III KK 251/18

Sygn. akt III KK 251/18 POSTANOWIENIE Dnia 13 czerwca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący) SSN Dariusz Kala SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) Protokolant Anna Janczak przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Małgorzaty Kozłowskiej, w sprawie B. W. dot. wyroku łącznego. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 13 czerwca 2019 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego - na niekorzyść skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt VII Ka […], zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 czerwca 2017 r., sygn. akt II K […], 1. oddala kasację; 2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE Wyrokiem łącznym z dnia 30 czerwca 2017 r., sygn. II K […], Sąd Rejonowy w S. połączył wymierzone skazanemu B. W. wyrokami w sprawach II K 431/12, II K 183/14 i II K 418/16 kary pozbawienia wolności oraz karę ograniczenia wolności orzeczoną w sprawie II K 1263/09 i orzekł karę łączną 3 lat pozbawienia wolności, w pozostałym zaś zakresie wyroki pozostawił do odrębnego wykonania. Na poczet 2 orzeczonej kary łącznej zaliczył skazanemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 23 stycznia 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. Wyrokiem z dnia 26 września 2017 r., sygn. VII Ka […], Sąd Okręgowy w O., po rozpoznaniu apelacji obrońcy i prokuratora, wyrok Sądu I instancji zmienił w ten sposób, że w części komparatywnej wyroku w odniesieniu do opisu wyroku Sądu Rejonowego w S. w sprawie II K 1263/09, przyjął, iż czyn przypisany tym wyrokiem został popełniony w dniu 7 listopada 2009 roku, orzeczoną nim karę ograniczenia wolności warunkowo zawieszono na okres próby 2 lat, zaś zarządzenie wykonania tej kary nastąpiło z mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. w dniu 11 sierpnia 2011 roku, orzeczoną karę łączną złagodził do 2 lat i 4 miesięcy, w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Od powyższego prawomocnego orzeczenia kasację w trybie art. 521 § 1 k.p.k. wniósł Minister Sprawiedliwości-Prokurator Generalny, zarzucając mu: „rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na zaniechaniu należytego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w O. podniesionego w apelacji prokuratora zarzutu błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, iż spełnione zostały przesłanki połączenia węzłem kary łącznej kary ograniczenia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 22 lutego 2010 roku. sygn. akt II K 1236/09, z karami orzeczonymi wyrokami Sądu Rejonowego w S. z dnia 31 października 2013 r., sygn. akt II K 431/12, z dnia 26 maja 2014 roku, sygn. II K 183/14 oraz z dnia 29 marca 2017 roku, sygn. akt II K 418/16, w wyniku czego doszło do zaaprobowania rażącego naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, to jest art. 85 § 3 k.k.” Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się niezasadna. Istota zarzutów skarżącego wiąże się z niezasadnym połączeniem węzłem kary łącznej kary ograniczenia wolności, orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. akt II K 1236/09, z karami orzeczonymi 3 pozostałymi trzema wyrokami, tj. wyrokami Sądu Rejonowego w S. z dnia 31 października 2013 r., sygn. akt II K 431/12, z dnia 26 maja 2014 roku, sygn. II K 183/14 oraz z dnia 29 marca 2017 roku, sygn. akt II K 418/16. Wskazać zatem należy na wstępie, że orzeczona w sprawie II K 1236/09 kara ograniczenia wolności wprowadzona została do wykonania w postępowaniu wykonawczym postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z 11 sierpnia 2011 r., następnie postanowieniem tego Sądu z 26 kwietnia 2014 r. postępowanie wykonawcze zawieszono ze względu na odbywanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w innej sprawie (II K 397/11), a następnie po jego zakończeniu postępowanie wykonawcze w sprawie podjęto postanowieniem Sądu I instancji z 28 maja 2013 r. Kara ta była odbywana w okresie od 10 do 30 września 2013 r., w wymiarze 30 godzin, a następnie jej odbywanie zostało przerwane ze względu na niestawiennictwo skazanego. