II UK 173/18

Sygn. akt II UK 173/18 POSTANOWIENIE Dnia 22 maja 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z wniosku W.J. przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie stopnia niepełnosprawności, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 maja 2019 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 13 listopada 2017 r., sygn. akt IV Ua […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z dnia 13 listopada 2017 r. oddalił apelację wnioskodawczyni W.J. od wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 22 sierpnia 2017 r., zmieniającego orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 14 czerwca 2016 r., zaliczające wnioskodawczynię do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 maja 2018 r., z symbolem niepełnosprawności 09-M i 11-I w ten sposób, że przyjęto dodatkowy symbol niepełnosprawności 02-P i przedłużono ustalony stopień niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2019 r. W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że stan zdrowia wnioskodawczyni nie dawał podstaw do ustalenia umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Powołani w sprawie biegli o specjalnościach odpowiadających schorzeniom rozpoznanym u wnioskodawczyni, tj. z zakresu: nefrologii, kardiologii, ortopedii, psychiatrii 2 i psychologii uznali, że jest ona osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Biegli mieli na uwadze, że zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 511 ze zm., dalej jako ustawa o rehabilitacji), do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Wnioskodawczyni w całości zaskarżyła skargą kasacyjną wyrok Sądu Okręgowego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, z uwzględnieniem kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, z uwzględnieniem kosztów postępowania kasacyjnego, bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2016 r. przez zaliczenie jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach z art. 3983 § 1 k.p.c. zarzucono naruszenie: 1) art. 278 § 1 k.p.c. w związku z art. 286 § 1 i art. 285 § 2 k.p.c., przez niedopuszczenie dowodu z opinii: a) zespołu biegłych o specjalnościach właściwych dla chorób nerek (nefrologa), skóry (dermatologa), oczu (okulisty), układu krążenia (kardiologa), zaburzeń psychicznych (psychiatry), układu kostnego (ortopedy), niedokrwistości, zaburzeń wzrostu oraz zaburzeń systemu odpornościowego (immunologicznego), a także psychologa, która to opinia przy tak wielu schorzeniach skarżącej jest konieczna dla prawidłowego ustalenia zakresu jej zdolności do pracy oraz zakresu w jakim wymaga pomocy i opieki osób trzecich w wypełnianiu ról społecznych, bowiem organizm ludzki jako całości nie może być oceniany przez biegłych z różnych specjalności, bez opinii łącznej, która odnosiłaby się do całokształtu stanu zdrowia, a nie jedynie przebiegu i stadium 3 poszczególnych schorzeń z osobna; b) specjalistów z zakresu niedokrwistości, zaburzeń systemu odpornościowego, dermatologii, okulistyki, zaburzeń wzrostu, podczas gdy akta sprawy (zaświadczenia lekarza prowadzącego i zeznania skarżącej) wskazują na częste infekcje skarżącej, choroby skóry, na skutek których musiała być nauczana indywidualnie, niskorosłość, a także na umiarkowaną niedokrwistość, która może być przyczyną szybkiego męczenia się, zapalenie spojówek utrudniające skarżącej używanie komputera, a zatem również biegli z wyżej wymienionych dziedzin powinni dokonać oceny stanu jej zdrowia bowiem współwystępowanie tych schorzeń może mieć istotne znaczenie dla oceny zakresu koniecznej pomocy i opieki ze strony osób trzecich, a w konsekwencji dla zaliczenia do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; c) z uzupełniającej opinii biegłego psychiatry i psychologa celem wyjaśnienia, na jakiej podstawie uznali oni, że skarżąca jest zdolna do pracy na otwartym rynku oraz nie wymaga pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych, chociaż z opinii psychologa oraz psychiatry wynika, że mimo stosowania leczenia psychiatrycznego występuje u skarżącej chroniczny lęk, zaś w normie znajdują się jedynie funkcje psychiczne przydatne do wykonywania najprostszych prac, a wartość jednego