I KK 312/24

I KK 312/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 kwietnia 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący) SSN Jacek Błaszczyk SSN Marek Pietruszyński (sprawozdawca) Protokolant Dominika Izdebska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Dariusza Kuberskiego, w sprawie E. M. skazanej z art. 297 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2025 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Rejonowego w Nowej Soli z dnia 10 września 2018 r., sygn. akt II K 463/18, uchyla zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia w pkt 3 co do obowiązku naprawienia szkód wyrządzonych przestępstwem, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. [J.J.] Jacek Błaszczyk Barbara Skoczkowska Marek Pietruszyński I KK 312/24 2 UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowej Soli z dnia 10 września 2018 r., II K 463/18 uznano E. M. za winną popełnienia ciągu przestępstw polegających na dokonaniu przy użyciu podrobionych dokumentów oszustw polegających na wyłudzeniu: 1) w dniu 29 listopada 2016 r. kredytu konsumpcyjnego w kwocie 20 000 zł ( umowa nr […]) na szkodę G. S.A. z siedzibą w W., 2) w dniu 2 grudnia 2016 r. pożyczki w kwocie 20 000 zł ( umowa nr […]) na szkodę A. S.A. z siedzibą w W., kwalifikowanego z art. 91 §1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. Za popełnienie tego ciągu przestępstw oskarżona została skazana na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby jednego roku, zobowiązując ją do informowania sądu o przebiegu okresu próby oraz orzeczono wobec niej – na podstawie art. 46 § 1 k.k. – obowiązek naprawienia w części szkód wyrządzonych przestępstwami przez zapłacenie na rzecz pokrzywdzonych banków po 10 000 zł. Wyrok uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego. Od tego wyroku, kasację na korzyść oskarżonej w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie obowiązków naprawienia szkody wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich. W kasacji zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie dyspozycji art. 415 § 1 zd. drugie k.p.k., polegające na nałożeniu na oskarżoną środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia części szkód wyrządzonych przestępstwami przez wpłacenie na rzecz pokrzywdzonych banków G. S.A. i A. S.A. po 10 000 zł, w sytuacji gdy w realiach tej sprawy było to niedopuszczalne, gdyż o tożsamych roszczeniach pokrzywdzonych przysługujących od oskarżonej prawomocnie orzeczono odpowiednio nakazem zapłaty wydanym w elektronicznym postępowaniu upominawczym przez referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym Lublin – Zachód w Lublinie w dniu 9 listopada 2017 r. o sygnaturze […] oraz nakazem zapłaty wydanym w elektronicznym postępowaniu upominawczym przez starszego referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym Lublin – Zachód w Lublinie w dniu 5 lutego 2018 r. o sygn. […] i wniósł o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Nowej Soli w zaskarżonym zakresie. Nadto skarżący zawnioskował o dopuszczenie w postępowaniu kasacyjnym dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach wskazanych spraw na I KK 312/24 3 okoliczność tożsamości podmiotowo – przedmiotowej roszczeń obu banków zgłoszonych w postępowaniu karnym, o których prawomocnie orzeczono w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 415 § 1 zd. drugie k.p.k. obowiązku naprawienia szkody za doznaną krzywdę nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono. Przepis ten wprowadza zakaz rozstrzygania w różnych postępowaniach o tym samym roszczeniu, a co za tym idzie kumulowania tytułów egzekucyjnych wynikających z różnych orzeczeń. Jeżeli zatem o roszczeniu wynikającym z popełnienia przestępstwa prawomocnie orzeczono, to nie jest możliwe ( niejako ponowne) orzekanie o obowiązku naprawnienia szkody, i to niezależnie od tego, czy zasadzone w postępowaniu cywilnym roszczenie zostało wyegzekwowane ( zob. wyrok SN z 21 października 2010 r., III KK 305/10, OSNwSK 2010, nr 1, poz. 2030). Aby mogła znaleźć zastosowanie reguła wskazana w art. 415 § 1 zd. drugie k.p.k. , a więc klauzula antykumulacyjna musi istnieć zarówno podmiotowa, jak i przedmiotowa tożsamość rozstrzygnięcia o roszczeniu. Orzekając w przedmiocie roszczeń obu banków związanych z wyłudzeniem kredytu i pożyczki i nakładając na oskarżoną obowiązek naprawienia w części szkód wyrządzonych bankom, Sąd Rejonowy w Nowej Soli uczynił to w sposób niedopuszczalny, właśnie z uwagi na brzmienie art. 415 § 1 zd. drugie k.p.k. Oto bowiem w dnu 9 listopada 2017 r., Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie nakazem zapłaty o sygn. […] nakazał pozwanej E. M. zapłatę na rzecz G. S.A łącznej kwoty 26.453,93 zł ze stosownymi odsetkami. Nakaz zapłaty wobec niewniesienia sprzeciwu uprawomocnił się 29 listopada 2017 r. Z kolei w dniu 5 lutego 2018 r. Sąd Rejonowy Lublin- Zachód w Lublinie nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym o sygn. […] nakazał E. M. zapłacić A. S.A. kwotę 28.914,17 zł z odsetkami i kwotę 2.762 tytułem zwrotu kosztów procesu. Wobec niewniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty uprawomocnił się 23 lutego 2018 r. I KK 312/24 4 Zgodnie z ustaleniami faktycznymi sprawy karnej, przestępcze działanie oskarżonej wobec pokrzywdzonego G. S.A., skutkujące wyrządzeniem skody w wysokości 20 000 zł nastąpiło w ramach umowy kredytu konsumpcyjnego o numerze […], zaś wobec A. S.A. nastąpiło w ramach umowy pożyczki o numerze […] i także skutkowało wyrządzeniem szkody w wysokości 20 000 zł. Roszczenia pokrzywdzonych banków o zapłatę wynikające ze wskazanych umów były przedmiotem postępowań o sygn. […] i […], co wynika z treści wniesionych pozwów. Istniała zatem podmiotowa i przedmiotowa tożsamość rozstrzygnięć o roszczeniach banków. W kontekście roszczeń uwzględnionych w rozstrzygnięciach zapadłych w postępowaniach cywilnych, wskazać należało, że ich wysokość przewyższała obowiązek naprawienia szkody ustalony w wyroku karnym. Mając na uwadze powyższe wywody należało stwierdzić, że opisane uchybienie miało charakter rażący i w istotny sposób wpłynęło na treść wyroku, doprowadzając do wadliwego ukształtowania rozstrzygnięcia o obowiązku naprawienia szkody. Z tego powodu zasadne było uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Nowej Soli w zaskarżonym zakresie, bez wydawania orzeczenia następczego. Z tych względów orzeczono jak wyroku. Jacek Błaszczyk Barbara Skoczkowska Marek Pietruszyński [PŁ] [a.ł]