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w S. określił skazanemu karę zastępczą 141 dni pozbawienia wolności, zaś postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r., dokonując korekty, określił karę zastępczą pozbawienia wolności na 135 dni. Jako podstawę wydanego wyroku w sprawie kary łącznej Sąd Rejonowy w S. wskazał art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 § 1 i 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. i art. 87 § 1 k.k. w zw. z art. 19 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny i niektórych innych ustaw. W świetle powyższych ustaleń nie budzi wątpliwości trafne wskazanie skarżącego, że kara orzeczona w sprawie II K 1263/09 została wprowadzona do wykonania 11 sierpnia 2011 r., była odbywana od 10 do 30 września 2013 r. i do dnia orzekania Sądu I instancji, tj. do 30 czerwca 2017 r. nie została w całości wykonana, nie była także zawieszona. Wbrew jednak twierdzeniom skarżącego nie doszło w sprawie do aktualizacji negatywnej przesłanki z art. 85 § 3 k.k., wyłączającej objęcie karą łączną skazania w sprawie II K 1263/09. W chwili orzekania obowiązywał bowiem wskazany przepis w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 437; dalej: ustawa nowelizująca). Wszedł on w życie 15 kwietnia 2016 r. Zgodnie z jego treścią: „Jeżeli po rozpoczęciu, a przed zakończeniem wykonywania kary lub kary łącznej 4 sprawca popełnił przestępstwo, za które orzeczono karę tego samego rodzaju lub inną podlegającą łączeniu, orzeczona kara nie podlega łączeniu z karą odbywaną w czasie popełnienia czynu.” O ile zatem na gruncie przepisu art. 85 § 3 k.k. w wersji obowiązującej do 14 kwietnia 2016 r. węzłem jednej kary łącznej nie można było objąć kary wykonywanej w czasie popełnienia przestępstwa z karą za to przestępstwo orzeczoną, to po zmianie treści tego przepisu węzłem takim nie może być objęta wyłącznie kara odbywana w czasie popełnienia przestępstwa. Przeszkoda z art. 85 § 3 k.k. nie zaistnieje zatem, jeżeli kara ta po uprzednim wprowadzeniu jej do wykonania, w chwili popełnienia kolejnego przestępstwa przez skazanego, nie jest przez niego odbywana (por. D. Kala, M. Klubińska, Kara łączna i wyrok łączny, Kraków 2017, s. 76, 78). Nie budzi wątpliwości, że w chwili popełnienia pozostałych przestępstw objętych węzłem kary łącznej w niniejszej sprawie, tj. ani 26 lutego 2012 r. (II K 431/12), ani 22 lutego 2014 r. (II K 183/14) ani wreszcie w okresie między 11 a 26 lipca 2015 r. (II K 418/16) kara ograniczenia wolności orzeczona w sprawie II K 1236/09 nie była odbywana, choć podlegała wykonaniu. Pojęcie „wykonania” kary ograniczenia wolności z art. 85 § 3 k.k. ma przy tym bez wątpienia znaczenie szersze niż „odbywanie” kary, które akceptując założenie racjonalności ustawodawcy rozumiane musi być w znaczeniu dosłownym, tj. realnego odbywania kary. Skoro kara wprowadzona do wykonania 11 sierpnia 2011 r. odbywana była jedynie między 10 a 30 września 2013 r., a w chwili orzekania Sądu I instancji w przedmiocie kary łącznej zastępcza kara 135 dni pozbawienia wolności oznaczona była do wykonywania od 23 stycznia 2018 r. do 7 czerwca 2019 r., to niewątpliwie w pozostałym czasie nie była odbywana. Rację zatem miał Sąd Okręgowy w O. akceptując ustalenia Sądu I instancji co do realizacji przesłanek do połączenia kar wynikających ze skazań objętych wyrokiem Sądu Rejonowego w S.. Nie zachodziła bowiem przeszkoda z art. 85 § 3 k.k., uniemożliwiająca objęcia skazania w sprawie II K 1236/09 węzłem kary łącznej, orzeczonym wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z 30 czerwca 2017 r. Nie budzi wreszcie wątpliwości, że pomimo objęcia karą łączną kar orzeczonych także wyrokami zapadłymi przed wejściem w życie nowelizacji art. 85 § 3 k.k., która obowiązywała od 15 kwietnia 2016 r., to wobec braku wyraźnego przepisu przejściowego wyłączającego stosowanie przepisu nowego oraz wobec 5 niewątpliwego przyjęcia że jest on dla skazanego korzystniejszy, skoro pozwala na objęcie kary orzeczonej w sprawie II K 1236/09 karą łączną, brak było podstaw do stosowania art. 85 § 3 k.k. w brzmieniu poprzednio obowiązującym. Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. a