ze współczynników pozwalających na ocenę potencjału intelektualnego skarżącej (pamięć i odporność na dystraktory) zawarta jest w zakresie odpowiadającym upośledzeniu umysłowemu, a nadto z zaświadczenia lekarza prowadzącego - psychiatry wynika, że w obrazie klinicznym utrzymują się stany lękowe, niepokój, nieporadność, obniżenie nastroju, płaczliwość, poczucie nieradzenia sobie w życiu, zniechęcenie, które to okoliczności wskazywać mogą nie tylko na zdolność do podjęcia pracy jedynie w warunkach chronionych, w szczególności z ograniczeniem stresu oraz wysiłku intelektualnego, ale także na potrzebę pomocy innych osób, w tym celem zaradzenia u skarżącej poczuciu bezradności i zniechęcenia; 2) art. 4 ust. 2 ustawy o rehabilitacji, przez jego niezastosowanie i zaliczenie skarżącej do lekkiego stopnia niepełnosprawności, w sytuacji gdy stwierdzone przez biegłego psychiatrę - zdolność do wykonywania jedynie najprostszych prac, a przez psychologa - chroniczny lęk powodują zależność skarżącej od otoczenia, w szczególności od częściowej pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu, co stanowi przesłankę zaliczenia do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; 4 3) art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, przez jego niewłaściwe zastosowanie i zaliczenie skarżącej do lekkiego stopnia niepełnosprawności w sytuacji, gdy stwierdzone przez biegłych psychiatrę - obniżenie zdolności do pracy i psychologa - chroniczny lęk nie dają się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne, co dopiero pozwalałoby na zaliczenie do lekkiego stopnia niepełnosprawności, zaś występujące u skarżącej deficyty wymagają także wsparcia i pomocy innych osób, co jest przesłanką zaliczenia do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżąca wskazała na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, sprowadzającego się do pytania, czy w sprawie o ustalenie stopnia niepełnosprawności w razie wielu schorzeń ograniczających funkcjonowanie danej osoby konieczne jest zasięgnięcie łącznej opinii specjalistów z dziedzin medycyny i psychologii właściwych ze względu na zgłaszane przez ubezpieczonego ograniczenia, czy też wystarczające jest poprzestanie na opiniach zakresowych poszczególnych biegłych, tj. opiniach sporządzanych przez każdego biegłego z osobna. Zdaniem skarżącej, występuje też „kontrowersja co do potrzeby zasięgania na podstawie art. 278 k.p.c. i art. 285 k.p.c. opinii łącznej biegłych różnych specjalności medycyny i psychologii w sytuacji, gdy powód zgłasza dolegliwości zdrowotne, dla których oceny właściwi są specjaliści z różnych dziedzin”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje 5 potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie tej przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, przedstawienie we wniosku przesłanki występowania istotnego zagadnienia prawnego powinno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, natomiast nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej pewnych szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2018 r., I CSK 23/2018, LEX nr 2508110), ale powinno być istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, LEX nr 2090999). Zagadnienie to musi przy tym rzeczywiście występować w sprawie i mieścić się w zakresie problematyki, która podlega rzeczywistemu badaniu w postępowaniu kasacyjnym. Realizacja wskazanej wyżej przesłanki nie polega jedynie na sformułowaniu problemu prawnego bazującego na przepisach wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Konieczne jest przedstawienie odpowiedniego wywodu jurydycznego, wykazującego nie tylko zasadność preferowanego przez skarżącego sposobu rozstrzygnięcia zagadnienia, ale także wadliwość rozwiązania 6 postawionego problemu przez Sąd drugiej instancji przy wykorzystaniu zapatrywań prawnych wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, opartych na poczynionych w sprawie jednoznacznych i stabilnych ustaleniach faktycznych wiążących Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej (art. 39813 § 2 k.p.c.