa. Wartość spornej nieruchomości oceniono według stanu na dzień 5 lutego 1951 r., a według cen aktualnych na kwotę 1.772.400 zł. Grunt ten stanowi własność Skarbu Państwa i nie został skomunalizowany Skutki odnowy przyznania prawa własności czasowej są już nieodwracalne, powodom odmówiono przyznania prawa użytkowania wieczystego, toteż pomiędzy wadliwym orzeczeniem z dnia 5 lutego 1951 r. a poniesioną przez nich szkodą zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. Odpowiedzialność odszkodowawcza obciąża obecnie Skarb Państwa – Wojewodę Mazowieckiego. Szkoda powodów została udowodniona, a wyznacza ją wartość nieruchomości, do której poprzednikom powodów odmówiono prawa przyznania własności czasowej. Powodom przysługuje odszkodowanie w granicach damnum emergens, które obliczono na podstawie opinii biegłej, przyjmując za miarodajną wartość utraconej nieruchomości według stanu na dzień wydania decyzji, a wedle cen aktualnych (art. 363 § 2 k.c.). Ustalenie odszkodowania w ten sposób uzasadniało zasądzenie odsetek za opóźnienie dopiero od daty wydania wyroku. Oddalono zatem żądanie 3 powodów obejmujące skapitalizowane odsetki za okres od dnia 28 grudnia 2003 r. do dnia 28 maja 2004 r. Oddaleniu podlegało też żądanie obejmujące lucrum cessans równe wysokości hipotetycznego czynszu dzierżawnego w okresie od dnia 17 października 1997 r. Skoro bowiem nieruchomość od końca lat 70-tych znajduje się pod ulicami miejskimi, to podlegałaby w tamtym czasie wywłaszczeniu, co wyłączałoby tym samym możliwość osiągania jakichkolwiek korzyści przez dotychczasowych właścicieli. Apelacja pozwanego Skarbu Państwa, w części zasądzającej roszczenie, została oddalona. Sąd Apelacyjny podzielił zasadnicze ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji. Roszczenia odszkodowawcze powodów powinny podlegać reżimowi prawnemu przewidzianemu w art. 156 k.p.a. i art. 160 k.p.a. Zdarzeniem wyrządzającym szkodę była decyzja odmawiająca przyznania prawa własności czasowej, a stwierdzenie nieważności tej decyzji w 2000 r. stanowiło tylko niezbędny warunek prawny dochodzenia roszczenia odszkodowawczego. Legitymację bierną w tym procesie należało przypisywać Skarbowi Państwa, a nie Gminie. W skardze kasacyjnej Skarbu Państwa – Wojewody Mazowieckiego podnoszono zarzut naruszenia art. 160 § 1 k.p.a., art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a, art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 8 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64); art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz.U. nr 54, poz. 243) w zw. z art. 4 ust. 1 tej ustawy i art. XXVI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 94). Skarżący domagał się uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, że do zgłoszonych roszczeń odszkodowawczych powodów będą miały zastosowanie przepisy art. 160 k.p.a. i nast., ponieważ szkoda została wyrządzona w czasie obowiązywania tych przepisów. W każdym razie w tym czasie roszczenie odszkodowawcze powodów 4 mogło być skutecznie dochodzone. Powodom odmówiono bowiem przyznania prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości w 2004 r. Zgodnie z art. 160 § 1 k.p.a., stronie, która poniosła szkodę wskutek wydania decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej przysługuje odszkodowanie od organu, który wydał decyzję z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. Szkodę tę określono jako różnicę pomiędzy stanem, jaki by zaistniał, gdyby nie została wydana w 1951 r. odmowna decyzja o przyznaniu poprzednikom prawnym powodów prawa własności czasowej a obecnym stanem majątkowym wyrażającym się w braku w majątku powodów tego prawa (prawo użytkowania wieczystego). W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r. III CZP 99/06 (OSNC 2007 z. 6, poz. 79) przesądzono w omawianym zakresie legitymację bierną Skarbu Państwa. Zastosowanie do dochodzonych przez powodów roszczeń przepisów art. 160 § 1 k.p.a. i n. ma ten skutek, że stosowane są one także w zakresie dotyczącym reguł przedawnienia i sposobu ustalania wysokości odszkodowania (art. 160 § 2 k.p.a., art. 160 § 6 k.p.a.). Nie może być zatem brany pod uwagę eksponowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz.U. nr 54, poz. 243) z szeroką motywacją tego zarzutu prezentowaną w skardze, przede wszystkim w odniesieniu do czasu powstania roszczeń odszkodowawczych powodów i charakteru prawnego terminu przewidzianego w art. 6 ust. 1 ustawy z 1956 r. Nie można także podzielić stanowiska skarżącego, że został naruszony art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a. w wyniku przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, iż powodowie ponieśli szkodę odpowiadającą wartości nieustanowionego na ich rzecz prawa majątkowego, a to z tej racji, że sporna nieruchomość podlegałaby wywłaszczeniu z przeznaczeniem na drogi publiczne. Skoro zostało ustalone, że powodowie (ich poprzednicy prawni) utracili definitywnie prawo majątkowe (własność czasową), a w 2004 r. odmówiono powodom ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, to nadal trwał uszczerbek w ich majątku. Rozmiar tego uszczerbku sądy meriti ustalały zgodnie z odesłaniem przewidzianym w art. 160 § 2 k.p.a., tj. na podstawie art. 363 § 2 k.c. (według stanu nieruchomości w czasie 5 wydania nieważnej decyzji z 1951 r. i według cen aktualnych). Powodowie złożyli wniosek o odszkodowanie w końcu 2003 r., a następnie wnieśli powództwo w maju 2004 r. Powołana biegła – w zakresie odszkodowania uwzględniającego jedynie damnum emergens – wyliczyła rozmiar szkody w kilku wariantach czasowych, w tym też m.in. na dzień sporządzenia opinii (listopad 2005) i ta właśnie wartość szkody stała się podstawą określenia odszkodowań przysługującym powodom (wyrok Sądu Okręgowego wydany został w marcu 2006 r., k. 238, akt prawny). W tej sytuacji nie można twierdzić, że naruszono zasady określenia wysokości odszkodowania, przewidziane w art. 363 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a. Nieuzasadniona jest zatem sugestia skarżącego, że wysokość przysługującego powodom odszkodowania powinna być obliczana na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64), w dodatku już nieobowiązujących w czasie powstania skutecznych wobec Skarbu Państwa roszczeń o naprawienie szkody, wyrządzonej nieważną decyzją administracyjną z 1951 r. o odmowie przyznania wskazanego w niej prawa majątkowego. Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanego jako nieuzasadnioną (art. 39814 k.p.c.). eb