II CSK 375/17

Sygn. akt II CSK 375/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 kwietnia 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Karol Weitz (przewodniczący) SSN Marian Kocon (sprawozdawca) SSN Marta Romańska w sprawie z powództwa J.K. przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu w W. z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej - B.G. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 kwietnia 2018 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt II Ca […]/16, uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 (pierwszym) i 2 (drugim) w zakresie w jakim oddala apelację pozwanego odnośnie do powoda J.K. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 25 listopada 2016 r. oddalił apelację pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w W. od wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 grudnia 2015 r., zasądzającego od pozwanego na rzecz J.K. kwotę 50000 zł z odsetkami tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w wyniku wypadku, któremu uległ jego małoletni syn. Sąd ustalił, że w dniu 15 kwietnia 2000 r. podczas wykonywania prac polowych zestawem pojazdów składających się z niesprawnego technicznie ciągnika i siewnika B.G. dopuścił do tych prac syna powoda, małoletniego A.G., który spadając z siewnika doznał poważnych obrażeń ciała, w wyniku których zmarł. B.G. wyrokiem karnym został uznany winnym tego zdarzenia i skazany na podstawie art. 155 k.k. Więź między zmarłym synem, a powodem była bliska. Po śmierci syna powód był w skrajnej rozpaczy. Proces żałoby u niego zakończył się po czterech latach, czyli w czasie czterokrotnie dłuższym niż przyjęta przez psychologów norma. Dopiero w tym czasie przeszedł określone w psychologii wszystkie etapy żałoby. Powód wówczas nie korzystał z porad lekarza rodzinnego, czy terapii psychologicznej pomimo, że wskazane było skorzystanie przez niego z tej pomocy. Obecnie terapii psychologicznej nie wymaga, jednak w związku z prezentowanymi zaburzeniami emocjonalnymi korzystny byłby dla niego trening opanowywania emocji. Na gruncie tych ustaleń Sąd uznał, że podstawę odpowiedzialności pozwanego stanowi art. 436 § 1 w zw. z art. 435 § 1k.c. oraz w zw. z art. 98 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (jedn. tekst: Dz.U. 2016., poz. 2060 ze zm.). Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę przyznał na podstawie art. 448 w zw. z art. 24 § 1 k.c. Sąd ponadto ustalił, że w dniu 23 lipca 2001 r., pomiędzy powodem a pozwanym została zawarta w formie pisemnej ugoda, podług treści której 3 pozwany przyznał i zobowiązał się wypłacić powodowi stosowne odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej spowodowanej śmiercią syna 15000 zł (§ 2 pkt 1). Jednocześnie powód oświadczył, że kwota ta stanowi pełne zaspokojenie jego roszczeń wynikających ze skutków wypadku z dnia 14 kwietnia 2000 r. i zrzeka się wszystkich dalszych roszczeń na przyszłość w stosunku do pozwanego. W ocenie Sądu z powyższego sformułowania wynika, że przedmiotem ugody z dnia 23 lipca 2001 r. było roszczenie powoda o naprawienie szkody polegającej na znacznym pogorszeniu jego sytuacji życiowej na skutek śmierci syna. Brak natomiast racjonalnych przesłanek do przyjęcia, że zamiarem stron tej ugody i jej celem było objęcie roszczenia o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę skoro takiego roszczenia w tym okresie powód nie zgłosił. Stąd nie podlegał uwzględnieniu podniesiony przez pozwanego zarzut rzeczy ugodzonej. Skarga kasacyjna pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego – oparta na podstawie pierwszej z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia w różnych układach i powiązaniach przepisów art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 917 k.c., art. 448 k.c. i art. 446 § 3 k.