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2017 r., I CSK 175/17, LEX nr 2372560). Ponadto istotnym zagadnieniem prawnym w rozmienieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa. W konsekwencji nie można uznać, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeśli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii przedstawianej w skardze i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114). Na podstawie powyższych wywodów należy stwierdzić, że przedstawione w skardze kasacyjnej „zagadnienie” nie spełnia wymogów przewidzianych dla tej przesłanki przedsądu (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Po pierwsze, koniecznym warunkiem dla przyjęcia występowania zagadnienia prawnego jest odwołanie się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, czego brak w przypadku pierwszego pytania w ramach sformułowanego przez skarżącą zagadnienia prawnego. Po drugie, kwestia dotycząca zasad zasięgania przez sąd łącznej opinii specjalistów w przypadku wielu schorzeń ubezpieczonego ubiegającego się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego (prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy) była już przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa, które jednolicie przyjmuje, że co do zasady w przypadku stwierdzenia różnych schorzeń przez biegłych różnych specjalności zasadą jest potrzeba sporządzenia przez nich opinii łącznej bądź konieczność powołania biegłego z zakresu medycyny pracy, który dokona całościowej oceny wpływu 7 wszystkich zidentyfikowanych schorzeń oraz stopnia ich nasilenia i wpływu na niezdolność do wykonywania pracy. Uzasadnione wątpliwości skutkujące koniecznością zasięgnięcia dodatkowych bądź nowych opinii biegłych albo opinii łącznej, powstają nie tylko wówczas gdy zastrzeżenia budzi treść i wnioski poszczególnych opinii, ale także wtedy, gdy każda opinia stwierdza u ubezpieczonego określone schorzenia, a nie zostanie wydana opinia łączna (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 kwietnia 1994 r., II URN 12/94, OSNAPiUS 1994 nr 4, poz. 71; z dnia 3 października 1997 r., II UKN 288/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 459; z dnia 10 lutego 2000 r., II UKN 399/99, OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 497; z dnia 20 stycznia 2005 r., I UK 149/04, LEX nr 602672; z dnia 21 maja 2009 r., I UK 3/09, LEX nr 509029; z dnia 26 lipca 2011 r., I UK 29/11, LEX nr 1026622; z dnia 20 listopada 2014 r., I UK 134/14, LEX nr 1642865; z dnia 27 listopada 2014 r., III UK 37/14, LEX nr 1628946; z dnia 25 kwietnia 2017 r., II UK 192/16, LEX nr 2312023; z dnia 21 listopada 2017 r., I UK 465/16, LEX nr 2428813). Jednak zasada ta nie ma bezwzględnego charakteru, gdyż jej zastosowanie uzależnione jest od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2015 r., I UK 430/14, LEX nr 1809930 czy z dnia 25 kwietnia 2017 r., II UK 192/16, LEX nr 2312023). Dlatego, aby zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z łącznej opinii biegłych wszystkich specjalności był zasadny, konieczne jest stwierdzenie występowania w stanie faktycznym sprawy okoliczności przemawiających za uznaniem, że niewykorzystanie takiego środka dowodowego miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie wymagają bowiem, by biegli zawsze składali w takich przypadkach jedną wspólną opinię. W orzecznictwie nie budzi także wątpliwości, że w sprawach o ustalenie niepełnosprawności rozstrzygnięcie powinno być poprzedzone analizą stanu zdrowia ubezpieczonego z punktu widzenia definicji osoby niepełnosprawnej stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy o rehabilitacji, bowiem przepis ten wiąże zaliczenie do stopnia niepełnosprawności ze zdolnością do wykonywania zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, a nie z niezdolnością do pracy w rozumieniu przepisów rentowych, a nadto z możliwością wypełniania ról społecznych, jako elementu uczestnictwa w życiu społecznym (por. wyroki Sądu 8 Najwyższego: z dnia 20 sierpnia 2003 r., II UK 386/02, OSNP 2004 nr 12, poz. 213 oraz z dnia 28 stycznia 2004 r., II UK 222/03, OSNP 2004 nr 19, poz. 340 oraz z dnia 12 marca 2014 r., II UK 360/13, LEX nr 1466628). Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, bowiem skarżąca nie wykazała występowania przesłanki z art. 3989 § 1 k.p.c.