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku i oddalenia powództwa, bądź przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że dokonana przez Sąd wykładnia ugody z dnia 23 lipca 2001 r. nastąpiła z naruszeniem reguł zawartych w art. 65 k.c. W szczególności, że w rezultacie tej wykładni Sąd błędnie przyjął, iż ugodą objęto jedynie część łączącego strony stosunku prawnego wynikającego z wypadku z dnia 15 kwietnia 2000 r. Ugoda pozasądowa ma charakter umowy. Istotę ugody określa art. 917 k.c. Jednym z jej elementów jest "czynienie sobie przez strony wzajemnych ustępstw" i między innymi zapewnienie wykonania roszczeń. Jest zasadą, że zawarta przez strony stosunku cywilnoprawnego ugoda pozasądowa wiąże strony, z zastrzeżeniem - stosownie do okoliczności - dopuszczalności uchylenia się od jej skutków prawnych (art. 918, art. 82 - 83, 87 k.c.). Do ugody mają bowiem zastosowanie wszystkie przepisy dotyczące czynności prawnych. W odróżnieniu od ugody sądowej (art. 10, 184 i nast., 223 oraz art. 777 k.p.c.) ugoda pozasądowa nie 4 jest tytułem egzekucyjnym. Wywiera jedynie skutki wynikające z faktu "rzeczy ugodzonej" (res transacta). Czynione sobie przez strony ugody wzajemnie ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego mają na celu wyeliminować niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku, zapewnić wykonanie takich roszczeń albo uchylić istniejący lub mogący powstać spór pomiędzy stronami. Podkreślić należy, że ustępstwa czynione są przez strony w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego. Ugoda zatem dotyczy stosunku prawnego łączącego strony, przy czym w ramach tego stosunku mogą zostać uregulowane kwestie odnoszące się do poszczególnych roszczeń objętych jego treścią. Należy przy tym założyć, że przedmiotem ugody stają się wszystkie roszczenia wynikające z danego stosunku prawnego - tego, który został ugodą objęty (zob. wyrok SN z dnia 26 czerwca 2008 r., II CSK 98/08, nie publ.). Zrzeczenie się roszczenia w ramach ugody jest oświadczeniem woli, zgodnie z którym powód rezygnuje z danego roszczenia i uprawnia pozwanego do postawienia zarzutu, że roszczenie powoda w takim zakresie w jakim się go zrzekł wygasło, tzn. przestało istnieć. Z punktu widzenia podstawy roszczeń, których można dochodzić w drodze sądowej, odróżnia się dwie możliwe sytuacje. W pierwszej z nich w ugodzie nie przekształca się charakteru dotychczasowego, pierwotnego stosunku prawnego. W wypadku np. gdy ugodą objęto roszczenia wynikające z czynu niedozwolonego, roszczenia w wyniku zawarcia ugody nie zmieniają swojego charakteru prawnego. W drugim wypadku strony mogą w ugodzie przekształcić charakter prawny dotychczasowego stosunku prawnego ze skutkami nowacji (art. 506 § 1 k.c.). W stanie faktycznym sprawy niniejszej nie wchodzi w grę nowacja. Wychodząc z tych zasad należało uwzględnić przy wykładni postanowień ugody z dnia 23 lipca 2001 r., że miała ona prowadzić do modyfikacji treści łączącego strony stosunku prawnego wynikłego ze zdarzenia z dnia15 kwietnia 2000 r. Trzeba przy tym założyć, że przedmiotem tej ugody były wszystkie roszczenia wynikające z tego stosunku prawnego. Z jej treści nie wynika, że wolą stron było wyłączenie jakiś roszczeń, w tym dochodzonego w sprawie. Jeżeli zaś z treści ugody stron nie wynika, że objęto nią jedynie część roszczeń, to, jak 5 wskazano, należy przyjąć, iż strony uregulowały wszystkie elementy łączącego je stosunku. Za taką wykładnią tej ugody przemawia także treść jej § 2 pkt 2 w odniesieniu do powoda, że kwota wymieniona w pkt. 1 tego paragrafu stanowi pełne zaspokojenie jego roszczeń wynikających ze skutków wypadku z dnia 14 kwietnia 2004 r. i, co wymaga podkreślenia, powód zrzeka się wszelkich dalszych roszczeń na przyszłość w stosunku do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Wykonanie zaś takiego zmodyfikowanego ugodą zobowiązania prowadzi do wygaśnięcia stosunku prawnego łączącego strony ugody. Nie mogą zatem powstać nowe roszczenia, wynikające z tych samych stosunków prawnych, co roszczenia już objęte ugodą, gdyż wykonanie zawartej uprzednio ugody pociąga za sobą wygaśnięcie tego stosunku prawnego (chyba że co innego wynika z treści ugody). Wykonanie ugody podlega bowiem ogólnym przepisom dotyczącym wykonania zobowiązań (art. 450 - 497). Poza tym, rozstrzygając w sprawie niepodobna pominąć, jak to uczynił Sąd, treści § 4 ugody, podług którego powód zobowiązał się w terminie 7 dni od wykonania jej postanowień wycofać pozew, wraz z zrzeczeniem się roszczenia, zawisły przed Sądem Okręgowym w S., sygn. akt IC […]/01, bez orzekania o kosztach procesu. Skoro Sąd Okręgowy orzekając w sprawie wyszedł z odmiennych założeń, zaskarżony wyrok nie mógł się ostać. Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku. aj a.ł.